(Fake) δεν είναι αλήθεια αλλά το πιστεύω


Πρώτη Δημοσίευση: 14/05/2018 10:48 - Τελευταία Ενημέρωση: 14/05/2018 10:48
Είμαστε όλοι-ες ικανοί-ες να πλοηγηθούμε σ’ αυτή τη θάλασσα ειδήσεων, πληροφοριών που ανακαλύπτουμε καθημερινά στο διαδίκτυο; Ο νεαρός λογοτέχνης Daniele Aristarco μέσα από το βιβλίο του Fake Non e΄ Vero Ma Ci Gredo (Fake, δεν είναι αλήθεια αλλά το πιστεύω) διερευνά το θέμα των ψεύτικων ειδήσεων και όχι μόνο. Προσπαθεί να εντοπίσει τους «προγόνους» της ψεύτικης είδησης και προσφέρει απλά εργαλεία στους αναγνώστες του για να ανακαλύψουν από μόνοι τους τα ψέματα του διαδικτύου. Συνεργός η διαφήμιση που σήμερα κατασκοπεύει τη συμπεριφορά όλων μας, χειρίζοντάς μας καθημερινά με στοχοθετημένα μηνύματα.
Γιατί, άραγε, οι άνθρωποι τείνουν να πιστεύουν αδιανόητες θεωρίες και καταφανώς ψευδείς ειδήσεις; Υπάρχει κάποια νευροβιολογική (ή ακόμα και ψυχολογική) ανάγκη, η οποία αντανακλά (και πού, πώς, γιατί) και με ποιον ή ποιους τρόπους διαμορφώθηκε αυτή;
Τέσσερις δεκαετίες πίσω, το 1975, ερευνητές του Πανεπιστημίου Στάνφορντ στρατολόγησαν μια ομάδα προπτυχιακών φοιτητών με σκοπό να λάβουν μέρος σε μια μελέτη σχετικά με την αυτοκτονία. Στον κάθε συμμετέχοντα φοιτητή παρουσιάζονταν ζεύγη σημειωμάτων αυτοχειρίας, όπου το ένα είχε συνταχθεί από κάποια που αληθινά είχε αφαιρέσει τη ζωή του Α και ένα το οποίο είχε συνταχθεί από κάποιο τυχαίο άτομο. Στη συνέχεια ζητήθηκε από τους φοιτητές να διακρίνουν ποιο εκ των δύο σημειωμάτων ήταν το γνήσιο. Έπειτα από αρκετές πιεστικές επαναλήψεις του πειράματος διαπιστώθηκε ότι κάποιοι εξ αυτών κατείχαν εξέχουσα ικανότητα να ταυτοποιούν τα γνήσια σημειώματα, ενώ κάποιοι άλλοι ήταν τρομακτικά ανίκανοι. Αλλά όλα – σκορ και συνθήκες – ήταν στημένα. Εν αγνοία τους οι φοιτητές είχαν καταταχθεί σε δύο ομάδες, η μία η οποία είχε πεισθεί ότι κατείχε εξέχουσα ικανότητα να ταυτοποιεί τα γνήσια σημειώματα και η άλλη για την αξιοσημείωτη (;) συστηματική απογοητευτική έλλειψή της. Ενώ οι επιστημονικοί συνεργάτες είχαν αποκαλύψει την εξαπάτησή τους, οι δύο ομάδες αδυνατούσαν να πιστέψουν ότι τα αποτελέσματα ήταν τυχαιοποιημένα (και γιατί κανείς από τις δύο ομάδες δεν κατείχε την εξέχουσα ικανότητα ταυτοποίησης ή την έλλειψη αυτής).
Μία επαναλαμβανόμενη πεποίθηση – στο μυαλό- είναι εντυπωσιακά δύσκολο – δυσκολότερο απ’ όσο υποδεικνύει η πίστη μας στην ανθρώπινη λογική- να εκριζωθεί, όσο και εάν τα νέα δεδομένα (κοινωνικά, πολιτικά, νομικά κ.λπ.) απαιτούν αναθεώρηση από μέρους μας.
Η επικοινωνία των λογικών σκέψεων, με στόχο την από κοινού επίλυση ενός «προβλήματος», προϋποθέτει τη συνεργασία του ατόμου και τη διαχείριση αυτού με τη διαχείριση περίπλοκων κοινωνικών δικτύων – δεδομένων. Για παράδειγμα, ένας φαύλος κύκλος ανατροφοδότησης ιδεών – θεωριών μουσικής δεν είναι σπάνιο να θυσιάζουν μια αλήθεια στο βωμό της εξυπηρέτησης – προαγωγής των κοινωνικών δικτύων (η επανάληψη ήχων βλ. tube Emanuel Top Turkish Bazar, Chicane Red Skies, The Age of Love , Insigma Open our eyes = άνοιξε τα μάτια μας). Στο βιβλίο «Το αίνιγμα της Λογικής» συγγραφείς – γνωστικοί νευροεπιστήμονες του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ σημειώνεται πως το αίτιο της σύγκρουσης των δύο διαφορετικών ειδών της κοινωνικής νοημοσύνης είναι η αναλυτική και η λογική σκέψη.
Μόνη μας άμυνα: η φιλομάθεια με σκοπό την απενοχοποιημένη αποδοχή της περιορισμένης γνωστικής μας αντίληψης.

Του Γεωργίου Φερετζάκη
Δικηγόρου, Συμπαραστάτη του Δημότη και της Επιχείρησης, Επιστημονικού Συνεργάτη ΕΠΕΕ Νομικής Αθηνών 
Φωτογραφία: 
Ετικέτες Στηλών: 



Προσθήκη νέου σχολίου