«Κόνις Ονείρων»: Το πόρτον Κυτριαίς, οι Ενετοί και τα πολεμοχώρια

Πρώτη Δημοσίευση: 09/07/2018 12:47 - Τελευταία Ενημέρωση: 09/07/2018 12:47
«18 Μαρτίου 1659. Ο Αναγνώστης Νικήτας μαζί με το Ρανήτο.. στάλθηκαν από το χωριό Νησί, για να αναφέρουν  σε όλους ότι πήραν οι χωρικοί τα όπλα στην υπηρεσία της Γαληνοτάτης Δημοκρατίας και ότι είναι περίπου 400 άτομα. Γι’ αυτό λοιπόν στάλθηκαν και να γνωρίσουν  με κάποια βεβαιότητα τα πράγματα και να τα βάλουν σε τάξη».
 
Στο «Porto Kitries» τόχε συνήθειο ο  Μοροζίνης, όταν έπιανε στα νερά της Μάνης, να δένει τα καράβια του. Μετά έστελνε μαντατοφόρους στα Μανιατοχώρια μέσα, ζητώντας μισθοφόρους και «συντροφίες πειρατικές» να συμφωνήσουν μιστούς, πολέμους και πλιάτσικα.
To 1659 χειμώνα ο  Μoρoζίνης  αγκυροβόλησε στις Κιτριές με δέκα γαλέρες. Να ξεσηκώσει ήθελε τους Μανιάτες, φέρνοντας από τη Σίφνο τον έκπτωτο Πατριάρχη Iωαννίκιo Β που είχαν εκδιώξει οι Τούρκοι από τον Οικουμενικό θρόνο της Κωνσταντινούπολης.
Μαζευτήκανε τότε στις Κιτριές, τρεις χιλιάδες περίπου Μανιάτες μαζί και κάτι πολεμικοί από τα πολεμοχώρια της Μεσσηνίας μαζί με τους παπάδες τους. Πανηγυρίζοντας υποδεχθήκανε τον Μοροζίνη και τη παρέα του που αποβιβάστηκαν στις Κιτριές. Σχέδια είχε ο Μοροζίνης πολεμικά. Κάλεσε τους Μανιάτες και άλλους Μοραΐτες πολεμικούς να πάνε όλοι μαζί του να πολεμήσουνε τους Τούρκους. Να επιτεθούνε στα κάστρα της Μεθώνης και Κορώνης, να πάρουνε τα κάστρα και μετά να λευτερώσουνε όλη τη Πελοπόννησο.
Πολλές υποσχέσεις έδωσε ο Γενεράλης.  Αλλά οι Μανιάτες πονηροί και καχύποπτοι, όπως ήτανε, ξύνανε τη κούτρα τους. Πρόχειρα και αδύναμα βλέπανε τα σχέδια του Μοροζίνη, και του το είπανε. Ξηγήσανε στο Γενεράλη πως πρώτα έπρεπε να χτυπήσουνε τη Καλαμάτα που ήταν εύκαιρη, να φυλάξουνε τις πλάτες τους και μετά να τρέχουνε να πάρουνε τα μεγάλα κάστρα. Και είχανε δίκιο οι Μανιάτες,  αλλά και πλιάτσικο βλέπανε σα παίρνανε τη Καλαμάτα, που λογιζότανε τότε από τις πλουσιότερες πόλεις της Πελοποννήσου, και τρέχανε τα σάλια τους.
Και ο Μοροζίνης το δέχθηκε, συμφώνησε με τους Μανιάτες. Αποβίβασε στη παραλία της Καλαμάτας το πεζικό του, με διοικητή τον ιππότη Γριμονβίλ, και το ιππικό του διοικούμενο από τον stradiotti Γεώργιο Κορνάρο και χτύπησε  και κατέλαβε τη Καλαμάτα, που οχυρωμένη ήτανε πάνω στο λόφο. Μαζί του ήταν δέκα χιλιάδες Μανιάτες και τρεις χιλιάδες άλλοι Έλληνες πολεμικοί, ρέμπελοι, από τα γύρω πολεμοχώρια.
Και θα περιγράψουμε το πάρσιμο της Καλαμάτας από τα χρονικά που βρέθηκαν γραμμένα. Πριν απ’ όλα όμως πρέπει να το πούμε. Για τους Μανιάτες και τους πολέμους που κάνανε πολλά έχουν γραφτεί. Για τα πολεμοχώρια όμως της Μεσσηνίας λίγα πράγματα είναι γνωστά και όσα ξέρουμε όλα είναι για τα Αετοχώρια και τα Σουλιμοχώρια της ορεινής Μεσσηνίας.
Κι’ όμως, σωθήκανε πολλά έγγραφα στα βενετσιάνικα αρχεία που γράφουν για τα πολεμοχώρια της Μεσσηνίας που συνεχώς μάχες και εξεγέρσεις που κάνανε κατά των Τούρκων. Τα πολεμοχώρια: Ζαρνάτα, Γαϊτσές, Λεφτίνι, Ανδραβίδα, Μαντίνεια, Σέλιτσα, Γιάννιτσα, Κουτζαβά, Τζερνίκη, η μεγάλη και Μικρή Αναστάσοβα, η Σίτζοβα και η Πολιανή. Γράφουνε τα αρχεία το πώς τα πολεμοχώρια της Μεσσηνίας είχαν συνεννοηθεί να ενωθούνε με τα άλλα πολεμοχώρια της Μάνης να κάνουν εξέγερση και καλούσαν τους Ενετούς να  βοηθήσουν.
Γιατί γυρνάγανε τότε στα χωριά ένοπλοι επαναστάτες και ξεσήκωναν το κόσμο. Ήταν παπάδες μπροστάρηδες. Οι κουτσαβίτες, ο παπά – Καλαμαράς  και ο Γεώργιος παπά- Καλός. Ο παπά Δωρόθεος από τη Μικρή Αναστάσοβα. Οι Σιτζοβίτες παπά – Οικονόμος και παπα-Κα/σελός Καλαμαράς. Μπαίνανε στα χωριά οι παπάδες με τα πετραχήλια, ζωσμένοι τα κουμπούρια τους και σημαίες είχαν, με σταυρούς και ζωγραφισμένους ΑΓιώργηδες και ΑγιοΔημήτρηδες με τα κοντάρια τους να σφάζουνε το δράκο. Βλογάγανε και λιβανίζανε  οι παπάδες τα όπλα των πολεμικών, και με ψαλμούς και κατάρες μπαίνανε μπροστά ν’ αρχίσουνε πόλεμο στους Τουρκαλάδες, και φωνάζανε στους χωριάτες πως ρωτήσανε το Θεό κι’ ήταν μαζί τους, και να μη λογαριάζουνε περιουσίες και αίματα.
Σωθήκανε στα βενετσιάνικα αρχεία και μερικά ονόματα από τους επαναστάτες.  Ήταν ο Γεώργιος Καλαμαράς, ο Δημήτριος Μαύρος, ο Παναγιώτης Δαμηλάκης, ο Θωμάς Χρυσομάλλης από το χωριό Κουτσαβά (Κουτζιαβά), και ο Αντώνης Γεωργάκης Πραβάντο και Αναγνώστης Πραβάντο,  ο Χαρίτος Μαστρογιάννης και Φίλης Πραβάντο από το ΄Ακοβο, και ο Γιαννάκος Πορφύρας, ο Βασίλης Πάνος, ο Χριστόδουλος  Πορφύρας, από τη Πολιανή, και ο Βεργής με το παπά Δωρόθεο και το Γιαννάκη Παναγιώτη Κατζαίδη από τη Μικρή Αναστάσοβα, ο Νέαρχος Κανέλλος από τη Γιάννιτζα, ο Παναγιώτης Πεντριβός, ο Παναγιώτης Παντζανέτος και ο Γιάννος Δρογκάρης, ο Δημήτρης Μουγκίτζας από την Αναστάσοβα, ο Αναγνώστης Νικήτας και ο Νανήτος από το Νησί, και οι Σιτζοβίτες παπά – Οικονόμος και Γεώργιος αδελφός του παπα-Κα/σελός Καλαμαράς και Αλισαντρός ο αδελφός του, ο Χριστόδουλος, ο Χαντρηνός και Ιωάννης ο αδελφός του και Πέτρος Τζάρπαπας. 
Όλοι αυτοί, ξεσηκώνανε τον κόσμο και στέλνανε στο Μοροζίνη γράμματα, αναφορές  και πληροφορίες πολεμικές, για να ξέρει καλά ο Γενεράλης καταπώς πρέπει να κινηθεί να χτυπήσει τους Τούρκους κι’ αυτοί μαζί του ήτανε με όλα τα πολεμοχώρια.
Ο Αθ. Ε. Καραθανάσης μετέφρασε και δημοσίευσε πολλά τέτοια έγγραφα, από τα βενέτικα αρχεία που γράφουνε για τα πολεμοχώρια, το πόθο τους να λευτερωθούνε από τους Τούρκους και για τον καλαματιανό Ιωσαφάτ Λογοθέτη και τον άλλο καλαματιανό Πολυχρόνη Μαρίνο και όλα όσα γράφω από μελέτες και μεταφράσεις Αθ. Ε. Καραθανάση μεταφέρω εδώ.   
Αναφέρουν, τα αρχεία, ονομαστικά τα πολεμοχώρια Σίτζοβα, Πολιανή, Τζερνίκη, Αρφαρά, Νησί, τις δύο Αναστάσοβες, το Κουτσαβά, τη Βρωμόβρυση, Γιάννιτσα[i],  Άγιο φλώρο[ii] από τη Μεσσηνία, και τα χωριά Γεωργίτσι, Καστανιά, Αγοριανή, Σκάλα, Λαγκονίκον, Κοκίτζανη της  Λακωνίας,  και τα χωριά Σέλιτζα, Γαϊτσές, Λεφτίνι της Μάνης, και από την Αρκαδία τα χωριά  Δυρράχι,  Αγριακόνα, Σουλάρι, Σκορτσινου, Ζευγολατειό, Πετρίνα, που γράφανε και υπογράφανε πως  όλοι, γερόντοι και παιδιά, έτοιμοι ήτανε να πάρουν τα όπλα και μαζί με τους Ενετούς να χτυπήσουνε τους Τούρκους.
Στις 15 Μαρτίου 1659, μετά τη κατάληψη της Καλαμάτας, οι Ενετοί κάνανε πολεμικό συμβούλιο στις Κιτριές. Μελετήσανε καλά τα πράγματα, όμως άλλαξαν σχέδια, γατί αντιπερισπασμό θέλανε να κάνουνε στους Τούρκους με του οποίους πολεμούσανε στο Χάνδακα στη Κρήτη, και αποφασίσανε να μη χτυπήσουνε τη Κορώνη, αλλά να φύγουνε για τη Μήλο. Και στα πρακτικά του πολεμικού συμβουλίου που κάνανε στις Κιτριές, που ανακάλυψε και μετέφρασε ο Αθ. Ε. Καραθανάσης, γράφουν:
«15 Μαρτίου 1659 Κιτριές
Συνεδριάσεις με διαταγή του εξοχότατου Αντιναυάρχου Φραγκίσκου Μοροζίνη. Οι υπογεγραμμένοι κύριοι που υπογράφουν στο συμβούλιο με θέμα την εξέλιξη του πολέμου. Την αποβίβαση των στρατιωτών ακολούθησε η κατάληψη, λεηλασία και η πυρκαγιά της Καλαμάτας με τη βοήθεια του θεού όχι με πολύ αίμα παρά μόνο με την απώλεια ενός δικού μας και δύο χωρικών. Έτσι λοιπόν είναι αξιοσημείωτη η υπεροχή που αποδείχτηκε από αυτό το εγχείρημα και γενική η εκτίμηση των όπλων, γιατί οι χωρικοί χωρίς δυσκολία έλαβαν θέσεις στην ύπαιθρο. Έχει λοιπόν αποκαλυφθεί καθαρά η μικρή πολεμική δύναμη και η εξουσία του εχθρού στα μέρη αυτά. Κατορθώθηκε επίσης εκείνος ο σκοπός που κυρίως επιδιωκόταν , να ενωθούν δηλαδή αυτοί οι χωρικοί, οκτακόσοι τον αριθμό σε διάφορα μέρη με τα δικά μας στρατεύματα και να συμπλακούν με τους Τούρκους. Απ’ όλα αυτά λοιπόν είναι πια καθαρό και αναμφίβολο πως θα επακολουθήσει γενναία  η ρήξη χωρικών και Τούρκων. Επίσης από το ίδιο εγχείρημα  προήλθε όχι λίγο πένθος και δόξα  για τα όπλα τους, παρά το γεγονός ότι η αντεπίθεση  των εχθρών υπήρξε σκληρή και ο αριθμός της σημαντικός, γιατί αποτελείται από διακόσια άλογα  πολύ δυνατά και χίλιους στρατιώτες που χτύπησαν και τους δικούς μας στρατιώτες  ακόμη έξω στην ύπαιθρο. Αυτοί λοιπόν παίρνοντας θάρρος  από μόνοι βγήκαν στους δρόμους που είχαν λιθοστρωθεί από αυτούς και σε μια στιγμή μάλιστα έφθασαν να πολιορκούν το Παλαιόκαστρο από το οποίο μετά από μια γενναία αντίσταση, αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν και να τραπούν σε φυγή. Αυτό το εγχείρημα έτσι όπως έγινε, προσέθεσε μεγαλύτερο θάρρος και δύναμη στους χωρικούς που τον ίδιο χρόνο  τους έκαμε αναπότρεπτη την ανάγκη να προσχωρήσουν και σε άλλες πιο σοβαρές επιχειρήσεις. Γι’ αυτό τώρα μιλούν φανερά και πολύ επιμένουν να θέλουν να προσχωρήσουν προς την Κορώνη… Οι διαβεβαιώσεις που κρατώ ότι θα μαζευτεί ένας αρκετά μεγάλος αριθμός να οδηγήσει την επίθεση κατά της Κορώνης με κάμουν να ακολουθώ το αντίθετο και να δω με προσοχή πότε θα πλησιάσει το επόμενο στρατιωτικό σώμα. Άλλο που με κάμει πιο πολύ διστακτικό είναι το γεγονός ότι αυτοί οι πληθυσμοί είναι υποταγμένοι και δεν μπορούν να εκτελέσουν τις επιχειρήσεις και ιδιαίτερα επειδή είναι όχλος και δεν υπάρχει καμία παρεμβολή χρόνου, για να μαζευτεί περισσότερος. Πριν λοιπόν αποφασίσουμε για κάθε πράγμα, θέλησα να φέρω τα σχέδια σε σας, γιατί με το να συζητηθεί καλά η υπόθεση ισορροπείται η υπεροχή που προκύπτει, όταν θα εγκαταλειφθεί η ευκαιρία να ενεργήσουμε στην περίσταση αυτή. Βλέποντας επίσης προσεχτικά το χρόνο που θα παρεμβληθεί μπορεί να ληφθεί μία απόφαση που θα είναι συμφέρουσα στην υπηρεσία. Θα δείτε επίσης και μερικές επιστολές γραμμένες από Τούρκους αρχηγούς προς τους κατοίκους των γειτονικών χωριών, από τις οποίες διαπιστώνεται η  αδυναμία τους και η αντίσταση που συναντούν από τους ίδιους τους λαούς, που ούτε τους υπακούουν, ούτε υποτάσσονται στις διαταγές τους. Αφού συζητήθηκαν παρά πολύ οι αιτίες που συντείνουν στη μία ή στην άλλη απόφαση και έχοντας τις πιο ώριμες σκέψεις πάνω στις προτάσεις που υποβλήθηκαν έχουν ομοφώνως αποφασίσει ότι αυτό το τμήμα του στρατού πρέπει να ενωθεί με το υπόλοιπο που βρίσκεται στη Μήλο…. Προσωπικώς διαβεβαιώνω πως θα θελήσουν οι χωρικοί να ακολουθήσουν τις επιχειρήσεις σύμφωνα  με την απόφαση αυτή… Στο σημείο αυτό θα πρέπει να προστεθεί οποιαδήποτε άλλη πρόταση πιο αποτελεσματική, για να κρατηθούν σε αναβρασμό αυτοί οι κάτοικοι μέχρι να μπορέσουν τα πράγματα να μπουν σε εκείνη την ευτυχή οδό που θα δείξουν οι καιροί και οι περιστάσεις».
Πήρανε τότε την απόφαση να φύγουν οι Βενετοί. Όμως  ο αποσταλμένος τους στη Καλαμάτα Giacomini Harvato, αργοπορημένα  τους έγραψε για το ξεσηκωμό του Κουτσαβά και ότι οι Κουτσαβίτες χτυπήσανε μόνοι τους και νικήσανε τους Τούρκους. 
 
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
Ο Φραντσέσκο Μοροζίνι (Francesco Morosini, (1619 -1694) σε ηλικία 36 ετών διορίστηκε στόλαρχος των ενετικών ναυτικών δυνάμεων, επιχειρώντας λεηλασίες των τουρκικών παραλίων και τον Δεκέμβριο του 1666 διορίστηκε αρχιστράτηγος  των ενετικών δυνάμενων της Κρήτης.
Κουτσαβίτης, κάτοικος του «Κουτσαβά», όπως  ονομάζουν ακόμα και σήμερα τη περιοχή της Αλαγονίας με τα πέντε χωριά της.


 
του Δημητρίου Ν Ζέρβα, δικηγόρου
 



Προσθήκη νέου σχολίου

Σχετικές Ειδήσεις