Δύο ξύλινα τέχνεργα συγκαταλέγονται στα σημαντικότερα από τα εκατοντάδες ευρήματα που ήρθαν στο φως, στο πλαίσιο της ανασκαφικής δραστηριότητας η οποία βρίσκεται σε εξέλιξη τα τελευταία χρόνια στην περιοχή των λιγνιτωρυχείων της Μεγαλόπολης.
Η παλαιοανθρωπολόγος του Πανεπιστημίου Τίμπιγκεν και επικεφαλής των ερευνών, Κατερίνα Χαρβάτη, μιλώντας στην ηλεκτρονική έκδοση του «Βήματος», εξήγησε ότι τα ευρήματα της Μεγαλόπολης είναι τα αρχαιότερα γνωστά στον κόσμο και μεταθέτουν τη χρήση ξύλινων εργαλείων από τον άνθρωπο κατά 40.000 χρόνια νωρίτερα απ’ ό,τι πιστεύαμε μέχρι σήμερα.
Χρονολογικά, τα ευρήματα εντάσσονται στην «καρδιά» του Μέσου Πλειστόκαινου -μέρος της Εποχής των Παγετώνων- που διήρκεσε από περίπου 774.000 έως 129.000 χρόνια πριν.
Αναφερόμενη στα ευρήματα που εντοπίστηκαν στη θέση Μαραθούσσα 1, τα οποία μάλιστα αφορούν σε ξύλο, υλικό εξαιρετικά σπάνιο να διατηρηθεί στο πέρασμα του χρόνου, η κα Χαρβάτη εξηγεί: «Το πρώτο είναι ένα κομμάτι κορμού σκλήθρου, το οποίο φέρει σαφή σημάδια επεξεργασίας που έχει υποστεί ώστε να λειτουργήσει ως εργαλείο, αλλά και σημάδια φθοράς από τη μετέπειτα χρήση του. Εικάζουμε ότι θα μπορούσε να έχει χρησιμοποιηθεί είτε για να διευκολύνει την αφαίρεση φλοιού δένδρων είτε ως σκαπτικό εργαλείο. Το δεύτερο είναι ένα πολύ μικρό κομμάτι ξύλου ιτιάς, ή ίσως λεύκας, και φαίνεται ότι επεξεργάστηκε έτσι ώστε να μπορεί κανείς να το κρατά στο χέρι. Πρόκειται για ένα εντελώς νέο τύπο εργαλείου, που παρατηρείται για πρώτη φορά, και ως εκ τούτου δεν είναι ακόμα γνωστό ποια μπορεί να ήταν η χρήση του».
Σύμφωνα με την ίδια, ανάμεσα στα ευρήματα εντοπίστηκε και ένα μεγαλύτερο κομμάτι κορμού σκλήθρου, «το οποίο φέρει βαθιές αυλακώσεις». Όπως διευκρινίζει, ωστόσο, «το είδος των αυλακώσεων δε συνάδει με ανθρώπινη επεξεργασία. Εικάζουμε ότι αυτές έγιναν από κάποιο μεγάλο σαρκοφάγο ζώο, ίσως μια αρκούδα».
Με άλλα λόγια, το τρίτο αυτό εύρημα «πληροφόρησε» την ερευνητική ομάδα ότι ο πρόγονος του ανθρώπου που έζησε στην περιοχή πριν από περίπου 430.000 χρόνια θα έπρεπε να συνυπάρξει με μεγάλα σαρκοφάγα ζώα, γεγονός που υποδηλώνει ότι «πιθανότατα υπήρχε μεγάλος ανταγωνισμός μεταξύ τους».
Αξίζει να σημειωθεί ότι για την Εποχή των Παγετώνων, στην οποία παραπέμπουν τα παραπάνω ευρήματα, καταγράφεται πως οι βορειότερες περιοχές της Ευρασίας ήταν καλυμμένες από πάγο και οι συνθήκες δεν ευνοούσαν την επιβίωση. Τα ευρήματα, λοιπόν, επιβεβαιώνουν ότι η βαλκανική χερσόνησος και η Ελλάδα ειδικότερα αποτέλεσαν καταφύγιο ζωικών και φυτικών ειδών κατά τη διάρκεια των παγετωνικών περιόδων. «Φαίνεται ότι υπήρξαν και “καταφύγια μέσα στα καταφύγια”. Δηλαδή περιοχές με θερμοκρασίες χαμηλές μεν αλλά ανεκτές, μόνιμη παρουσία νερού και βλάστηση ικανή να υποστηρίξει την διαβίωση» σημειώνει η κα Χαρβάτη και προσθέτει: «Αυτές λειτούργησαν ως μικρές κιβωτοί όπου ζώα, φυτά και ανθρώπινες ομάδες μπόρεσαν να επιβιώσουν και στη συνέχεια, όταν οι συνθήκες έγιναν ευνοϊκότερες, να εξαπλωθούν βορειότερα και να εποικίσουν το σύνολο της ευρωπαϊκής ηπείρου».
Τέλος, εξίσου σημαντικό είναι το γεγονός ότι οι ανασκαφικές έρευνες συνεχίζονται χάρη στην τρίτη κατά σειρά χρηματοδότηση από τα ιδιαίτερα ανταγωνιστικά προγράμματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας (ERC), καθώς και με τη στήριξη του Γερμανικού Ιδρύματος Ερευνών.
Στις έρευνες συμμετέχουν διαχρονικά επιστήμονες από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, το υπουργείο Πολιτισμού και την Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα.
Χρ.Μ.
Φωτογραφία: Καλλιτεχνική αναπαράσταση της «κιβωτού της Μεγαλόπολης» στη διάρκεια της σκληρότερης παγετώδους περιόδου του Μέσου Πλειστόκαινου
