Εποχή λειψυδρίας απειλεί τη Μεσσηνία

Πρώτη Δημοσίευση: 16/08/2019 18:11 - Τελευταία Ενημέρωση: 16/08/2019 18:11
«Το σπίτι μας καταρρέει. Ο χρόνος τελειώνει και τίποτα δεν γίνεται. Γιατί καθυστερείτε;»
Έξι εθνικά γραφεία WWF (WWF Ισπανίας, Πορτογαλίας, Γαλλίας, Ιταλίας, Ελλάδας και Τουρκίας) ολοκλήρωσαν πριν λίγο καιρό κοινή έκθεση με τίτλο «Η Μεσόγειος φλέγεται», η οποία παρουσιάζει τις τάσεις των δασικών πυρκαγιών τις τέσσερις τελευταίες δεκαετίες και αναλύει τα απολογιστικά στοιχεία για τις δασικές πυρκαγιές για το διάστημα 2009 – 2018, τις ανθρώπινες απώλειες, αλλά και τις ζημιές που προκάλεσαν σε περιβαλλοντικό και οικονομικό επίπεδο.
Παράλληλα, λαμβάνοντας υπόψη τα βασικά αυτά συμπεράσματα, η έκθεση παρουσιάζει προτάσεις για ένα αποτελεσματικό σύστημα διαχείρισης των δασικών πυρκαγιών που βασίζεται στην πρόληψη, καθώς και στην εφαρμογή πολιτικών προσαρμογής των δασικών οικοσυστημάτων στην κλιματική αλλαγή και τους κινδύνους που εγκυμονεί.
Σύμφωνα με την έκθεση, οι χώρες της Μεσογείου, στις οποίες καταγράφεται το 80% των  καμένων εκτάσεων της Ευρώπης, αντιμετωπίζουν παρόμοιους κινδύνους από τις δασικές πυρκαγιές, καθώς μοιράζονται μία σειρά από κοινά χαρακτηριστικά. Πέρα από τα κοινά φυσικά και γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά, όλες οι χώρες παρουσιάζουν αντίστοιχες τάσεις εγκατάλειψης της υπαίθρου, συσσώρευσης καύσιμης ύλης, έχουν μία διαδεδομένη κοινή «κουλτούρα» ευρείας χρήσης της φωτιάς, ενώ χαρακτηρίζονται από έντονες, μόνιμες ή εποχικές, πιέσεις στον φυσικό χώρο.
Στην Πορτογαλία, την Ισπανία, τη Γαλλία, την Ιταλία, την Ελλάδα και την Τουρκία, από το 2009 ως το 2018, ξεσπούν κάθε χρόνο περίπου 56.000 περιστατικά πυρκαγιών υπαίθρου και καίγονται 3.750.000 στρέμματα δασικών εκτάσεων. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι κάθε χρόνο η Μεσόγειος χάνει το 0,6% των δασικών της εκτάσεων εξαιτίας των πυρκαγιών. Μόνο το 2017 στη Μεσόγειο κάηκαν 9.000.000 στρέμματα, έκταση ίση με ολόκληρη την Κύπρο, που αποτελεί τη χειρότερη καταγραφή από το 1985.
 
Οι πυρκαγιές κοστίζουν σε περιβάλλον, ανθρώπινες ζωές και οικονομία 
Οι φωτιές απειλούν την πλούσια βιοποικιλότητα της Μεσογείου, καθώς πλήττουν προστατευόμενες περιοχές, βιότοπους υψηλής οικολογικής αξίας και σπάνια είδη, ενώ μειώνουν τη δυνατότητα των μεσογειακών δασών να απορροφήσουν διοξείδιο του άνθρακα, επηρεάζουν την υδρολογική ισορροπία και την ποιότητα των υδάτων και εντείνουν τη διάβρωση του εδάφους. Την ίδια στιγμή, όμως, οι πυρκαγιές απειλούν και με τον πλέον πιο άμεσο τρόπο, τους ανθρώπους, καθώς από το 2000 ως και το 2016, 488 πυροσβέστες και πολίτες έχασαν τη ζωή τους στην Ευρώπη, ενώ μόνο το 2017 και το 2018 –μέσα σε μόλις δύο χρόνια- 225 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους μόνο στην Πορτογαλία, την Ισπανία και την Ελλάδα. Οι σημερινές συνθήκες καθιστούν τις πυρκαγιές περισσότερο φονικές από ποτέ στην ιστορία!
Επιπλέον, και σύμφωνα με την έκθεση του WWF, το ετήσιο οικονομικό κόστος που συνδέεται με τις καταστροφές από τις δασικές πυρκαγιές, υπολογίζεται πως σε όλη την Ευρώπη ανέρχεται στα 3 δισ. ευρώ. Παράλληλα, και σύμφωνα με τα σενάρια αύξησης των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής, υπολογίζεται ότι οι οικονομικές επιπτώσεις  των πυρκαγιών, για την περίοδο 2070-2100, σε Ελλάδα, Ισπανία, Γαλλία, Ιταλία και Πορτογαλία μπορεί να ανέλθουν στα 5 δισ. ευρώ ανά έτος. Τέλος, επισημαίνεται ότι το κόστος διαχείρισης των δασικών πυρκαγιών στη Μεσόγειο ξεπερνά τα 2 δισ. ευρώ το χρόνο, με το 80% από αυτά να χρησιμοποιείται στην καταστολή και μόνο το 20% στην πρόληψη.
Όλα αυτά αποκτούν ακόμα μεγαλύτερη σημασία, εάν αναλογιστούμε πως το 96% των πυρκαγιών στη Μεσόγειο προκαλούνται από ανθρωπογενή αίτια. Ειδικότερα, το 40% από αυτές προκαλείται από ανθρώπινη αμέλεια, ενώ το 26% από πρόθεση. Ωστόσο, η κινητήρια δύναμη για το υπόλοιπο 1/3 των πυρκαγιών (28%) από ανθρωπογενή αίτια παραμένει άγνωστη, ποσοστό που στην Ελλάδα και την Πορτογαλία αγγίζει τα μισά περιστατικά.
 
Η παράμετρος της κλιματικής αλλαγής 
Τα έξι εθνικά γραφεία του WWF που συνέταξαν την έκθεση προειδοποιούν ότι η κατάσταση που περιγράφεται παραπάνω αναμένεται να επιδεινωθεί περαιτέρω τα αμέσως επόμενα χρόνια και εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής. Ήδη, σοβαρά περιστατικά δασικών πυρκαγιών ξεσπούν και στη βόρεια Ευρώπη, όπου παραδοσιακά εμφανίζει χαμηλά ποσοστά πυρκαγιών, ενώ στον ευρωπαϊκό νότο, χρόνο με τον χρόνο, τα περιστατικά των δασικών πυρκαγιών γίνονται όλο και πιο έντονα και καταστροφικά. Όπως σημειώνει και η έκθεση, η Διακυβερνητική Επιτροπή για την κλιματική αλλαγή του ΟΗΕ προειδοποιεί ότι τα μεσογειακά οικοσυστήματα θα γίνουν ακόμα πιο ευάλωτα. Η αναμενόμενη αύξηση της θερμοκρασίας συνεπάγεται περισσότερα και μεγαλύτερης διάρκειας κύματα ζέστης, τα οποία θα κάνουν την καύσιμη ύλη ακόμα πιο εύφλεκτη, κάτι το οποίο σημαίνει πως η κλιματική αλλαγή θα φέρει στο άμεσο μέλλον σφοδρότερες και πιο εκτεταμένες δασικές πυρκαγιές. Επίσης, η κλιματική αλλαγή αλλάζει τα χαρακτηριστικά της αντιπυρικής περιόδου, η οποία γι’ αυτό τον λόγο, θα είναι πιο εκτεταμένη και έντονη.
 
Επιτακτική ανάγκη οι αποφάσεις με βάση την πρόληψη και όχι την καταστολή 
Με αφορμή τη συγκεκριμένη έκθεση και λαμβάνοντας υπόψη τα βασικά συμπεράσματα στα οποία καταλήγει, το WWF προτείνει αλλαγές που έχουν ως κεντρικό στόχο να αναδιοργανώσουν και να βελτιώσουν τη συνολική διαχείριση των πυρκαγιών με έμφαση στην πρόληψη, να αντιμετωπίσουν τα βασικότερα αίτια και τελικά, να κάνουν τα μεσογειακά δάση πιο ανθεκτικά στις προκλήσεις της εντεινόμενης κλιματικής αλλαγής. Στο πλαίσιο αυτό, είναι απολύτως απαραίτητο να υπάρξει:
Μετακίνηση του ειδικού βάρους από την καταστολή στις πολιτικές και δράσεις πρόληψης, με ταυτόχρονο συντονισμό μεταξύ πρόληψης και καταστολής.
Έμφαση στις δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης των πολιτών και ταυτόχρονη αυστηρή εφαρμογή της σχετικής νομοθεσίας με στόχο τη  μείωση της σημερινής ατιμωρησίας.
Προτεραιοποίηση των μέτρων πρόληψης και καταστολής, βάσει του επαναπροσδιορισμού των περιοχών υψηλού κινδύνου και της πληρέστερης εξακρίβωσης και ανάλυσης των αιτίων και των κινήτρων των ανθρωπογενών πυρκαγιών.
Θέσπιση ολοκληρωμένων πολιτικών χρήσεων γης ως μέτρο πρόληψης, μέσω της άμβλυνσης των κοινωνικών συγκρούσεων που δημιουργούν τα ποικίλα συμφέροντα στη δασική γη και της προώθησης των απαραίτητων θεσμικών αλλαγών.
Βελτίωση της αποτελεσματικότητας των συστημάτων πολιτικής προστασίας.
Κατάρτιση ρεαλιστικών και αποτελεσματικών τοπικών σχεδίων πρόληψης, που θα περιλαμβάνουν τη δασική διαχείριση και τη μείωση της καύσιμης ύλης, την ορθή διαχείριση υποδομών και μεταφορικών δικτύων, και τα μέτρα απομάκρυνσης της πυρογενούς βλάστησης από τα όρια των οικισμών και των οδών.
Θέσπιση οικονομικών πολιτικών στα δάση (π.χ. παραγωγή δασικών προϊόντων, πιστοποιημένη ξυλεία).
Εφαρμογή στοχευμένης μεταπυρικής αποκατάστασης, όπου και όταν χρειάζεται με στόχο την ανασύσταση του μεσογειακού μωσαϊκού βλάστησης και εντέλει και την αποτροπή μελλοντικών απειλών.
Διαμόρφωση πολιτικών προσαρμογής των δασικών οικοσυστημάτων στην κλιματική αλλαγή και της αύξησης της ανθεκτικότητα τους απέναντι  στις νέες συνθήκες που αυτή δημιουργεί.
Κοινή Ευρωπαϊκή στρατηγική πρόληψης δασικών πυρκαγιών.
  
Έρχεται η "Μέρα Μηδέν" που από τις βρύσες δεν θα τρέχει νερό… 
Η Ελλάδα, βρίσκεται στη δεύτερη υψηλού κινδύνου ομάδα των χωρών που αντιμετωπίζουν «υψηλά» επίπεδα λειψυδρίας 
Μέσα από νέα υδρολογικά μοντέλα, η διεθνής οργάνωση World Resources Institute (WRI) διαπίστωσε ότι οι ελλείψεις νερού σε παγκόσμιο επίπεδο έχουν υπερδιπλασιαστεί από τη δεκαετία του 1960, λόγω της αυξανόμενης ζήτησης - και δεν δείχνουν κανένα σημάδι επιβράδυνσης.
Oι ταμιευτήρες στο Τσενάι, την έκτη μεγαλύτερη πόλη της Ινδίας, είναι σχεδόν στεγνοί αυτή τη στιγμή. Πέρυσι, οι κάτοικοι του Κέιπ Τάουν στη Νότια Αφρική μόλις που απέφυγαν την αποκαλούμενη «Μέρα Μηδέν», τη μέρα που το νερό δεν θα τρέχει πλέον από τις βρύσες. Και την προηγούμενη χρονιά, η Ρώμη αναγκάστηκε να διακόψει την παροχή νερού κατά τη διάρκεια της νύχτας.
Οι λόγοι για αυτές τις κρίσεις έχουν πολύ πιο βαθιές αιτίες από τα φαινόμενα της ξηρασίας. Μέσα από νέα υδρολογικά μοντέλα, η διεθνής οργάνωση World Resources Institute (WRI) διαπίστωσε ότι οι ελλείψεις νερού σε παγκόσμιο επίπεδο έχουν υπερδιπλασιαστεί από τη δεκαετία του 1960 λόγω της αυξανόμενης ζήτησης – και δεν δείχνουν κανένα σημάδι επιβράδυνσης.
Τα νέα στοιχεία της WRI αποκαλύπτουν ότι 17 χώρες που συγκεντρώνουν το ένα τέταρτο του παγκόσμιου πληθυσμού αντιμετωπίζουν «εξαιρετικά υψηλά» επίπεδα λειψυδρίας, καθώς η αρδευόμενη γεωργία, οι βιομηχανίες και οι δήμοι αντλούν περισσότερο από το 80% των υδατικών αποθεμάτων τους κάθε χρόνο. Σαράντα τέσσερις χώρες, που ανήκουν στο ένα τρίτο του κόσμου, αντιμετωπίζουν «υψηλά» επίπεδα λειψυδρίας, αφού, κατά μέσο όρο, αντλούν πάνω από το 40% των διαθέσιμων αποθεμάτων τους κάθε χρόνο.
 Ένα τέτοιο μικρό περιθώριο μεταξύ προσφοράς και ζήτησης αφήνει τις χώρες ευάλωτες σε διακυμάνσεις, όπως ξηρασία ή αυξημένη ανάληψη νερού. Γι’ αυτό και βλέπουμε όλο και περισσότερες κοινότητες να έρχονται αντιμέτωπες με τη δική τους «Μέρα Μηδέν» και άλλες σχετικές με το νερό κρίσεις.
Η έλλειψη νερού δημιουργεί σοβαρές απειλές για την ανθρώπινη ζωή, τον βιοπορισμό και την επιχειρηματική σταθερότητα. Και η κατάσταση θα επιδεινωθεί εάν δεν δράσουν οι χώρες αφού η αύξηση του πληθυσμού, η κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη και η αστικοποίηση αυξάνουν τις απαιτήσεις για νερό, ενώ η αλλαγή του κλίματος μπορεί να κάνει τις βροχοπτώσεις και τη ζήτηση πιο μεταβλητές.
 
Οικονομικές απώλειες 
Η Μέση Ανατολή και η Βόρεια Αφρική είναι οι περιοχές όπου επικρατεί η μεγαλύτερη λειψυδρία στον πλανήτη. Δώδεκα από τις 17 χώρες με τη μεγαλύτερη ανεπάρκεια νερού βρίσκονται σε περιοχές που είναι ζεστές και ξηρές, οπότε τα υδατικά αποθέματα είναι χαμηλά, αλλά οι αυξανόμενες απαιτήσεις για νερό έχουν οδηγήσει αυτές τις χώρες σε ακόμη πιο ακραίες συνθήκες.
Η αλλαγή του κλίματος περιπλέκει περαιτέρω το πρόβλημα: η Παγκόσμια Τράπεζα διαπίστωσε ότι οι περιοχές αυτές έχουν τις μεγαλύτερες οικονομικές απώλειες από τη λειψυδρία που σχετίζεται με το κλίμα, υπολογιζόμενες στο 6-14% του ΑΕΠ έως το 2050.
Ωστόσο, υπάρχουν αναξιοποίητες ευκαιρίες για την ενίσχυση της υδατικής ασφάλειας στη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική, δεδομένου ότι περίπου το 82% των λυμάτων της περιοχής δεν επαναχρησιμοποιούνται, παρ’ όλο που η αξιοποίηση αυτού του πόρου θα δημιουργούσε μια νέα πηγή καθαρού νερού.
Κάποιες χώρες βρίσκονται ψηλά στην επεξεργασία και την επαναχρησιμοποίηση του νερού. Το Ομάν, για παράδειγμα, που κατατάσσεται στη 16η θέση στον κατάλογο των χωρών που υποφέρουν από λειψυδρία, διαχειρίζεται το 100% των λυμάτων που συλλέγονται και επαναχρησιμοποιεί το 78%.
Περίπου το 84% όλων των αποβλήτων που συλλέγονται στις χώρες του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (Μπαχρέιν, Κουβέιτ, Ομάν, Κατάρ, Σαουδική Αραβία και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα) το διαχειρίζονται σε ασφαλή επίπεδα, αλλά μόνο το 44% συνεχίζει να χρησιμοποιείται εκ νέου.
Ωστόσο, η λειψυδρία δεν είναι απαραίτητα το πεπρωμένο μας. Ακόμη και χώρες με σχετικά υψηλό έλλειμμα νερού εξασφάλισαν την αποτελεσματική παροχή του μέσω της σωστής διαχείρισης.
Η Σαουδική Αραβία, για παράδειγμα, κατατάσσεται στην 8η θέση στη λίστα των χωρών που είναι αντιμέτωπες με τη λειψυδρία, αλλά ακολουθεί ένα πρόγραμμα μείωσης της χρήσης του νερού κατά 43% μέσα στην επόμενη δεκαετία.
Σε ό,τι αφορά την Ελλάδα, βρίσκεται στην 26η θέση στη σχετική λίστα ανάμεσα σε 164 χώρες και στη δεύτερη υψηλού κινδύνου ομάδα των χωρών που αντιμετωπίζουν «υψηλά» επίπεδα λειψυδρίας.
Επιμέλεια: Αντώνης Πετρόιαννης



Προσθήκη νέου σχολίου

Σχετικές Ειδήσεις