Έντονο προβληματισμό στον αγροδιατροφικό τομέα και ειδικότερα στην ελαιοκομία προκαλεί η εν εξελίξει δημόσια διαβούλευση της αυστραλιανής αρχής FSANZ σχετικά με την πρόταση P1067 για την υποχρεωτική εφαρμογή του συστήματος διατροφικής επισήμανσης Health Star Rating (HSR) στα συσκευασμένα τρόφιμα.
Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκεται το ενδεχόμενο τα ελληνικά προϊόντα ελαιολάδου και επιτραπέζιας ελιάς να αποτιμηθούν με τρόπο που, σύμφωνα με τους παραγωγικούς φορείς, δεν αποτυπώνει την πραγματική διατροφική τους αξία.
Επιστολές προς τον υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων έστειλαν για το θέμα τόσο η Ένωση Μεσσηνίας όσο και ο Σύνδεσμος Αγροτικών Συνεταιριστικών Οργανώσεων Ελλάδος (ΣΑΣΟΕ).
Ένωση Μεσσηνίας
Σε εκτενή επιστολή της προς τον υπουργό η Ένωση Μεσσηνίας κρούει τον κώδωνα του κινδύνου, επισημαίνοντας ότι η προτεινόμενη μεθοδολογία ενδέχεται να οδηγεί σε στρεβλή αξιολόγηση του εξαιρετικού παρθένου ελαιολάδου και της επιτραπέζιας ελιάς. Όπως τονίζεται, το σύστημα φαίνεται να δίνει αυξημένη βαρύτητα σε επιμέρους διατροφικούς δείκτες, όπως τα κορεσμένα λιπαρά και το νάτριο, χωρίς να συνεκτιμά στοιχεία όπως τα μονοακόρεστα λιπαρά, οι φυσικές πολυφαινόλες και η συνολική συμβολή των προϊόντων στη Μεσογειακή Διατροφή.
Η ανησυχία δεν περιορίζεται σε τεχνικό επίπεδο, αλλά αγγίζει άμεσα και τις εμπορικές προεκτάσεις του ζητήματος. Η Αυστραλία αποτελεί σημαντική αγορά για το ελληνικό ελαιόλαδο και τις επιτραπέζιες ελιές, με τον κλάδο να έχει καταγράψει σημαντική δυναμική τα τελευταία χρόνια. Σύμφωνα με στοιχεία του International Olive Council, η Αυστραλία εισήγαγε την ελαιοκομική περίοδο 2024/2025 περισσότερους από 42.000 τόνους ελαιολάδου, ενώ η Ελλάδα συγκαταλέγεται πλέον στους πέντε σημαντικότερους προμηθευτές της αγοράς.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην εντυπωσιακή αύξηση των ελληνικών εξαγωγών, οι οποίες σημείωσαν άνοδο της τάξης του 162,4% σε σχέση με την προηγούμενη περίοδο. Η δυναμική αυτή θεωρείται κρίσιμη για την περαιτέρω εδραίωση του ελληνικού brand στην αυστραλιανή αγορά, ιδιαίτερα σε προϊόντα υψηλής ποιότητας όπως το εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο και οι ελιές Καλαμών.
Σοβαρές συνέπειες
Ωστόσο, σύμφωνα με την επιστολή της Ένωσης, η πιθανή υιοθέτηση ενός συστήματος που ενδέχεται να κατατάσσει χαμηλότερα τα συγκεκριμένα προϊόντα θα μπορούσε να επιφέρει σοβαρές συνέπειες: σύγχυση των καταναλωτών, στρέβλωση του ανταγωνισμού υπέρ άλλων φυτικών λιπών ή υποκατάστατων, απώλεια μεριδίων αγοράς και δημιουργία ενός έμμεσου μη δασμολογικού εμποδίου στο διεθνές εμπόριο.
Η εξέλιξη αυτή αποκτά πρόσθετη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία βρίσκονται σε εξέλιξη διαπραγματεύσεις για την ενίσχυση των εμπορικών σχέσεων μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και Αυστραλίας. Στο πλαίσιο αυτό, η ελληνική πλευρά καλείται – σύμφωνα με την Ένωση Μεσσηνίας – να κινηθεί άμεσα τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Συγκεκριμένα, προτείνεται η ενεργοποίηση των αρμόδιων διπλωματικών και εμπορικών διαύλων από την ελληνική κυβέρνηση, καθώς και η ανάληψη πρωτοβουλιών προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με εμπλοκή των γενικών διευθύνσεων DG TRADE, DG AGRI και DG SANTE. Στόχος είναι η αξιολόγηση των πιθανών επιπτώσεων του συστήματος στις ευρωπαϊκές εξαγωγές και η διασφάλιση ενιαίας ευρωπαϊκής στάσης.
Παράλληλα, ζητείται η ένταξη του ζητήματος στον θεσμικό διάλογο Ε.Ε. – Αυστραλίας για τα Τεχνικά Εμπόδια στο Εμπόριο (TBT), με διερεύνηση του κατά πόσο το προτεινόμενο σύστημα μπορεί να θεωρηθεί δυσανάλογο ή μη τεκμηριωμένο εμπόδιο, σύμφωνα με τους κανόνες του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου.
Συντονισμένη παρέμβαση
Στο ίδιο πλαίσιο, η Ένωση Μεσσηνίας εισηγείται τη συγκρότηση κοινής ευρωπαϊκής γραμμής με τις μεγάλες ελαιοπαραγωγές χώρες – Ισπανία, Ιταλία, Πορτογαλία και Κύπρο – προκειμένου να υπάρξει συντονισμένη παρέμβαση υπέρ μιας επιστημονικά τεκμηριωμένης αξιολόγησης των ελαιοκομικών προϊόντων.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στην πρόταση για σύσταση εθνικής ομάδας εργασίας με τη συμμετοχή υπουργείων, επιστημονικών φορέων, του Enterprise Greece, του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ, πανεπιστημίων και εκπροσώπων του κλάδου, με στόχο τη διαμόρφωση ενιαίας και τεκμηριωμένης εθνικής θέσης.
Από την πλευρά της, η Ένωση υπογραμμίζει ότι δεν αμφισβητεί την ανάγκη ενημέρωσης των καταναλωτών και προώθησης της δημόσιας υγείας. Ωστόσο, τονίζει ότι τα συστήματα διατροφικής επισήμανσης οφείλουν να βασίζονται σε ολιστική επιστημονική προσέγγιση και όχι σε απλουστευτικούς αλγορίθμους που ενδέχεται να παραβλέπουν τη συνολική διατροφική αξία ενός προϊόντος.
Το εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο και η επιτραπέζια ελιά, όπως επισημαίνεται, αποτελούν θεμελιώδη στοιχεία της Μεσογειακής Διατροφής, η οποία έχει αναγνωριστεί από την UNESCO ως άυλη πολιτιστική κληρονομιά της ανθρωπότητας. Παράλληλα, υποστηρίζονται από εκτενή διεθνή επιστημονική βιβλιογραφία για τα οφέλη τους στην πρόληψη χρόνιων νοσημάτων και στη βελτίωση της δημόσιας υγείας.
Η προειδοποίηση της Ένωσης Μεσσηνίας καταλήγει με σαφές μήνυμα: η Ελλάδα οφείλει να διαδραματίσει ενεργό ρόλο στη διαμόρφωση διεθνών προτύπων διατροφικής επισήμανσης, ώστε τα ελληνικά προϊόντα να αξιολογούνται δίκαια, με επιστημονική ακρίβεια και χωρίς στρεβλώσεις που θα μπορούσαν να πλήξουν την ανταγωνιστικότητά τους στις διεθνείς αγορές.
ΣΑΣΟΕ
Την έντονη ανησυχία του για πιθανές επιπτώσεις στις ελληνικές και ευρωπαϊκές εξαγωγές ελαιολάδου εκφράζει και ο Σύνδεσμος Αγροτικών Συνεταιριστικών Οργανώσεων Ελλάδος (ΣΑΣΟΕ), με επιστολή που, εκτός από τον υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης, στέλνει και στον υφυπουργό Εξωτερικών Χάρη Θεοχάρη.
Ο Σύνδεσμος προειδοποιεί ότι η προτεινόμενη υποχρεωτική εφαρμογή του συστήματος ενδέχεται να οδηγήσει σε μη ορθή αξιολόγηση του εξαιρετικού παρθένου ελαιολάδου και των επιτραπέζιων ελιών, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η συνολική επιστημονικά τεκμηριωμένη διατροφική τους αξία.
Όπως επισημαίνεται, η Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί τον μεγαλύτερο παραγωγό και εξαγωγέα ελαιολάδου παγκοσμίως, ενώ η Ελλάδα διατηρεί ισχυρή θέση στην παραγωγή υψηλής ποιότητας προϊόντων. Η Αυστραλία, ως σημαντική αγορά, καταγράφει εισαγωγές δεκάδων χιλιάδων τόνων ελαιολάδου ετησίως, με αυξανόμενο μερίδιο των ελληνικών εξαγωγών.
Ο ΣΑΣΟΕ εκτιμά ότι ένα σύστημα αξιολόγησης που ενδέχεται να αποδίδει χαμηλότερη διατροφική “βαθμολογία” σε προϊόντα με αποδεδειγμένα οφέλη για την υγεία μπορεί να δημιουργήσει στρεβλώσεις στην αγορά και να λειτουργήσει ως έμμεσο τεχνικό εμπόδιο στο εμπόριο, κατά την έννοια της Συμφωνίας του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου για τα Τεχνικά Εμπόδια στο Εμπόριο (TBT).
Παράλληλα, ζητείται η άμεση κινητοποίηση της ελληνικής κυβέρνησης, μέσω της Μόνιμης Αντιπροσωπείας στην Ε.Ε., καθώς και η ανάληψη πρωτοβουλιών σε ευρωπαϊκό επίπεδο για την εξέταση της πρότασης υπό το πρίσμα των διεθνών εμπορικών κανόνων.
Και ο Σύνδεσμος ζητά συντονισμό με άλλα ελαιοπαραγωγά κράτη μέλη και τη συγκρότηση ειδικής επιστημονικής ομάδας τεκμηρίωσης. Στην επιστολή υπογραμμίζεται ότι η προστασία του εξαιρετικού παρθένου ελαιολάδου και της επιτραπέζιας ελιάς αποτελεί ζήτημα στρατηγικής σημασίας, συνδεδεμένο με τη Μεσογειακή Διατροφή, η οποία έχει αναγνωριστεί από την UNESCO ως Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά και θεωρείται διεθνώς πρότυπο υγιεινής διατροφής.
