Επίσκεψη στον εντυπωσιακό και ανεξάντλητο κόσμο των παραδοσιακών φορεσιών και της ελληνικής ιστορίας…
Μια επίσκεψη στη Συλλογή Ελληνικών Ενδυμασιών “Βικτωρία Γ. Καρέλια” είναι κάθε φορά μια δυνατή εμπειρία που σε ταξιδεύει στον τόπο και τον χρόνο. Ακόμη και όσοι δεν έχουν ιδιαίτερη σχέση με την παράδοση και τα ενδύματα, είναι αδύνατον να μείνουν ασυγκίνητοι και να μην εντυπωσιαστούν από το μουσείο και τα εκθέματά του, που αναδεικνύουν και κρατούν ζωντανή μιαν άλλη Ελλάδα, με το δικό της δημιουργικό πλούτο.
Και είναι μεγάλη τύχη για την πόλη της Καλαμάτας η φιλοξενία αυτής της πολύτιμης κιβωτού που διασώζει και παρουσιάζει στο κοινό πάνω από 100 πλήρεις και αυθεντικές φορεσιές, που καλύπτουν σχεδόν κάθε γωνιά της χώρας μας από τα μέσα του 18ου αιώνα έως τις αρχές του 20ού.
Η ιδρύτριά του, κα Βίκυ Καρέλια, για πάνω από 50 χρόνια πρόεδρος του Λυκείου των Ελληνίδων Καλαμάτας, όπου κληροδοτήθηκαν το μουσείο και η συλλογή, κατάφερε πραγματικά κάτι ανεκτίμητο: σε μια «σταυροφορική» προσπάθεια δεκαετιών ανακάλυψε και ανέσυρε από τη φθορά του χρόνου και της λήθης κάτι τόσο εύθραυστο και το μετέτρεψε σε δημόσια κληρονομιά-υπόβαθρο για το μέλλον του ελληνισμού και του κόσμου.
Το «Μουσείο Καρέλια» στεγάζεται σε ένα νεοκλασικό κτήριο του 1873 στην οδό Σταδίου 64 και είναι βαμμένο σε σκοτεινά χρώματα, που δημιουργούν υποβλητική ατμόσφαιρα, με τους φωτισμούς (σχεδιασμό Ελευθερία Ντεκώ) και τη μουσική (Δημήτρης Μπάκας) να μεγιστοποιούν την εμπειρία, ενώ οι αυτοματισμοί προσθέτουν κάποιες νότες «μαγείας». Στον ανατολικό διάδρομο της υποδοχής μια σειρά από σκίτσα του Γιάννη Μετζικώφ με γυναίκες από διάφορες περιοχές της Ελλάδας με παραδοσιακές φορεσιές αποτελούν την καλύτερη εισαγωγή. Το μουσείο είναι οργανωμένο σε τρία επίπεδα και σύμφωνα με τη διάταξη που επεξεργάστηκε η λαογράφος Αγγελική Χατζημιχάλη, ο βασικός διαχωρισμός αφορά σε φορεσιές με σεγκούνι, καβάδι ή φουστάνι. Το 1ο ισόγειο επίπεδο είναι αφιερωμένο σε αγροκτηνοτροφικές και νομαδικές οικογένειες της ηπειρωτικής Ελλάδας (κυριαρχεί το σεγκούνι) και παράλληλα υπάρχουν φορεσιές ανδρών, αλλά και κοριτσιών που κατά τα ειωθότα των παλιότερων εποχών παντρεύονταν σε εφηβική ηλικία. Στο 2ο βρίσκονται τα ενδύματα και τα κοσμήματα των εύπορων πληθυσμών που ασχολούνταν με το εμπόριο και τη βιοτεχνία και διακρίνονται για τον πλούτο (οι ενδυμασίες περιλαμβάνουν καβάδι και αντερί). Στον δεύτερο άνω όροφο υπάρχουν φορέματα «το φουστάνι – τσούκνα, σχηματική παραλλαγή της βυζαντινής δαλματικής, συναντάται με την αναγεννησιακή του εκδοχή, τα πολύπτυχα, δηλαδή, φουστάνια των παράλιων και νησιωτικών περιοχών με εμπορικές επαφές με τη Δύση».
Εντυπωσιακό στοιχείο είναι ότι τα κεντημένα μέρη στις πιο πολύτιμες φορεσιές είναι από σύρμα χρυσού (και όχι από νήματα), τις οποίες δημιουργούσαν και έραβαν περιοδεύοντες «τερζήδες».
Τα κοσμήματα, ιδιαίτερα εντυπωσιακά και περίτεχνα, ήταν δώρο του γαμπρού και συνήθως δεν ήταν από χρυσό ή πολύτιμους λίθους, μας εξήγησε η ευγενέστατη και κατατοπιστική, όπως όλοι οι συνεργάτες του μουσείου, «ξεναγός» μας Σταυρούλα Ντάκουρη. Στην Κάρπαθο, όμως, τα κοσμήματα ήταν μεγάλης αξίας και επειδή ήταν μητριαρχικές κοινωνίες (δεδομένου ότι οι άνδρες ήταν συνήθως ναυτικοί και απουσίαζαν), τόσο τα κοσμήματα όσο και την περιουσία κληρονομούσε η πρωτότοκη κόρη, η «κανακάρα», η οποία και έπαιρνε τις αποφάσεις για όλη την οικογένεια (π.χ. έπρεπε να δώσει την άδειά της για να παντρευτούν οι αδελφές της).
Όπως διαβάζουμε στις ηλεκτρονικές πληροφορίες του «Μουσείου Καρέλια», τα κοσμήματα του ελληνικού χώρου δημιουργούνταν σε οργανωμένα κέντρα, όπως στο Νυμφαίο, τους Καλαρρύτες ή τη Μακρυνίτσα ή από περιφερόμενους τεχνίτες, ενώ ήταν «ασημένια ή ακόμη και μπακιρένια, στολισμένα με σμάλτο ή σαβάτι, ημιπολύτιμες ή γυάλινες πέτρες, τα “ασημικά” συνδυάζουν χυτά, σφυρήλατα ή συρματερά στοιχεία με διαφόρων τύπων αλυσίδες και νομίσματα και στερεώνονται στα ρούχα με περίτεχνους γάντζους».
Αξίζει να σημειωθεί ότι στα τέλη Φλεβάρη-αρχές Μάρτη αντιπροσωπεία του Λυκείου των Ελληνίδων Καλαμάτας ταξίδεψε στο Τορόντο του Καναδά (με μέλη της χορευτικής ομάδας, συνοδευόμενα από την πρόεδρο του ΛΕΚ Τζίνα Καρέλια, την έφορο Ιματιοθήκης και μέλος του Δ.Σ., Σίσσυ Καλλικούνη και τον δάσκαλο χορού Άγη Τσακαλάκο), έπειτα από πρόσκληση του προέδρου της Παμμεσσηνιακής Ομοσπονδίας Αμερικής και Καναδά και του Παμμεσσηνιακού Συλλόγου Τορόντο «Παπαφλέσσας -Υπαπαντή», Γιώργου Βλαχάκη, συμμετέχοντας σε επετειακές εκδηλώσεις της Ομογένειας.
Στο πλαίσιο σεμιναρίου παραδοσιακών χορών παρουσιάστηκαν, από την ξεναγό της Συλλογής Ελληνικών Ενδυμασιών «Βικτωρία Γ. Καρέλια», Σταυρούλα Γιαννακοπούλου, οι τοπικές φορεσιές της Μάνης, της ορεινής Τριφυλίας, της Αλαγονίας, καθώς και η φουστανέλα (η φορεσιά της Αλαγονίας, που εκτίθεται και στο Μουσείο, είναι αυθεντική, όμως οι άλλες δύο είναι πιστά αντίγραφα, καθώς δεν έχουν διασωθεί ή δεν έχουν ανακαλυφθεί αυθεντικές).
Η συλλογή της κυρίας Βίκυς Καρέλια και του Λυκείου των Ελληνίδων δεν εξαντλεί τον πλούτο της στα εκθέματα του μουσείου, όπου υπάρχουν περιορισμοί λόγω χώρου. Ωστόσο, κατά καιρούς προστίθενται σε αυτό νέες ενδυμασίες ή άλλα αντικείμενα (μεταξύ άλλων, οι επισκέπτες μπορούν να δουν πιστόλια και σπαθιά, μία από τις πρώτες ραπτομηχανές και περίτεχνα εξαρτήματα αργαλειού κ.ά.). Το τελευταίο διάστημα έχουν προστεθεί πέντε νέες φορεσιές. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει η γαμήλια ενδυμασία από τη Σύλλη του Ικονίου, που έχει εμφανείς βυζαντινές επιρροές και γούνινα μέρη που αναδεικνύουν αίγλη και πλούτο, ενώ οι υπόλοιπες προέρχονται από την Ελευσίνα, την Τήλο με κόκκινο βαμβακερό καπελάκι, μια πομάκικη από τη Ρούσσα Έβρου και μια Καραγκούνα του 1920.
Το «Μουσείο Καρέλια» είναι ανεξάντλητο, και μπορείς να χαθείς για ώρες εκεί παρατηρώντας και θαυμάζοντας την ομορφιά, τις λεπτομέρειες, τα περίτεχνα κεντήματα και πλουμίδια, την αφοσίωση. Μπορείς να πας και να ξαναπάς με τον ίδιο ενθουσιασμό για να φανταστείς και να μπεις σε έναν άλλο κόσμο της Ελλάδας και των ανθρώπων που έζησαν τους προηγούμενες αιώνες, και ίσως αναθεωρήσεις πολλά πράγματα για το σήμερα…
-Συλλογή Ελληνικών Ενδυμασιών “Βικτωρία Γ. Καρέλια”
Σταδίου 64 24133 Καλαμάτα, τηλ. 27210 86923 και 27210 86927, info@vgkareliascollection.com
Ωράριο λειτουργίας: Τρίτη – Σάββατο 9.00 π.μ. – 2.00 μ.μ., Τετάρτη και Σάββατο 5.30 μ.μ. – 8.30 μ.μ., Κυριακή 10.00 π.μ. – 2.00 μ.μ. Δευτέρα κλειστά
Της Χριστίνας Ελευθεράκη
