Η φωνή των Κοινοτήτων στο Ετήσιο Τακτικό Συνέδριο της ΚΕΔΕ στην Καλαμάτα

Στο Ετήσιο Τακτικό Συνέδριο της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ), που φιλοξενήθηκε στην Καλαμάτα από τις 5 έως τις 7 Νοεμβρίου 2026, είχα την ευκαιρία να παρέμβω κατά τη δεύτερη ημέρα των εργασιών, την Παρασκευή 6 Νοεμβρίου, στο θεματικό τραπέζι «Πολυεπίπεδη Διακυβέρνηση και Θεσμικός Εκσυγχρονισμός: Ισότητα, Συνταγματική Αναθεώρηση και Ψηφιακός Μετασχηματισμός» με συντονιστή τον γραμματέα της ΚΕΔΕ Δημήτρη Καφαντάρη. 

Ως πρόεδρος του Συμβουλίου της Δημοτικής Κοινότητας Καλαμάτας και ο μοναδικός πρόεδρος Δημοτικής Κοινότητας που έλαβε τον λόγο στο συνέδριο, θεώρησα χρέος μου να αναδείξω την ανάγκη ουσιαστικής ενίσχυσης του θεσμού των Κοινοτήτων, στο πλαίσιο της ευρύτερης συζήτησης για το μέλλον της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. 

Σε μια κορυφαία αυτοδιοικητική διαδικασία, όπου κυριάρχησαν οι διεκδικήσεις για περισσότερους πόρους, αρμοδιότητες και αυτονομία των Δήμων απέναντι στο κεντρικό κράτος, έθεσα το ζήτημα της ενδοδημοτικής αποκέντρωσης, επισημαίνοντας την ανάγκη οι ίδιες Αρχές να εφαρμόζονται και στο εσωτερικό των Δήμων. Η διατήρηση των Κοινοτήτων με τον νέο Κώδικα Αυτοδιοίκησης αποτελεί μια σημαντική εξέλιξη. Δεν αρκεί, όμως, από μόνη της. Χρειάζονται ουσιαστικές αποφασιστικές αρμοδιότητες, οικονομικοί πόροι, διοικητική υποστήριξη και πραγματική συμμετοχή στη λήψη των αποφάσεων. 

Στο πλαίσιο αυτό, επανέφερα τις έξι συγκεκριμένες προτάσεις που είχα καταθέσει στο Forum Πελοποννήσου Αυτοδιοίκησης, καθώς και τη διεκδίκηση για αυτοτελή, δημοκρατική και θεσμικά κατοχυρωμένη εκπροσώπηση των Κοινοτήτων, είτε στα συλλογικά όργανα της Αυτοδιοίκησης είτε μέσω της δημιουργίας Κεντρικής Ένωσης Κοινοτήτων Ελλάδας (ΚΕΚΕ). 

Θέλω να ευχαριστήσω όλους τους θεσμικούς επισκέπτες που παραβρέθηκαν καισυμμετείχαν σε αυτό το τόσο σημαντικό συνέδριο που πραγματοποιήθηκε στην πόλη μας. Η Καλαμάτα, η πόλη της Πρώτης Ελευθερίας, προσφέρεται όχι μόνο για τη φιλοξενία κορυφαίων γεγονότων, αλλά και για την ανάδειξη τολμηρών προτάσεων και νέων θεσμικών πρωτοβουλιών. Εύχομαι η συζήτηση που άνοιξε να έχει συνέχεια, με ουσιαστικό διάλογο και συγκεκριμένα αποτελέσματα. Γιατί οι Κοινότητες δε βρίσκονται απέναντι στους Δήμους. Είναι αναπόσπαστο μέρος τους. Και η ενίσχυσή τους δεν αποδυναμώνει την Αυτοδιοίκηση. Την ολοκληρώνει. 

Ακολουθεί αυτούσια η τοποθέτησή μου στο Ετήσιο Τακτικό Συνέδριο της ΚΕΔΕ:

«Δεν μπορείς να διεκδικείς αποκέντρωση από το κράτος και να την αρνείσαι μέσα στον ίδιο σου τον Δήμο!» 

Κύριε γραμματέα, συμπατριώτη, φίλε Δημήτρη, αξιότιμε κύριε υπουργέ, πάντα δήμαρχε, πάντα φίλε Δημήτρη, κυρίες και κύριοι δήμαρχοι, κυρίες και κύριοι δημοτικοί σύμβουλοι, 

κυρίες και κύριοι πρόεδροι και εκπρόσωποι φορέων και θεσμών, αγαπητοί συνάδελφοι πρόεδροι Κοινοτήτων, 

ως πρόεδρος της Δημοτικής Κοινότητας Καλαμάτας επιτρέψτε μου να σας καλωσορίσω στην πόλη μας. Στην πόλη της Πρώτης Ελευθερίας, της ιστορίας, της δημιουργίας και της προόδου. 

Θερμά συγχαρητήρια στην ΚΕΔΕ, στον πρόεδρό της, στον γραμματέα της, στον δήμαρχο Καλαμάτας και σε όλους όσοι συνέβαλαν στην πραγματοποίηση αυτής της κορυφαίας διοργάνωσης στον τόπο μας. 

Και επιτρέψτε μου μια επισήμανση. 

Αν η Αυτοδιοίκηση αναζητά τολμηρές αποφάσεις, βρίσκεται στον κατάλληλο τόπο! 

Γιατί η Καλαμάτα γνωρίζει ιστορικά από πρωτοβουλίες και… επαναστατικές διαδικασίες! 

Εύχομαι, λοιπόν, το συνέδριό σας να αφήσει πίσω του κάτι περισσότερο από ψηφίσματα και διαπιστώσεις. Να αποτελέσει αφετηρία ουσιαστικών αλλαγών. 

Κυρίες και κύριοι, η ΚΕΔΕ διεκδικεί περισσότερους οικονομικούς πόρους, προσωπικό, αρμοδιότητες και πραγματική αυτονομία των Δήμων απέναντι στο κεντρικό κράτος. 

Και πολύ σωστά πράττει. Μαζί και εμείς!

Δεν μπορείς να ζητάς από έναν Δήμο να αναλαμβάνει ολοένα περισσότερες ευθύνες, χωρίς να του εξασφαλίζεις τα απαραίτητα μέσα. 

Υπάρχει, όμως, μια μεγάλη αντίφαση. 

Πώς γίνεται να διεκδικούμε αποκέντρωση από το κράτος προς τους Δήμους, αλλά να διστάζουμε να την εφαρμόσουμε μέσα στους ίδιους τους Δήμους; 

Πώς ζητούμε από την κεντρική εξουσία να εμπιστευτεί περισσότερο τους δημάρχους, αλλά δυσκολευόμαστε να εμπιστευτούμε τους προέδρους και τα Συμβούλια των Κοινοτήτων, που είναι και της επιλογής μας πλέον; 

Και πώς μιλάμε για αποφάσεις κοντά στον πολίτη, όταν ακόμη και για μια μικρή παρέμβαση στη γειτονιά ή στο χωριό του απαιτείται συχνά μια ολόκληρη, όπως γνωρίζουμε, διοικητική διαδρομή; 

Ας αφήσουμε για λίγο τους νόμους και τις παραγράφους. 

Ένας ηλικιωμένος βλέπει τον δρόμο προς το σπίτι του να έχει υποστεί ζημιές. Ένας αγρότης δυσκολεύεται να φτάσει στο χωράφι του. Μια μητέρα ανησυχεί για τον φωτισμό έξω από το σχολείο, αλλά και για το ίδιο το σχολείο.

Σε ποιον θα απευθυνθούν πρώτα; 

Στον πρόεδρο της Κοινότητας. Θα τον συναντήσουν στον δρόμο, στην πλατεία, στο καφενείο. 

Και θα του πουν: «Πρόεδρε, κάνε κάτι!» 

Δε θα τον ρωτήσουν αν έχει αποφασιστική ή γνωμοδοτική αρμοδιότητα. 

Θέλουν να λυθεί το πρόβλημα. Είναι αυτό που συνήθως λέμε, το παράπονο το πάμε στον δήμαρχο αλλά το πρόβλημα στον πρόεδρο…

Και έχουν δίκιο! 

Στα μάτια του πολίτη, ο πρόεδρος είναι ο Δήμος. Στην πράξη, όμως, συχνά δεν έχει ούτε την αρμοδιότητα ούτε τα μέσα για να δώσει τη λύση. 

Η ευθύνη φτάνει μέχρι την πόρτα του. Η δυνατότητα να αποφασίσει, πολλές φορές, σταματά πριν από αυτήν. 

Αυτή είναι η πραγματικότητα της ελλιπούς ενδοδημοτικής αποκέντρωσης. 

Ο νέος Κώδικας Αυτοδιοίκησης διατήρησε τις Κοινότητες και περιέλαβε θετικές ρυθμίσεις. Το αναγνωρίζουμε.

Όμως, άλλο η διατήρηση ενός θεσμού και άλλο η ουσιαστική ενίσχυσή του. 

Το άρθρο 164 του νέου Κώδικα είναι χαρακτηριστικό.

Τα Κοινοτικά Συμβούλια μεριμνούν, εισηγούνται, γνωμοδοτούν και επισημαίνουν για πλήθος ζητημάτων της καθημερινότητας. 

Αλλά στις περισσότερες περιπτώσεις δεν αποφασίζουν. 

Και αναρωτιέμαι: Μπορούμε να μιλάμε για ισχυρή Αυτοδιοίκηση, όταν ο πλησιέστερος στον πολίτη αιρετός θεσμός παραμένει ένας από τους λιγότερο ισχυρούς;

Σε πρόσφατο Forum Αυτοδιοίκησης της Πελοποννήσου κατέθεσα συγκεκριμένες προτάσεις τις οποίες σήμερα συνοπτικά αναφέρω: Πρώτον, ουσιαστικές αποφασιστικές αρμοδιότητες για μικρά τοπικά έργα, συντηρήσεις και παρεμβάσεις της καθημερινότητας, με σαφή οικονομικά όρια και έλεγχο, ασφαλώς, της νομιμότητας. 

Δεύτερον, πραγματική χρηματοδότηση των Κοινοτήτων μέσα στον δημοτικό προϋπολογισμό, με αντικειμενικά κριτήρια, λειτουργική, επιτέλους, πάγια προκαταβολή και συμμετοχή στον σχεδιασμό του τεχνικού προγράμματος. 

Γιατί αρμοδιότητα χωρίς πόρο είναι μόνο μια υπόσχεση. Όχι αποκέντρωση! Κοινά πράγματα λέμε όλοι μας…

Τρίτον, υποχρεωτική και αιτιολογημένη απάντηση στις προτάσεις που καταθέτουν οι Κοινότητες. Η θεσμική αξιοπρέπεια αρχίζει από την απάντηση. 

Τέταρτον, ουσιαστική συμμετοχή των προέδρων στα όργανα του Δήμου, με διασφάλιση των υφιστάμενων δικαιωμάτων τους στο Δημοτικό Συμβούλιο και ενίσχυση της παρουσίας τους στη Δημοτική Επιτροπή, με δικαίωμα ψήφου για θέματα της Κοινότητάς τους. Ψηφίζω  στο Κοινοτικό Συμβούλιο, δεν ψηφίζω στη Δημοτική Επιτροπή, ξαναψηφίζω στο Δημοτικό Συμβούλιο. Τρία όργανα, τρεις διαφορετικές συμπεριφορές, για το ίδιο θέμα από το ίδιο άτομο.

Πέμπτον, Γραφεία Κοινοτήτων με πραγματικό περιεχόμενο – όχι καρέκλες και γραφεία – διοικητική υποστήριξη και δυνατότητα εξυπηρέτησης του πολίτη. Θυμάμαι μια πρόταση παλιά του γραμματέα της ΚΕΔΕ περί Γραφείου Κοινοτήτων. Πρέπει να το ξαναδούμε και αυτό. 

Και έκτον, αξιολόγηση επιτέλους του νέου Κώδικα με βάση τα αποτελέσματά του. Δηλαδή Πέρασαν «Καλλικράτηδες» «Καποδίστριες», «Κλεισθένηδες 1 και 2» και όποια άλλη ρύθμιση, δεν αξιολογήθηκε κανένας.

Και επειδή βρέθηκε στην αίθουσα και η κυρία υπουργός Εργασίας προφανώς θέλουμε και εμείς μια θεσμική ορθότητα όσον αφορά στα συνταξιοδοτικά. Έχει μείνει πίσω η λέξη Κοινότητα με όλα αυτά. 

Δεν μπορεί ένα τόσο μεγάλο σώμα αιρετών – 6.000 περίπου πρόεδροι και 16.000 κοινοτικοί σύμβουλοι και πρόεδροι μαζί – να μην έχουν μια οργανωμένη και θεσμικά κατοχυρωμένη εκπροσώπηση.

Αυτό είναι το επόμενο βήμα. Χρειαζόμαστε εκπροσώπους εκλεγμένους από τους ίδιους τους προέδρους, σε περιφερειακό και εθνικό επίπεδο. 

Με θεσμική παρουσία δίπλα στην ΚΕΔΕ ή με τη δημιουργία μιας Κεντρικής Ένωσης Κοινοτήτων Ελλάδας, ενός συλλογικού οργάνου που θα συνεργάζεται με τους Δήμους και την Πολιτεία. 

Όχι απέναντι στην ΚΕΔΕ. Δίπλα της. 

Δε ζητούμε να μιλούμε αντί των Δήμων. Ζητούμε να μη μιλούν πάντοτε οι άλλοι αντί για εμάς! 

Δε διεκδικούμε προνόμια. Δε ζητούμε να δημιουργήσουμε μικρούς Δήμους μέσα στους Δήμους.

Ζητούμε να πάψουμε να θεωρούμε την Κοινότητα χρήσιμη όταν πρέπει να μεταφέρει ένα πρόβλημα, όταν μεταφέρει την ψήφο, αλλά περιττή όταν έρχεται η ώρα να αποφασιστεί η λύση του. 

Και ας σκεφτούμε κάτι ακόμη. 

Μιλάμε διαρκώς για το δημογραφικό, για χωριά που αδειάζουν, για νέους που φεύγουν. 

Γεμίζουμε τις πλατείες τον Δεκαπενταύγουστο. Οργανώνουμε γιορτές, πανηγύρια, εκδηλώσεις. Και καλά κάνουμε. 

Αλλά όταν φύγουν οι επισκέπτες και σβήσουν τα φώτα, ποιος μένει πίσω; 

Οι άνθρωποι της Κοινότητας που συνεχίζουν να αγωνίζονται γι’ αυτούς. 

Το ζητούμενο δεν είναι μόνο να γεμίζουν οι πλατείες τον Αύγουστο. Είναι να μη μένουν άδειες τον Δεκέμβριο!

Κύριε γραμματέα της ΚΕΔΕ, από την Καλαμάτα σάς καλώ να ανοίξουμε αυτή τη συζήτηση.

Να εντάξουμε την πραγματική ενδοδημοτική αποκέντρωση και τη θεσμική εκπροσώπηση των Κοινοτήτων στην ατζέντα της Αυτοδιοίκησης. 

Οι ισχυροί Δήμοι δεν έχουν τίποτα να φοβηθούν τίποτε από τις ισχυρές Κοινότητες. Έχουν πολλά να κερδίσουν!  

Και να πάψουμε να αντιμετωπίζουμε τις Κοινότητες ως το τελευταίο σκαλοπάτι της διοικητικής ιεραρχίας και να αρχίσουμε να τις αντιμετωπίζουμε ως το πρώτο σκαλοπάτι της τοπικής δημοκρατίας! 

Θα ήθελα να κλείσω με την άποψη ότι η πραγματική αποκέντρωση δε μετριέται μόνο από την απόσταση του Δημαρχείου από το Υπουργείο. 

Μετριέται από την απόσταση του πολίτη από την απόφαση. 

Και αυτή την απόσταση έχουμε χρέος να τη μικρύνουμε. 

Κλείνοντας, λοιπόν, σήμερα θα ήθελα να σας καλέσω σε μια ξεχωριστή γαστρονομική εμπειρία φιλοξενίας – συνεργασίας της μεσσηνιακής γης. Αυτό που είναι η ταυτότητα μας. Οι άνθρωποι και τα προϊόντα αποτελούν τη Μεσσηνία. Αργά το απόγευμα θα έχετε τη δυνατότητα να δοκιμάσετε λίγους από τους καρπούς του τόπου μας.

«Σαν έρθεις στην Καλαμάτα…». Η Καλαμάτα στρώνει τραπέζι στην Ελλάδα»

Του Παναγιώτη Ι. Λύρα
Προέδρου Συμβουλίου Δημοτικής Κοινότητας Καλαμάτας, μέλους Δ.Σ. Ένωσης Προέδρων Κοινοτήτων Μεσσηνίας