Ο κάδος της ανθρωπιάς

Πόσες φορές έχουμε συναντήσει ανθρώπους να αναζητούν μέσα στους κάδους απορριμμάτων και ανακύκλωσης, πλαστικά μπουκάλια, κουτάκια αλουμινίου κι άλλα ανακυκλώσιμα υλικά που μπορούν να τους αποφέρουν ένα μικρό χρηματικό αντίτιμο;

Είναι μια εικόνα που συναντάμε στις πόλεις και η οποία συνδέει δύο διαφορετικά προβλήματα. Από τη μία, την ανάγκη να συλλέγονται και να επιστρέφουν στον κύκλο της οικονομίας υλικά που εξακολουθούν να έχουν αξία και από την άλλη, μια κοινωνική πραγματικότητα που συχνά αναγκάζει ανθρώπους να αναζητούν μέσα στα απορρίμματα κάτι που μπορεί να τους αποφέρει ένα μικρό εισόδημα.

Πρέπει να κατανοήσουμε ότι ένα πλαστικό μπουκάλι ή ένα κουτάκι αλουμινίου δεν είναι απλώς ένα σκουπίδι. Είναι ένα υλικό με αξία, το οποίο μπορεί να συλλεχθεί, να ανακυκλωθεί και να επιστρέψει στην παραγωγή. Αυτή ακριβώς είναι και η λογική του Συστήματος Εγγυοδοτικής Επιστροφής [Deposit Return System (DRS)]. Ο καταναλωτής καταβάλλει ένα μικρό ποσό κατά την αγορά του προϊόντος και το ανακτά όταν επιστρέψει την άδεια συσκευασία. Στην Ελλάδα το νέο εθνικό DRS προβλέπει εγγύηση 0,10 ευρώ για συσκευασίες έως 0,5 λίτρα και 0,15 ευρώ για συσκευασίες από 0,5 έως 3 λίτρα.

Η Ελλάδα, ωστόσο, έχει καθυστερήσει σημαντικά στην εφαρμογή ενός ολοκληρωμένου συστήματος εγγυοδοτικής επιστροφής. Παρά τον αρχικό σχεδιασμό και τις διαδοχικές ημερομηνίες που είχαν τεθεί για την έναρξη λειτουργίας του, η πλήρης εφαρμογή του έχει μετατεθεί επανειλημμένα. 

Κι εδώ, ένα παράδειγμα από την Αυστρία και συγκεκριμένα την πόλη Linz, που είχα τη δυνατότητα να επισκεφθώ, δείχνει ότι εκτός από τα μεγάλα συστήματα και τις υποδομές, μερικές φορές μια πολύ απλή ιδέα μπορεί να προσθέσει και κάτι ακόμη: την ανθρωπιά.

Στην Αυστρία, όπου το εθνικό σύστημα εγγυοδοτικής επιστροφής για πλαστικές φιάλες και μεταλλικά κουτάκια λειτουργεί από την 1η Ιανουαρίου 2025, τα πρώτα αποτελέσματα είναι ήδη ιδιαίτερα θετικά. Μέσα στο πρώτο έτος λειτουργίας του, περίπου 1,4 δισεκατομμύρια συσκευασίες επιστράφηκαν, με το ποσοστό συλλογής να φτάνει το 81,5%, ξεπερνώντας τον αρχικό στόχο του 80%. 

Παράλληλα, έχει αναπτυχθεί ένα εκτεταμένο δίκτυο περίπου 16.300 σημείων επιστροφής σε ολόκληρη τη χώρα.

Η λογική της επιστροφής των συσκευασιών, όμως, δεν περιορίζεται μόνο στα επίσημα σημεία συλλογής, αλλά έχει αρχίσει να περνά και στον σχεδιασμό του δημόσιου χώρου.

Στο Linz, οι ειδικοί μεταλλικοί δακτύλιοι στους δημόσιους κάδους λειτουργούν ως ξεχωριστά σημεία εναπόθεσης για τις συσκευασίες που συμμετέχουν στο σύστημα εγγυοδοτικής επιστροφής (DRS). Και το μήνυμα με τις οδηγίες στον κάδο προτρέπει στα γερμανικά: “Ausgetrunken? Hier abstellen.” δηλαδή “Το ήπιες; Άφησέ το εδώ”.

Το μήνυμα αυτό προς τον πολίτη είναι απλό: εάν δεν πρόκειται να επιστρέψεις εσύ τη συσκευασία για να πάρεις πίσω τα 0,25 ευρώ, μην την πετάξεις μέσα στον κάδο. Άφησέ την έξω, στην ειδικά σχεδιασμένη θέση.

Έτσι, η συσκευασία παραμένει καθαρή, ορατή και εύκολα προσβάσιμη. Κάποιος άλλος μπορεί να την πάρει και να την επιστρέψει, εισπράττοντας την εγγύηση.

Κι εδώ βρίσκεται η κοινωνική διάσταση αυτής της τόσο απλής παρέμβασης: κανείς δε χρειάζεται να βάλει τα χέρια του μέσα στον κάδο, να ανοίξει σακούλες ή να ψάξει ανάμεσα στα απορρίμματα για να βρει ένα μπουκάλι ή ένα κουτάκι αλουμινίου που έχει χρηματική αξία.

Ουσιαστικά, εκείνος που δεν ενδιαφέρεται να πάρει πίσω τα 0,25 ευρώ, δεν πετά μαζί με τη συσκευασία και την αξία της. Την αφήνει διαθέσιμη για κάποιον που μπορεί πραγματικά να την έχει ανάγκη.

Μια εξαιρετικά απλή ιδέα που μετατρέπει έναν κοινό κάδο σε κάτι περισσότερο. Σε ένα μικρό σημείο που συναντιέται η ανακύκλωση, η καθαριότητα του δημόσιου χώρου και η κοινωνική αξιοπρέπεια.

Ίσως, τελικά, αυτός να είναι “ο κάδος της ανθρωπιάς”.

Μακάρι να μην υπήρχε, αλλά δεν παύει να είναι μια μικρή υπενθύμιση ότι, σε έναν κόσμο που παράγει όλο και περισσότερα σκουπίδια, υπάρχουν ακόμη άνθρωποι που αναζητούν σε αυτά κάτι που για εμάς μπορεί να μην έχει πια αξία, αλλά για εκείνους μπορεί να σημαίνει πολλά.

Του Νάσου Μάκιου
PhDc Τμήμα Γεωπονίας, Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου Φυσικού | MSc Βιοοικονομίας, Κυκλικής Οικονομίας & Βιώσιμης Ανάπτυξης, πρεσβευτή του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για το Κλίμα