Μεσσηνία: Δεκατέσσερα ενεργά σεισμικά ρήγματα και… ετοιμότητα για τσουνάμι

Στις πόλεις “Tsunami Ready” η Καλαμάτα και στο προγραμμα Multimarex ο Μεσσηνιακός Κόλπος 

Σαράντα χρόνια μετά τον σεισμό που ισοπέδωσε την Καλαμάτα και άφησε πίσω του 22 νεκρούς, η Μεσσηνία καλείται να κοιτάξει ξανά κατάματα τον Εγκέλαδο. Και αυτή τη φορά τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά: 14 ενεργά σεισμικά ρήγματα στον χερσαίο χώρο, με τη ζώνη του Πηδήματος να χαρακτηρίζεται από τους επιστήμονες ως η πιο επικίνδυνη για την Καλαμάτα, αλλά και ένας υποθαλάσσιος κόσμος γεμάτος φαράγγια, κατολισθήσεις και γεωλογικές αστάθειες που μπορεί, υπό προϋποθέσεις, να προκαλέσουν τσουνάμι στις μεσσηνιακές ακτές. 

Δεν πρόκειται για θεωρητικά σενάρια, αλλά για ευρήματα που προκύπτουν από σύγχρονες επιστημονικές έρευνες και λεπτομερή χαρτογράφηση της περιοχής. Κάποια από τα στοιχεία αυτά παρουσιάστηκαν πρόσφατα στην Καλαμάτα, στη μεγάλη εκδήλωση που έγινε με αφορμή την επέτειο των σεισμών.

Τα νέα στοιχεία που παρουσιάζουν στα «ΝΕΑ» κορυφαίοι επιστήμονες αποτυπώνουν με εντυπωσιακή ακρίβεια το γεωλογικό «ανάγλυφο» της περιοχής και τους κινδύνους που εξακολουθούν να υπάρχουν. 

Η Μεσσηνία μπαίνει πλέον στο μικροσκόπιο σημαντικών ερευνητικών προγραμμάτων, ενώ η Καλαμάτα προετοιμάζεται για την πιστοποίηση “Tsunami Ready”. Το μεγάλο ερώτημα, 40 χρόνια μετά την τραγωδία του 1986, είναι αν η επιστημονική γνώση θα προλάβει αυτή τη φορά να γίνει πραγματική πρόληψη. 

Κίνδυνος για τσουνάμι

Ειδικότερα, το ρεπορτάζ της Κατερίνας Ροββά στα «Νέα» έχει ως εξής: «Με το βλέμμα στραμμένο στα 14 ενεργά σεισμικά ρήγματα που βρίσκονται στον χερσαίο χώρο της Μεσσηνίας αλλά και στα υποθαλάσσια φαράγγια του Μεσσηνιακού Κόλπου, είναι η επιστημονική κοινότητα, 40 χρόνια μετά τον μεγάλο σεισμό της Καλαμάτας. Ο σεισμός, που εκδηλώθηκε στις 13 Σεπτεμβρίου 1986, με μέγεθος 6 ρίχτερ, ήταν ένας από τους πιο καταστροφικούς του 20ού αιώνα στην Ελλάδα: εξαιτίας του 22 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους και 80 τραυματίστηκαν, τέσσερις πολυκατοικίες κατέρρευσαν μέσα στην πόλη της Καλαμάτας, το 20% των κτηρίων της κρίθηκε κατεδαφιστέο, ενώ ολόκληρα χωριά ισοπεδώθηκαν, αλλάζοντας για πάντα τη σχέση της περιοχής με τον Εγκέλαδο.

Όπως επισημαίνουν ειδικοί που μιλούν στα “ΝΕΑ”, η επιστημονική κοινότητα και οι τοπικές Αρχές αναπτύσσουν συνεργασία ώστε η περιοχή να θωρακιστεί απέναντι στον υπαρκτό κίνδυνο τσουνάμι. Παράλληλα, ο Μεσσηνιακός Κόλπος βρίσκεται στο επίκεντρο του διεθνούς ερευνητικού προγράμματος Multimarex, μέσω του οποίου έχει στηθεί στην περιοχή ένα “ζωντανό εργαστήρι”, ώστε να χαρτογραφηθούν πλήρως οι υποθαλάσσιοι γεωκίνδυνοι.

Το ρήγμα του Πηδήματος

“Αυτή τη στιγμή το πιο επικίνδυνο σεισμικό ρήγμα για την πόλη της Καλαμάτας είναι το ρήγμα του Πηδήματος”, λέει στα “ΝΕΑ” ο διευθυντής ερευνών του Γεωδυναμικού Ινστιτούτου, δρ Αθανάσιος Γκανάς.

“Είναι μια σεισμική ζώνη μήκους περίπου 10 χιλιομέτρων, που ξεκινά από το χωριό Αρφαρά και φτάνει στην περιοχή της Θουρίας. Στο ρήγμα αυτό έχουμε κάνει μια σεισμολογική τομή, δηλαδή έχουμε ανοίξει ένα όρυγμα και με βάση τη χρονολόγηση των ιζημάτων που αποτίθενται στο έδαφος έπειτα από μεγάλους σεισμούς, διαπιστώσαμε ότι το συγκεκριμένο ρήγμα έχει δώσει πέντε σεισμούς τα τελευταία 20.000 χρόνια με περίοδο επανάληψης περίπου 3.000 ετών. Ο τελευταίος σεισμός έγινε πριν από 2.970 χρόνια και το ρήγμα έχει δυναμικότητα 6 ρίχτερ”, λέει ο κ. Γκανάς, ο οποίος προσθέτει ότι ο συγκεκριμένος χώρος θα πρέπει να προστατευθεί και να κηρυχθεί γεωλογικό μνημείο.

Σύμφωνα με τον ίδιο, οι δεκαετίες συλλογής επιστημονικής γνώσης που μεσολάβησαν από τον καταστροφικό σεισμό του 1986 μέχρι σήμερα έχουν συμβάλει καθοριστικά “ώστε να γνωρίζουμε καλύτερα τον κίνδυνο”.

14 ρήγματα

“Έχουμε χαρτογραφήσει πλήρως 14 ρήγματα δυναμικότητας κοντά στα 6 ρίχτερ. Έχουμε μελετήσει την αντοχή των κτιρίων της Καλαμάτας, η οποία έχει βελτιωθεί σημαντικά, όπως και η ανθεκτικότητα όλων των πόλεων της Μεσσηνίας. Έχει μειωθεί, δηλαδή, η τρωτότητά τους και αυτό είναι ένα σημαντικό συμπέρασμα”, λέει ο δρ Γκανάς. “Από εκεί και πέρα η παράκτια περιοχή της Καλαμάτας, η Βέργα και οι γύρω περιοχές αντιμετωπίζουν κινδύνους και από άλλα φυσικά φαινόμενα, όπως τα τσουνάμι”, προσθέτει.

“Tsunami Ready”

Για τον λόγο αυτό στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών έχει δημιουργηθεί μία ομάδα εργασίας, η οποία σε συνεργασία με την Τοπική Αυτοδιοίκηση προετοιμάζει την Καλαμάτα ώστε να γίνει η δεύτερη “Tsunami Ready” πόλη στην Ελλάδα μετά τη Σάμο. Πρόκειται για μια διεθνή πιστοποίηση της Unesco, η οποία απονέμεται σε παράκτιες πόλεις ή κοινότητες που έχουν λάβει όλα τα απαραίτητα μέτρα για την προστασία της ζωής και της περιουσίας των κατοίκων σε περίπτωση εκδήλωσης τσουνάμι.

Οι ειδικοί επισημαίνουν, άλλωστε, πως δεν είναι μόνο οι σεισμοί που μπορούν να προκαλέσουν παλιρροϊκά κύματα. Από πρόσφατη μελέτη που πραγματοποίησαν οι ερευνητές Ευφροσύνη Βαρώτσου, Παρασκευή Νομικού, Δημήτρης Παπανικολάου και άλλοι, προέκυψαν νέα ερευνητικά δεδομένα για τη μορφοτεκτονική εξέλιξη και τους πιθανούς θαλάσσιους γεωκινδύνους του Μεσσηνιακού Κόλπου.

Όπως εξηγεί στα “ΝΕΑ” η Παρασκευή Νομικού, καθηγήτρια στο Τμήμα Γεωλογίας του ΕΚΠΑ, στην περιοχή χαρτογραφήθηκαν πολλά υποθαλάσσια φαράγγια, τα οποία σε περίπτωση κατολίσθησης μπορούν να προκαλέσουν τσουνάμι στις ακτές της Μεσσηνίας.

Εντυπωσιακά ευρήματα

“Αυτό που κάναμε, σε συνεργασία με την Υδρογραφική Υπηρεσία Πολεμικού Ναυτικού, ήταν ότι χαρτογραφήσαμε με πολύ μεγάλη ευκρίνεια τα φαράγγια στην ανατολική πλευρά του Μεσσηνιακού Κόλπου”, λέει στα “ΝΕΑ” η Παρασκευή Νομικού.

“Διαπιστώσαμε ότι στον υποθαλάσσιο χώρο μπροστά από τη Μάνη, την Καρδαμύλη και τη Στούπα, υπάρχουν φαράγγια μήκους αρκετών χιλιομέτρων, ενώ μπροστά από το λιμάνι της Καλαμάτας εντοπίστηκαν υποθαλάσσιες μικροκατολισθήσεις και αστάθειες στα πρανή, οι οποίες αποδίδονται σε μαζικές μετακινήσεις που προκλήθηκαν από τον σεισμό του 1986, κατά μήκος της ρηξιγενούς ζώνης της Δυτικής Μάνης.

Αυτά είναι εντυπωσιακά ευρήματα, γιατί αν γίνει κατολίσθηση μέσα σε αυτά τα φαράγγια – είτε εξαιτίας σεισμού είτε λόγω της βαρύτητας – το πρώτο πράγμα το οποίο θα συμβεί είναι τσουνάμι, θα υπάρχει παλιρροιακό κύμα. Ένα τσουνάμι που βρίσκεται πολύ κοντά στις ακτές του Μεσσηνιακού Κόλπου. Άρα είναι πολύ σημαντικό να έχουμε χαρτογραφημένα τα φαράγγια και να γνωρίζουμε τη γεωμετρία του Μεσσηνιακού Κόλπου”, εξηγεί.

Θαλάσσιοι γεωκίνδυνοι

“Τα αποτελέσματα αυτά τεκμηριώνουν τη στενή σχέση μεταξύ ενεργής τεκτονικής και θαλάσσιων γεωκινδύνων στη Μεσσηνία και αναδεικνύουν τη σημασία της συστηματικής παρακολούθησης του θαλάσσιου πυθμένα για την εκτίμηση του σεισμικού κινδύνου”, λέει η Παρασκευή Νομικού.

“Η πρώτη προσπάθεια δημιουργίας υποθαλάσσιων νεοτεκτονικών χαρτών για τον Μεσσηνιακό Κόλπο έγινε το 1986 από τον Δημήτρη Παπανικολάου. Εκείνη την εποχή όμως δεν υπήρχε υψηλή ανάλυση. Με τα εξελιγμένα μηχανήματα που διαθέτουμε σήμερα επικαιροποιούμε τους χάρτες και χρειαζόμαστε τη βοήθεια της Πολιτείας, ώστε να γίνει πλήρης χαρτογράφηση, να μελετήσουμε καλύτερα τα δεδομένα, να τρέξουμε μοντέλα κατολισθήσεων και τσουνάμι, να δούμε πώς αυτά τα φαράγγια συνεχίζουν στον χερσαίο χώρο και, τελικά, να παραχθεί ένα ενιαίο μοντέλο εδάφους».