Κατεδάφιση οικίας Τσερπέ: Ήταν η μόνη λύση;

Η προσπάθεια συνεργασίας του συλλόγου μας, με τους φορείς MONUMENTA, ΕΛΛΕΤ και ICOMOS, απέδωσε καρπούς. Το αποτέλεσμα των προσπαθειών μας είναι το κείμενο που αφορά στην κατεδάφιση από τον Δήμο του διατηρητέου κτηρίου της Μεσσήνης προ μηνός, χωρίς αποχαρακτηρισμό από το ΥΠΠΟ και χωρίς άδεια κατεδάφισης, γεγονός που δίχασε την τοπική κοινωνία. Επισημαίνουμε ως κύρια αιτία την ανυπαρξία συνεργασίας των κρατικών φορέων. Μικρή διαφοροποίηση της χάραξης του ρυμοτομικού, ίσως θα μπορούσε να μεταφέρει τοδιατηρητέο στο προτεινόμενο πράσινο, αντί στον δρόμο, ώστε μετά την αποκατάστασή του από τον Δήμο να αποτελέσει τοπόσημο στην είσοδο της πόλης. 

Σε κάθε περίπτωση, ας γίνει αντιληπτό από όλες τις πλευρές ότι: 

α) Η εγκατάλειψη και η φθορά δεν αναιρούν την ιστορική αξία ενός ακινήτου, ούτε η επικινδυνότητα για τους διερχομένους καθιστά αυτονόητη λύση την εξαφάνισή του

β) Η απαίτηση να ισχύει ο νόμος για όλους είναι καθολική 

γ) Η Ιστορία και η Πολιτιστική Κληρονομιά της Μεσσήνης και κάθε πόλης ανήκουν στους πολίτες της, οι οποίοι οφείλουν να την προασπίζονται.

Η κατεδάφιση της οικίας Τσερπέ στη Μεσσήνη παράδειγμα της έλλειψης συνεννόησης φορέων

Με αφορμή την από 4/10/2026 κατεδάφιση από τον Δήμο χωρίς άδεια εναπομείναντος τμήματος της κηρυγμένης ως μνημείου οικίας Τσερπέ, στην πόλη της Μεσσήνης, θέλουμε να επισημάνουμε τα παρακάτω: 

• Η διώροφη οικία είχε χαρακτηρισθεί μνημείο από το ΥΠΠΟ ως χαρακτηριστικό δείγμα της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς του 19ου αιώνα με το ΦΕΚ 194/ΑΑΠ/5/10/2016 

• Ωστόσο, ήδη από το 1971 με το ΦΕΚ 189/Δ/16/08/1971, το Ο.Τ.157 στο οποίο βρισκόταν η οικία είχε χαρακτηριστεί ως ρυμοτομούμενο, για τη δημιουργίαχώρου πρασίνου και για τη διάνοιξη και διεύρυνση υφιστάμενων οδών

• Το διώροφο κτήριο «απώλεσε» από τον Δήμο τον α΄ όροφό του το 2022, για λόγους επικινδυνότητας εν μία νυκτί και το 2026 κατεδαφίστηκε το εναπομείναν τμήματου. Η κατεδάφιση έγινε χωρίς αποχαρακτηρισμό του διατηρητέου από το ΥΠΠΟ και χωρίς έκδοση οικοδομικής αδείας κατεδάφισης. 

Με την περίπτωση του κτηρίου της Μεσσήνης επισημαίνουμε ότι: 

• Η νομιμότητα πρέπει να τηρείται από όλες τις πλευρές και ιδιαίτερα από τις Αρχές, που πρέπει να είναι πρότυπο για τους πολίτες

• Παρότι και οι δύο προτάσεις ήταν αναγκαίες: η μία για να βελτιώσει την κυκλοφορία στην είσοδο της πόλης και η άλλη για να διαφυλάξει την ιστορική κληρονομιά της, η έλλειψη συντονισμού των αρμόδιων υπηρεσιών οδήγησε σεδιχασμό την τοπική κοινωνία και είχε ως αποτέλεσμα να παραβιαστεί η νομιμότητα και να πληγεί το κύρος των Αρχών στη συνείδηση του πολίτη

• Η αυθαίρετη κατεδάφιση του κτηρίου της Μεσσήνης αποτελεί παράδειγμα της έλλειψης συνεργασίας των δημόσιων φορέων των υπευθύνων για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς με τους φορείς και τις υπηρεσίες σχεδιασμού του δομημένου χώρου (ΥΠΕΝ, Αποκεντρωμένη Διοίκηση και Τοπική Αυτοδιοίκηση)

Και δυστυχώς, υπάρχουν πολλά ακόμη σχετικά παραδείγματα. 

Γιώτα Βρεττάκου-Μιχαλοπούλου 
Αρχιτέκτων, πρόεδρος του Πανελληνίου Συλλόγου Ιδιοκτητών Διατηρητέων Κτηρίων και Μνημείων 

Ειρήνη Γρατσία 
MSc Αρχαιολόγος, συντονίστρια της MONUMENTA 

Δρ Σοφία Αυγερινού Κολώνια 
Αρχιτέκτων, ομότιμη καθηγήτρια ΕΜΠ 

Ελένη Μαΐστρου 
Αρχιτέκτων, ομότιμη καθηγήτρια ΕΜΠ