Σήμερα ολική έκλειψη ηλίου μετά από 27 χρόνια: Πού θα γίνει ορατή, τι ισχύει για την Ελλάδα

Ο κόσμος ετοιμάζεται για ένα από τα σημαντικότερα αστρονομικά φαινόμενα των τελευταίων ετών, την ολική έκλειψη Ηλίου της Τετάρτης, την πρώτη που θα είναι ορατή από την ηπειρωτική Ευρώπη εδώ και σχεδόν 30 χρόνια.

Η Σελήνη θα καλύψει πλήρως τον Ήλιο, ρίχνοντας πάνω στη Γη μια σκιά μήκους εκατοντάδων χιλιάδων χιλιομέτρων και βυθίζοντας για λίγο ένα τμήμα του πλανήτη στο σκοτάδι.

Το κύριο φαινόμενο θα αρχίσει περίπου στις 12:08 μ.μ. ώρα ανατολικής ακτής των ΗΠΑ (στις 7:08 το απόγευμα, ώρα Ελλάδας), στο βορειότερο τμήμα της Ρωσίας, και στη συνέχεια η πορεία του θα περάσει από τη Γροιλανδία, την Ισλανδία και τον Ατλαντικό Ωκεανό. Θα διασχίσει τη βόρεια Ισπανία και ένα πολύ μικρό τμήμα της Πορτογαλίας, προτού ολοκληρωθεί στη Μεσόγειο Θάλασσα.

Στην υπόλοιπη Ευρώπη, στη βορειοδυτική Αφρική και σε τμήματα της Βόρειας Αμερικής, η Σελήνη θα καλύψει μόνο ένα μέρος του Ήλιου.

Στην Ελλάδα, το φαινόμενο θα είναι ελάχιστα ορατό και μόνο ως μερική έκλειψη και κυρίως σε περιοχές της βορειοδυτικής χώρας, όπως η Κέρκυρα (κάλυψη 2,34%), η Ηγουμενίτσα (1,29%), η Κόνιτσα, η Καστοριά και η Φλώρινα. Ωστόσο, η κάλυψη του ηλιακού δίσκου, σχεδόν ταυτόχρονα με τη δύση του Ηλίου (περίπου στις 8:30 μμ), θα είναι πολύ μικρή και δύσκολα αντιληπτή.

Το σημαντικότερο που πρέπει να θυμάται κανείς κατά τη διάρκεια μιας ηλιακής έκλειψης είναι ότι δεν είναι ασφαλές να κοιτάζει απευθείας τον Ήλιο μέχρι η Σελήνη να καλύψει πλήρως την επιφάνειά του, κατά τη φάση που είναι γνωστή ως ολικότητα. Σε όλες τις υπόλοιπες φάσεις, η παρατήρηση του φαινομένου πρέπει να γίνεται με ειδικό προστατευτικό εξοπλισμό για τα μάτια.

Τι είναι η ολική έκλειψη Ηλίου
Μια ολική έκλειψη Ηλίου συμβαίνει όταν η Σελήνη παρεμβάλλεται ανάμεσα στη Γη και τον Ήλιο, αποκρύπτοντας προσωρινά από το οπτικό μας πεδίο την επιφάνεια του Ήλιου. Αυτό που απομένει ορατό στον ουρανό είναι ένας μαύρος δίσκος, ο οποίος περιβάλλεται από το αχνό φωτοστέφανο της εξωτερικής ατμόσφαιρας του Ήλιου, το λεγόμενο ηλιακό στέμμα.

Οι ολικές εκλείψεις Ηλίου αποτελούν ένα είδος κοσμικής σύμπτωσης. Η Σελήνη είναι περίπου 400 φορές μικρότερη από τον Ήλιο, αλλά βρίσκεται επίσης περίπου 400 φορές πιο κοντά στη Γη. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τα δύο ουράνια σώματα να φαίνονται από τον πλανήτη μας ότι έχουν περίπου το ίδιο μέγεθος.

Για να συμβεί μια ολική έκλειψη Ηλίου, ο Ήλιος, η Σελήνη και η Γη πρέπει να ευθυγραμμιστούν με ακρίβεια στο Διάστημα.

Η σκιά της Σελήνης που δημιουργείται από αυτή την ευθυγράμμιση έχει ένα εσωτερικό τμήμα, το οποίο ονομάζεται «umbra», δηλαδή πλήρης σκιά. Οι άνθρωποι που βρίσκονται κάτω από αυτήν, σε μια σχετικά στενή ζώνη πάνω στην επιφάνεια της Γης, βιώνουν την ολικότητα.

Όσοι βρίσκονται κάτω από την «penumbra», δηλαδή την παρασκιά, το εξωτερικό τμήμα της σεληνιακής σκιάς, θα δουν αντίθετα μια μερική έκλειψη Ηλίου, κατά την οποία η Σελήνη καλύπτει μόνο ένα τμήμα της ηλιακής επιφάνειας.

Τι συμβαίνει κατά τη διάρκεια μιας ολικής έκλειψης
Κατά μήκος της ζώνης της ολικότητας, το φαινόμενο θα αρχίσει με μια μερική έκλειψη Ηλίου. Η Σελήνη θα αρχίσει να «δαγκώνει» την άκρη του Ήλιου και σταδιακά θα καλύπτει όλο και μεγαλύτερο μέρος της επιφάνειάς του.

Αυτή η φάση θα διαρκέσει περίπου μία ώρα.

Στη συνέχεια έρχεται το πιο εντυπωσιακό στάδιο της έκλειψης: η ολικότητα, η οποία διαρκεί μόνο λίγες στιγμές. Κατά τη διάρκειά της, το ηλιακό στέμμα γίνεται ορατό και μπορεί κανείς να το κοιτάξει με γυμνό μάτι με ασφάλεια.

Έπειτα ο Ήλιος αρχίζει να εμφανίζεται ξανά πίσω από τη Σελήνη, δημιουργώντας μια δεύτερη φάση μερικής έκλειψης, η οποία σταδιακά υποχωρεί καθώς η Σελήνη απομακρύνεται από τον ηλιακό δίσκο και ο κόσμος επιστρέφει στη συνηθισμένη φωτεινότητά του.

Η διάρκεια μιας έκλειψης εξαρτάται από το σημείο από το οποίο την παρακολουθεί κανείς. Συνολικά, όλες οι φάσεις της συγκεκριμένης έκλειψης θα διαρκέσουν περίπου δύο ώρες.

Πώς είναι να βιώνει κανείς την ολικότητα
Καθώς η έκλειψη πλησιάζει στη μέγιστη φάση της κατά μήκος της ζώνης ολικότητας, η θερμοκρασία του αέρα στη Γη θα αρχίσει να πέφτει.

Το φως θα εξασθενήσει, σαν κάποιος να χαμήλωσε ξαφνικά τη φωτεινότητα σε μια εντελώς ακατάλληλη ώρα της ημέρας. Οι σκιές θα γίνουν πιο έντονες και μέσα σε αυτές θα εμφανιστούν εικόνες σε σχήμα ημισελήνου – μικροσκοπικές προβολές της έκλειψης που εξελίσσεται.

Πότε αρχίζει και πότε τελειώνει η ολική έκλειψη Ηλίου
Η έκλειψη αρχίζει στην αραιοκατοικημένη τούνδρα της βόρειας Ρωσίας, όπου η Σελήνη θα αρχίσει να καλύπτει τον Ήλιο περίπου στις 12:08 μ.μ. (7:08 το απόγευμα, ώρα Ελλάδας) την Τετάρτη, ώρα ανατολικής ακτής των ΗΠΑ. Οι παρατηρητές στη συγκεκριμένη περιοχή θα είναι οι πρώτοι που θα δουν την ολικότητα, από τις 12:58 μ.μ.

Η σκιά της Σελήνης θα κινηθεί πάνω από τον Αρκτικό Ωκεανό, περνώντας πολύ κοντά από τον Βόρειο Πόλο.

Θα φτάσει ξανά σε ξηρά στις 1:13 μ.μ., διασχίζοντας μια λωρίδα της βορειοανατολικής Γροιλανδίας, ενώ περίπου στις 1:43 μ.μ. θα φτάσει στις δυτικές ακτές της Ισλανδίας.

Στη συνέχεια, η έκλειψη θα διασχίσει τον Ατλαντικό Ωκεανό με κατεύθυνση τις ισπανικές ακτές.

Από τις 2:26 μ.μ. η ολικότητα θα είναι ορατή στην Ισπανία. Η σκιά της Σελήνης θα σαρώσει τις Βαλεαρίδες Νήσους – τη Μαγιόρκα, τη Μενόρκα και την Ίμπιζα – και οι τελευταίοι άνθρωποι πάνω σε ξηρά θα βιώσουν την ολικότητα περίπου στις 2:33 μ.μ.

Όσοι βρίσκονται προς το τέλος της διαδρομής της έκλειψης θα έχουν την ευκαιρία να δουν έναν μερικώς καλυμμένο Ήλιο να δύει στον ορίζοντα.

Ποια είναι τα καλύτερα μέρη για να παρακολουθήσει κανείς την έκλειψη
Σε γενικές γραμμές, το καλύτερο σημείο για να παρακολουθήσει κανείς μια ολική έκλειψη Ηλίου είναι οπουδήποτε μέσα στη ζώνη της ολικότητας.

Η ζώνη της συγκεκριμένης έκλειψης έχει πλάτος μικρότερο από 200 μίλια – περίπου 320 χιλιόμετρα – αν και το ακριβές πλάτος διαφέρει ανάλογα με την περιοχή.

Πολλά σημεία κατά μήκος της διαδρομής βρίσκονται σε απομακρυσμένες περιοχές και η πρόσβαση σε αυτά είναι δύσκολη.

Στη Γροιλανδία, το μεγαλύτερο μέρος της ολικότητας θα σημειωθεί πάνω από περιοχή χωρίς μόνιμους κατοίκους ή υποδομές και αρκετοί άνθρωποι επιλέγουν να παρακολουθήσουν το φαινόμενο από τη θάλασσα.

Ένα από τα δημοφιλέστερα σημεία στην ξηρά είναι το Ρέικιαβικ της Ισλανδίας, το οποίο βρίσκεται κοντά στην κεντρική γραμμή της διαδρομής της έκλειψης. Η ολικότητα στο Ρέικιαβικ θα σημειωθεί στις 5:48 μ.μ. τοπική ώρα και θα διαρκέσει μόλις ένα λεπτό.

Ωστόσο, όσοι σχεδιάζουν να παρακολουθήσουν την έκλειψη στο Ρέικιαβικ και σε άλλα σημεία της Ισλανδίας ενδέχεται να βρεθούν αντιμέτωποι με νεφώσεις που θα μπορούσαν να εμποδίσουν την παρατήρηση.

Αρκετές περιοχές της Ισπανίας προσφέρουν καλύτερες πιθανότητες για καθαρό ουρανό και υψηλότερες θερμοκρασίες. Μεταξύ αυτών είναι η Βαλένθια και η Ίμπιζα, όπου η ολικότητα θα σημειωθεί στις 8:32 μ.μ. τοπική ώρα και θα διαρκέσει επίσης περίπου ένα λεπτό.

Πιο ήσυχες περιοχές της ισπανικής υπαίθρου, όπως η Λεόν και το Μπούργκος, αναμένουν επίσης μεγάλη εισροή επισκεπτών για το φαινόμενο.

Η ολικότητα δεν θα είναι ορατή από τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά και την Ελλάδα.

Τι θα δουν όσοι βρίσκονται εκτός της ζώνης ολικότητας
Όσοι δεν βρίσκονται μέσα στη ζώνη ολικότητας, αλλά εξακολουθούν να βρίσκονται κάτω από το εξωτερικό τμήμα της σκιάς της Σελήνης, θα έχουν την ευκαιρία να δουν μια μερική έκλειψη Ηλίου.

Το πόσο εντυπωσιακό θα είναι το φαινόμενο εξαρτάται από την απόσταση από την κεντρική γραμμή της ζώνης ολικότητας. Όσο πιο κοντά βρίσκεται κάποιος, τόσο πιο θεαματική θα είναι η έκλειψη.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η μερική έκλειψη θα είναι περισσότερο ορατή στην Αλάσκα και στις βορειοανατολικές πολιτείες. Τμήματα των Μεσοδυτικών και των Μεσοατλαντικών Πολιτειών θα βρεθούν επίσης κάτω από τη σκιά της Σελήνης, ωστόσο σε αυτές τις περιοχές θα καλυφθεί λιγότερο από το 10% της επιφάνειας του Ήλιου.

Στον Καναδά, το ποσοστό κάλυψης του Ήλιου θα κυμαίνεται από λιγότερο από 5% έως περισσότερο από 90%, αυξανόμενο όσο βορειότερα βρίσκεται κανείς.

Στο Νουούκ, την πρωτεύουσα της Γροιλανδίας, θα καλυφθεί σχεδόν το 79% του Ήλιου.

Στις πόλεις της ηπειρωτικής Ευρώπης όπου θα καλυφθεί περισσότερο από το 90% του ηλιακού δίσκου περιλαμβάνονται η Λισαβόνα, η Βαρκελώνη, η Μαδρίτη, το Παρίσι, το Μιλάνο, το Λονδίνο και το Δουβλίνο.

Στις ακτές της βορειοδυτικής Αφρικής, το Αλγέρι και η Καζαμπλάνκα θα βιώσουν επίσης μια πολύ βαθιά μερική έκλειψη.

Για όσους θέλουν να παρακολουθήσουν την έκλειψη σε πλήρη εξέλιξη αλλά δεν μπορούν να μετακινηθούν στη ζώνη ολικότητας, η NASA και άλλοι οργανισμοί θα προσφέρουν ζωντανές μεταδόσεις μέσω Διαδικτύου.

Πώς μπορούμε να παρακολουθήσουμε με ασφάλεια την έκλειψη
Σε γενικές γραμμές, δεν πρέπει ποτέ να κοιτάζει κανείς απευθείας τον Ήλιο χωρίς ειδικό εξοπλισμό προστασίας των ματιών. Ακόμη και η παρατήρηση του Ήλιου με γυμνό μάτι για λίγα δευτερόλεπτα μπορεί να προκαλέσει μόνιμη βλάβη στην όραση, όπως θολή όραση ή τυφλά σημεία στο οπτικό πεδίο.

Η μοναδική στιγμή κατά την οποία είναι ασφαλές να παρακολουθήσει κανείς μια ηλιακή έκλειψη χωρίς προστατευτικό εξοπλισμό είναι η φάση της πλήρους ολικότητας.

Μόλις η Σελήνη αρχίσει να απομακρύνεται από την επιφάνεια του Ήλιου, ο παρατηρητής πρέπει να φορέσει ξανά τα ειδικά προστατευτικά γυαλιά, ώστε να αποφύγει τραυματισμό των ματιών.

Σύμφωνα με τη NASA, δεν είναι ασφαλές να κοιτάζει κανείς τον Ήλιο μέσα από οπτικές συσκευές, όπως κιάλια, φωτογραφικές μηχανές ή τηλεσκόπια, φορώντας απλώς τα ειδικά χάρτινα γυαλιά έκλειψης ή χρησιμοποιώντας έναν απλό ηλιακό παρατηρητή.

Πότε είναι η επόμενη ολική έκλειψη Ηλίου
Τα επόμενα δύο χρόνια αναμένονται ιδιαίτερα ενδιαφέροντα για τους φίλους των ηλιακών εκλείψεων. Στις 2 Αυγούστου 2027, η ολικότητα θα περάσει πάνω από τη Βόρεια Αφρική, συμπεριλαμβανομένων περιοχών του Μαρόκου και της Αιγύπτου.

Μία ακόμη ολική έκλειψη Ηλίου θα διασχίσει την Αυστραλία στα μέσα του 2028. Οι λάτρεις των εκλείψεων που ταξιδεύουν σε ολόκληρο τον κόσμο κυνηγώντας τη ζώνη της ολικότητας έχουν ήδη αρχίσει να προγραμματίζουν ταξίδια και για τα δύο φαινόμενα.

Παράλληλα, αναμένονται δύο δακτυλιοειδείς εκλείψεις, γνωστές και ως εκλείψεις «δαχτυλίδι της φωτιάς»: μία τον Φεβρουάριο του 2027 και μία τον Ιανουάριο του 2028. Και οι δύο θα περάσουν πάνω από περιοχές της Νότιας Αμερικής και θα έχουν μεγάλες περιόδους δακτυλιοειδούς φάσης – το αντίστοιχο της ολικότητας στις δακτυλιοειδείς εκλείψεις.

Σε ορισμένες περιοχές κατά μήκος της διαδρομής της έκλειψης του Ιανουαρίου του 2028, η δακτυλιοειδής φάση θα διαρκέσει περισσότερο από 10 λεπτά.

protothema.gr