Η Μεσσηνία βρίσκεται μπροστά σε μια σπάνια ευκαιρία περιφερειακής αναγέννησης, μέσα από ένα έργο που ήδη χαρακτηρίζεται ως «το μεγαλύτερο έργο κοινωνικής οικονομίας που έχει γίνει ποτέ στην Ελλάδα». Ο λόγος για το “Messinia Trail”, τμήμα του εκτεταμένου δικτύου “Peloponnese Trails”.
Δεν είναι απλώς μια σειρά διαδρομών· είναι ένας νέος αναπτυξιακός άξονας που ενώνει χωριά, ενεργοποιεί τοπικές κοινωνίες και δημιουργεί προοπτικές για υποδομές φιλοξενίας, εστίασης και πολιτισμού.
Με πάνω από 200 χιλιόμετρα μονοπατιών σε εμβληματικές περιοχές – από την ορεινή Μεσσήνη έως την ενάλια Βοϊδοκοιλιά και τον Ταΰγετο – το έργο αυτό μετατρέπει τη Μεσσηνία σε ολοκληρωμένο πεζοπορικό προορισμό, φέρνοντας επενδυτικό ενδιαφέρον και νέα εισοδήματα στην ύπαιθρο.
Η συνέντευξη προέδρου του «Πέλοπα», Ι. Λαγού, που ακολουθεί φωτίζει το πώς αυτό το όραμα έγινε πράξη:
-Θέλω να μας πείτε δύο λόγια για τον φορέα σας… Ποιος είναι γενικότερα ο σκοπός του και ποιες είναι οι δράσεις τις οποίες έχει κάνει ή θα κάνει, και ειδικότερα για τη Μεσσηνία…
Ο φορέας μας, ο «Πέλοπας», ως η «Ένωση Φορέων Κοινωνικής & Αλληλέγγυας Οικονομίας» της Περιφέρειας Πελοποννήσου, δηλαδή των πέντε νομών: Αργολίδας, Αρκαδίας, Κορινθίας, Λακωνίας και Μεσσηνίας, είναι δευτεροβάθμιο όργανο ως προς την Πανελλήνια Ομοσπονδία [ΠΑΣΕ-ΚΑΛΟ], στην οποία ήμουν και πρώτος πρόεδρος.
Ο «Πέλοπας» περιλαμβάνει ΚΟΙΝ.Σ.ΕΠ., Α.Μ.Κ.Ε., μη κερδοσκοπικούς φορείς, όπως είναι οι σύλλογοι και γενικότερα φορείς «Κοινωνικής & Αλληλέγγυας Οικονομίας» οι οποίοι έχουν εγγραφεί στο «Μητρώο Κοινωνικής Οικονομίας» κι έχουν πάρει ΑΓΕΜΚΟ.
Στην «Ένωση» έχουμε «γεωγραφική δημοκρατία», το οποίο σημαίνει ότι στο Διοικητικό Συμβούλιο μπαίνει ένας εκπρόσωπος από κάθε νομό. Άρα, λοιπόν, είναι 7μελές. Αρχικώς εισέρχεται ο πρώτος σε ψήφους από κάθε νομό και μετά μπαίνουν οι δύο καλύτεροι δεύτεροι.
Αυτήν την περίοδο έχουμε δύο από τη Μεσσηνία, δύο από την Κορινθία, κι έναν από τους υπόλοιπους νομούς. Προφανώς, λοιπόν, η Μεσσηνία παρουσιάζει μια δυναμική όσον αφορά στις «κοινωνικές συνεταιριστικές επιχειρήσεις». Έχει πολύ δυνατές ομάδες, κι αυτό, διότι υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι δουλεύουν στο «πεδίο», δηλαδή σε αγροτικά χωριά, σε μικρά χωριά, αλλά και σε μεγαλύτερες αγροτοπόλεις.
Δυστυχώς, η Ένωσή μας δεν έχει αφεθεί να κάνει όλα αυτά τα πράγματα που θα ήθελε και μπορούσε. Κι αυτό, γιατί είχαμε τέσσερα χρόνια διοίκησης Νίκα, ο οποίος δε συνδέθηκε καθόλου με τον τομέα της κοινωνικής οικονομίας, κι έτσι δεν υλοποίησε τίποτα! Τουλάχιστον με την τρέχουσα διοίκηση έχουμε αρχίσει να συντονιζόμαστε.
Βεβαίως, εξέχον παράδειγμα είναι ο κ. Αναστασόπουλος, ο αντιπεριφερειάρχης της Μεσσηνίας, ο οποίος ήταν πάντα κοντά μας, όπως και ο κ. Γκιουλές από την Κορινθία.
Αποτέλεσμα όλων αυτών των καθυστερήσεων ήταν να είμαστε η τελευταία περιφέρεια που άνοιξε έργο με πρόγραμμα χρηματοδότησης για την κοινωνική οικονομία, αλλά κι αυτό δεν έχει γίνει, γιατί τελειώσαμε τον Μάρτιο με τις αιτήσεις κ.τ.λ. Ακόμα δεν έχουν ανοίξει οι φάκελοι, κι ούτε ξέρουμε πότε θα γίνουν, έστω, αυτές οι λίγες ενισχύσεις που αφορούν και στην κοινωνική οικονομία.
-Αυτά τα χρηματοδοτικά προγράμματα είναι για θέσεις εργασίας;
Ναι, αλλά ως πανελλαδική ομοσπονδία κατορθώσαμε παράλληλα να μπούμε σε όλα τα προγράμματα. Δηλαδή, σε ό,τι προγράμματα βγαίνουν για τις άλλες μορφές οικονομίας, να είναι ενταγμένη και η κοινωνική οικονομία, ενώ παλιά δεν προβλεπόταν, αφού δεν ήταν μέσα οι φορείς Κ.ΑΛ.Ο. Από εκεί και μετά, έχουμε αναπτύξει κάποιες καλές σχέσεις με την νυν Περιφερειακή Αρχή.
-Θέλω να μας μιλήσετε για τα μονοπάτια…
Ως προς αυτό, έχουμε καταφέρει κάτι το μοναδικό στην Ελλάδα: έχει κατατεθεί μέσω της Αναπτυξιακής του Πάρνωνα και από την Περιφέρεια Πελοποννήσου το πρόγραμμα του δικτύου μονοπατιών “Peloponnese Trails”, το οποίο, μάλιστα, ήρθε πρώτο σε διαβάθμιση από όλα τα προγράμματα που κατατέθηκαν στον ΟΦΥΠΕΚΑ.
Το εν λόγω πρόγραμμα βραβεύτηκε και από τον Φορέα Κοινωνικής Οικονομίας της Ευρώπης, που ανήκει στο Ευρωκοινοβούλιο, με ειδικό βραβείο, σε μια εκπληκτική εκδήλωση στην Ισπανία, τον περασμένο Σεπτέμβριο, όπου πήγαμε με τον αντιπεριφερειάρχη Τουρισμού Θ. Μιχελόγγονα και τον εκπρόσωπο του Πάρνωνα Δ. Κολινιώτη για την παραλαβή.
Το γεγονός αυτό είναι πάρα πολύ σημαντικό, αφού θεωρείται το μεγαλύτερο έργο κοινωνικής οικονομίας που έχει γίνει ποτέ στην Ελλάδα και ένα από τα μεγαλύτερα στην Ευρώπη.
Αυτό το έργο βαίνει τώρα στην ολοκλήρωσή του, αλλά πάλι έχουμε προβλήματα χρηματοδοτικά, αφού έχουν περάσει 11 μήνες και δεν έχουμε πάρει ούτε 1 ευρώ! Έχουμε ήδη πληρώσει από πέρυσι μεροκάματα, βενζίνες, αναλώσιμα κ.λπ., προκειμένου να καθαρίσουμε τα 1.730 χιλιόμετρα, ενώ ερχόμαστε και φέτος να τα ξανακαθαρίσουμε και να κάνουμε τη σήμανση, χωρίς να έχουμε πληρωθεί ακόμα το πρώτο μέρος! Αδιανόητο!
Σε αυτό δε φταίει η Περιφέρεια, ούτε η Αναπτυξιακή του Πάρνωνα, αλλά το υπουργείο Περιβάλλοντος, το οποίο δεν ξέρουμε γιατί καθυστερεί τη χρηματοδότηση.
-Το έργο αυτό πόσο σημαντικό είναι για τη Μεσσηνία;
Το “Messinia Trail”, το οποίο είναι μέρος του “Peloponnese Trails” στον νομό, είναι πολύ σημαντικό για τη Μεσσηνία, αφού πρόκειται για πάνω από 200 χιλιόμετρα μονοπατιών, από τα συνολικά 1.730 όλης της Πελοποννήσου.
-Συγκεκριμένα, ποια είναι η ταυτότητα του “Messinia Trail”;
Κατ’ αρχάς, μιλάμε για δύο μεγάλα τμήματα τα οποία βρίσκονται σε μεσσηνιακό έδαφος. Το ένα τμήμα αρχίζει από τη Βάστα, όπου τελειώνει το “Arkadia Trail”, και εν συνεχεία διασχίζει όλη την ορεινή Μεσσήνη και φτάνει μέχρι τη Βοϊδοκοιλιά. Κι από την άλλη μεριά, είναι το άλλο τμήμα, που αρχίζει από την Καλαμάτα κι αφού ανεβαίνει στον Ταΰγετο, φτάνει στον Μυστρά. Μιλάμε για εμβληματικές περιοχές, όπως είναι η Αρχαία Μεσσήνη, το Αδρομονάστηρο, η Βοϊδοκοιλιά…
Το “Messinia Trail” περνάει κι από πολλά κάστρα, αλλά κι από διάφορα πραγματικά όμορφα μικρά χωριά.
-Ποιοι φορείς έχουν αναλάβει τη διαχείριση αυτού του έργου;
Σε αυτά, τη διαχείριση έχουν αναλάβει τρεις φορείς κοινωνικής οικονομίας: η «ΚΟΙΝ.Σ.ΕΠ. Νόστος», που εδρεύει στο Μαγγανιακό, η «ΚΟΙΝ.Σ.ΕΠ. Έθος» από την Καλαμάτα, ενώ έχουμε και τον ΕΟΣ [Ελληνικό Ορειβατικό Σύλλογο], επίσης από την Καλαμάτα.
-Λέγοντας διαχείριση του έργου τι ακριβώς εννοούμε;
Αυτοί οι φορείς, ως οι διαχειριστές του έργου, έχουν αναλάβει να βάλουν και σήματα και να καθαρίζουν το δίκτυο αυτών των δύο μονοπατιών. Πάει πάρα πολύ καλά η υπόθεση στη Μεσσηνία. Οι διαδρομές που έχουν βρει στον σχεδιασμό είναι εκπληκτικές.
-Ποια είναι τα προκύπτοντα οφέλη για τις περιοχές από τις οποίες διέρχεται το “Messinia Trail”;
Κάποια από αυτά τα χωριά έχουν ελάχιστο πληθυσμό ή δεν έχουν υποδομές, αλλά πιστεύουμε ότι με αυτά που ετοιμάζουμε στο άμεσο μέλλον, θα υπάρχει και επενδυτικό ενδιαφέρον λόγω των μονοπατιών. Οπότε θα αναπτυχθούν σε αυτά τα χωριά και υποδομές. Έτσι, μπορούμε να πούμε ότι έχουμε δύο δυνατές διαδρομές στη Μεσσηνία, και ο κόσμος (έπειτα από, το πολύ, 5-6 ώρες πεζοπορίας) πηγαίνοντας από χωριό σε χωριό, θα μπορεί να φάει και να κοιμηθεί και την άλλη μέρα να συνεχίσει προς το επόμενο χωριό. Αυτός είναι ο στόχος μας, κι αυτό προχωράμε!
-Θα μπορούσε σε κάποια από τα χωριά από τα οποία περνάει το “Messinia Trail” να είναι προστιθέμενη αξία το να μετατραπούν σε κοιτώνες σχολάζοντα δημοτικά κτήρια, προκειμένου να εξυπηρετήσουν τους ανθρώπους που θα έχουν διασχίσει τα μονοπάτια, αλλά και άλλους ανθρώπους που θα θέλουν να περάσουν από την περιοχή;
Αυτή η σκέψη συζητήθηκε στην εκδήλωση που έγινε για τα μονοπάτια στο Μαγγανιακό, στο οποίο συμμετείχατε κι εσείς. Το καλό είναι ότι έχουμε βρει ευήκοα ώτα, τόσο από τον αντιπεριφερειάρχη Μεσσηνίας κ. Αναστασόπουλο, ο οποίος ήταν θετικός γι’ αυτό, όσο κι από τον αντιπεριφερειάρχη Τουρισμού, κ. Μιχελόγγονα, ο οποίος είναι κι ο ίδιος πεζοπόρος-ορειβάτης και βασικά, του αρέσει πάρα πολύ αυτό το έργο και θέλει να ολοκληρωθεί.
Βεβαίως, αφού αυτά τα κτήρια (σχολεία κ.λπ.) ανήκουν στον α’ βαθμό Τοπικής Αυτοδιοίκησης, θα πρέπει να συναινέσουν και οι εκεί εμπλεκόμενες Δημοτικές Αρχές. Νομίζω, όμως, ότι με τη συμβολή όλων μπορούμε να τα ξεμπλοκάρουμε και άμεσα, ώστε να κάνουμε ωραία πράγματα.
Δε θεωρώ ότι η Τοπική Αυτοδιοίκηση θα είναι αρνητική στο να αποδεσμεύσει κάποια εγκαταλελειμμένα κτήρια, των οποίων τη διαχείριση θα αναλάβει κάποια ΚΟΙΝΣΕΠ για παράδειγμα, με ανθρώπους που είναι από την περιοχή, που μένουν εκεί, που θέλουν να μένουν εκεί, να κάνουν κάτι καλό και να φέρουν εισόδημα. Βεβαίως, θα παραμένουν υπό δημόσιο έλεγχο.
-Ποια πιστεύετε ότι είναι τα κατάλληλα επόμενα στρατηγικά βήματα υλοποίησης;
Εκεί που πρέπει να βιαστούμε είναι στο ότι αυτοί οι σχεδιασμοί πρέπει να γίνουν άμεσα. Όπως προβλέπεται, θα έχουμε μια προγραμματική… επενδυτική θύελλα. Δηλαδή, τώρα καθυστερούν όλα τα προγράμματα και θα ανοίξουν όλα εν όψει των επερχόμενων εκλογών. Οπότε δε θα ξέρουμε πού να πρωτοβάλουμε μια πρόταση.
Γι’ αυτό, καλό θα είναι να έχουν προετοιμαστεί αυτές τις προτάσεις… Να έχει γίνει ο προσχεδιασμός. Να έχουν γίνει σε συμφωνία με όλη την τοπική κοινωνία. Οπότε οι εκεί τοπικοί φορείς, είτε λέγονται Δήμοι ή Αναπτυξιακές είτε λέγονται ΚΟΙΝΣΕΠ, να έχουν ετοιμάσει όλα τα πλάνα τους, και όταν θα έχει έρθει η ώρα, να μπορούν να καταθέσουν αυτά τα προγράμματα επιχορήγησης.
-Υπάρχουν τέτοια απτά, υλοποιημένα και βιώσιμα παραδείγματα;
Βεβαίως! Υπάρχουν περιπτώσεις επιτυχημένων αξιοποιήσεων εγκαταλελειμμένων σχολείων, τα οποία μετετράπησαν σε ξενώνες ή/και εστιατόρια, όπως στα χωριά Σέρβου & Σύρνα Γορτυνίας, αλλά και αλλού στην Ελλάδα.
Το σχολείο στο χωριό Σέρβου, κοντά στη Δημητσάνα, δε λειτουργούσε επί μακρόν. Οπότε κάποια στιγμή το μετέτρεψαν σε δημοτικό ξενώνα με εστίαση, το ανέλαβε κάποια τοπική συνεταιριστική επιχείρηση για να το λειτουργεί, να το συντηρεί και να έχει κάποια έσοδα.
Αντίστοιχη περίπτωση είναι κι ένα παλιό εγκαταλελειμμένο σχολείο, που δεν είχε παιδιά, αφού είχε μόνο ελάχιστους κατοίκους, στο χωριό Σύρνα, κοντά στη Στεμνίτσα, το οποίο έγινε από τον Δήμο πλήρως εξοπλισμένο εστιατόριο. Πλέον το δουλεύει μια οικογένεια και πάει πάρα πολύ καλά, καθώς μπορεί ο κόσμος από το εκεί κυκλικό μονοπάτι “Syrna Trail”-και όχι μόνο- να βρει να φάει.
Οπότε μπορεί κάλλιστα να γίνει μία συνεννόηση και να δοθούν τα σχετικά στοιχεία αυτών των φακέλων, ώστε έτσι να προχωρήσουν γρήγορα οι διαδικασίες αντίστοιχης υλοποίησης και σε 3-4 σημεία στη Μεσσηνία, σε πρώτη φάση όπου υπάρχει ζήτηση, δηλαδή στα κενά κάλυψης διατροφής και φιλοξενίας επί της διαδρομής του “Messinia Trail”.
Κι έτσι, θα μπορεί τότε – μέσα από τουριστικά γραφεία- να βγει κατευθείαν προς τα έξω, ως πλήρης τουριστικός πεζοπορικός προορισμός (trekking), για όλους αυτούς που θέλουν, από Ελλάδα και εξωτερικό, να έρθουν να κάνουν τη διάσχιση του “Messinia Trail”.
-Άρα προτείνετε να γίνει και στη Μεσσηνία η ίδια επιτυχημένη εφαρμογή του βιώσιμου μοντέλου αξιοποίησης από την τοπική κοινωνία ανενεργών δημοτικών κτηρίων, όπως έγινε στην Αρκαδία, σε συνεργασία με τοπικούς φορείς;
Βεβαίως, κι έχουμε τη σχετική επιτυχημένη εμπειρία… Το πρότυπο σε όλο αυτό είναι το πιστοποιημένο “Mainalon Trail”. Όταν το αρχίσαμε -πριν από 11 χρόνια- δεν είχε καθόλου καταλύματα σε κάποια από τα χωριά από τα οποία περνάει.
Αυτήν τη στιγμή έχει τουριστικά καταλύματα και στα εννιά χωριά από τα οποία περνάει!
Όμως, για να γίνει αυτό συγκεντρώσαμε τον κόσμο, του εξηγήσαμε το τι και το πώς μπορεί να γίνει… Είδαν να περνούν πεζοπόροι, από Ελλάδα και εξωτερικό, κι έτσι φτιάχτηκαν ξενώνες. Πλέον, σε όλα τα χωριά απ’ όπου περνάει το “Mainalon Trail” έχουμε καταλύματα διαμονής και εστιατόρια, ακόμα κι εκεί που δεν είχαμε ούτε μισό εστιατόριο.
Προφανώς, όλο αυτό φέρνει μιa μεγάλη ανάπτυξη στην ευρύτερη περιοχή.
Άρα, έχουμε τη γνώση, διότι ξέρουμε πώς ακριβώς γίνεται.
-Εκτός από αυτό το μοντέλο -στα χωριά- μπορούμε να πούμε ότι υπάρχουν κι άλλα βοηθητικά εργαλεία υποστήριξης μιας τέτοιας προσπάθειας;
Εννοείται ότι υπάρχουν εργαλεία, είτε σύμπραξης ιδιώτη με την Τοπική Αυτοδιοίκηση (ΣΔΙΤ) είτε με κάποια χρηματοδοτικά προγράμματα, ώστε να γίνει σωστά αυτή η αξιοποίηση κάποιων τέτοιων κλειστών – εγκαταλελειμμένων κτηρίων.
Σημειωτέον, ότι η Τοπική Αυτοδιοίκηση δικαιούται 100% επιχορήγησης από το ΕΣΠΑ, και μετά θα μπορεί να τα βγάλει σε μια δημοπρασία, προκειμένου να τα δώσει σε όποιον θα μπορεί να τα αξιοποιήσει, για να λειτουργούν είτε ως ξενώνας είτε ως εστιατόριο, και να βγαίνουν έσοδα από αυτά.
Αυτό το οποίο μας νοιάζει πρωτίστως είναι οι ξενώνες, γιατί θεωρούμε ότι πρέπει να μπορεί κάποιος να φάει κάποια τοπικά εδέσματα και να κοιμηθεί αξιοπρεπώς, για να έχει δυνάμεις να συνεχίσει μετά την πορεία του.
-Η επόμενη μέρα, σε όλον αυτό τον σχεδιασμό που μας εκθέσατε, ποια είναι, αφού προφανώς δε σταματάτε εδώ το όλο project;
Όχι, μα αυτή είναι μόνο η αρχή. Ουσιαστικά, τώρα αρχίζουμε. Κατ’ αρχάς, μετά το καθαρό και με καλή σήμανση μονοπάτι, ενώνουμε τα χωριά. Πολλά χωριά μπορεί να έχουν έριδες μεταξύ τους, αλλά πλέον άρχισαν να επικοινωνούν και να μαθαίνουν να συνεργάζονται, κι έτσι να ενώνονται το ένα με το άλλο. Άρα, λοιπόν, συνεργατικά έρχονται πιο κοντά.
Κι αφού επιτύχουμε αυτό, το επόμενο θέμα είναι να υποστηρίξουμε την παροχή δυνατότητας διαμονής και εστίασης, η οποία διατροφή πρέπει να είναι καθαρά τοπική.
Είναι πολύ σημαντικό για τους πεζοπόρους και για όλους τους περαστικούς ταξιδιώτες το αίσθημα το οποίο δημιουργείται από την αξιοπρεπή φιλοξενία και τη διατροφή με τοπικά εδέσματα, κι όλο αυτό είναι πολιτισμός!
Επιπροσθέτως, έχουμε να κάνουμε μετά και με ό,τι πολιτιστικό στοιχείο υπάρχει, αρχαιολογικοί χώροι, γλέντια, πανηγύρια, εκδηλώσεις με διάφορα έθιμα και δρώμενα. Αυτά μπορούν σε συγκεκριμένες ημερομηνίες να αναβιώνουν και κατά τόπους να φέρνουν κόσμο κάθε χρόνο, ώστε να γίνονται και οι σχετικοί προγραμματισμοί, σε συσχέτιση και με το πεζοπορικό καλεντάρι.
Του Αλέξανδρου Μοζ
Δημοσιογράφου
