Σε πίεση τα υπόγεια νερά της Πελοποννήσου

Kαμπανάκι για την Ανατολική Πελοπόννησο λόγω ανομβρίας και υπεραντλήσεων

Σημαντικές πιέσεις στα υπόγεια υδατικά αποθέματα της Πελοποννήσου, με σαφώς εντονότερα προβλήματα στην ανατολική πλευρά της, καταγράφει η νέα εθνική έκθεση της Ελληνικής Αρχής Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (ΕΑΓΜΕ). Η παρατεταμένη ανομβρία των τελευταίων τεσσάρων έως πέντε ετών, σε συνδυασμό με τις αυξημένες αντλήσεις για αρδευτικές και άλλες ανάγκες, έχει περιορίσει τη φυσική αναπλήρωση των υπόγειων υδροφορέων, δημιουργώντας ανησυχία για τη διαθεσιμότητα των υδατικών πόρων.

Η Ανατολική Πελοπόννησος συγκαταλέγεται στις επτά γεωγραφικές ενότητες της χώρας όπου εντοπίζονται οι μεγαλύτερες επιπτώσεις από την ανομβρία, μαζί με τη Θεσσαλία, την Κρήτη, τα νησιά του Αιγαίου, τη Θράκη, την Ανατολική Στερεά Ελλάδα και τη Μακεδονία. Αντίθετα, η Δυτική Πελοπόννησος εμφανίζει ευνοϊκότερη εικόνα ως προς την κατάσταση των υπόγειων αποθεμάτων, γεγονός που αναδεικνύει τις σημαντικές διαφοροποιήσεις ακόμη και μέσα στην ίδια Περιφέρεια.

Στο «κόκκινο» η Ανατολική Πελοπόννησος

Τα στοιχεία περιλαμβάνονται στην Έκθεση Αποτελεσμάτων 2025 του έργου «Δίκτυο Παρακολούθησης Υπόγειων Νερών Ελλάδας», η οποία αποτυπώνει την κατάσταση των υπόγειων υδάτων μέσα από την επιστημονική παρακολούθηση 588 υπόγειων υδατικών συστημάτων σε ολόκληρη τη χώρα.

Η κατάταξη της Ανατολικής Πελοποννήσου στις περιοχές με τις μεγαλύτερες πιέσεις δεν είναι τυχαία. Η μειωμένη αναπλήρωση των υπόγειων υδροφορέων εξαιτίας των περιορισμένων βροχοπτώσεων συνδυάζεται με την αυξημένη ζήτηση νερού, ιδιαίτερα για την κάλυψη των αρδευτικών αναγκών. Σε περιοχές όπου η αγροτική παραγωγή εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από γεωτρήσεις, η εντατική άντληση μπορεί να οδηγήσει σε σταδιακή εξάντληση των διαθέσιμων αποθεμάτων.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η κατάσταση των παράκτιων υδροφορέων, καθώς η υπεράντληση μπορεί να προκαλέσει διείσδυση θαλασσινού νερού στο υπόγειο υδροφόρο σύστημα. Η υφαλμύρινση αυξάνει την αλατότητα του νερού, περιορίζοντας τις δυνατότητες αξιοποίησής του τόσο για ύδρευση όσο και για άρδευση.

Παράλληλα, στις αγροτικές περιοχές καταγράφεται το πρόβλημα της νιτρορύπανσης, που συνδέεται κυρίως με τη γεωργική δραστηριότητα και την εκτεταμένη χρήση αζωτούχων λιπασμάτων. Πρόκειται για μια πρόσθετη επιβάρυνση, η οποία υποβαθμίζει την ποιότητα των υπόγειων υδάτων και δυσκολεύει ακόμη περισσότερο τη διαχείριση των διαθέσιμων αποθεμάτων.

Καλύτερη εικόνα στη Δυτική Πελοπόννησο

Σε διαφορετική κατεύθυνση κινούνται τα ευρήματα για τη Δυτική Πελοπόννησο, η οποία συγκαταλέγεται στις περιοχές με ευνοϊκότερες συνθήκες υπόγειων αποθεμάτων, μαζί με τη Δυτική Στερεά Ελλάδα και την Ήπειρο.

Η διαφοροποίηση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς καταδεικνύει ότι οι επιπτώσεις της ανομβρίας δεν είναι ομοιόμορφες και ότι η διαχείριση του νερού δεν μπορεί να στηρίζεται σε ενιαίες προσεγγίσεις. Αντίθετα, απαιτείται σχεδιασμός με βάση τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε υδροφορέα, τις δυνατότητες φυσικής αναπλήρωσης και τις πραγματικές ανάγκες κάθε περιοχής.

Η συνολική εικόνα σε εθνικό επίπεδο είναι επίσης ανησυχητική. Σύμφωνα με την έκθεση της ΕΑΓΜΕ, από την αξιολόγηση της ποσοτικής κατάστασης των σταθμών παρακολούθησης προκύπτει ότι το 58,3% βρίσκεται σε καλή κατάσταση, το 28,4% σε κακή, ενώ για το 13,3% δεν υπάρχει σαφής αξιολόγηση.

Ακόμη πιο προβληματική εμφανίζεται η εικόνα σε ό,τι αφορά την ποιότητα των υπόγειων νερών. Το 53,9% των σταθμών χαρακτηρίζεται καλό, ενώ το 28,6% βρίσκεται σε κακή κατάσταση. Σε ποσοστό 11,6% καταγράφονται υπερβάσεις που αποδίδονται σε φυσικά αίτια, ενώ για το 5,9% δεν υπάρχει καθορισμένη αξιολόγηση.

Επισημαίνεται ότι τα συγκεκριμένα ποσοστά αφορούν στους σταθμούς παρακολούθησης και όχι το σύνολο του όγκου των υπόγειων υδάτων ή τον αριθμό των υδατικών συστημάτων.

Πάνω από 11.000 μετρήσεις 

Η έκθεση βασίζεται σε ένα εκτεταμένο δίκτυο 2.074 σταθμών ελέγχου, το οποίο περιλαμβάνει γεωτρήσεις, πηγές και φρέατα. Κατά τη διάρκεια του 2025 πραγματοποιήθηκαν τέσσερις περίοδοι μετρήσεων, με 4.200 ποσοτικές και 4.850 φυσικοχημικές μετρήσεις πεδίου.

Παράλληλα, στα εργαστήρια έγιναν 4.650 αναλύσεις κύριων ιόντων, 1.700 αναλύσεις ιχνοστοιχείων και 160 αναλύσεις φυτοφαρμάκων και διαλυτών, με τη συμμετοχή δεκάδων επιστημόνων και τεχνικών.

Τα αποτελέσματα αποτελούν ένα σημαντικό εργαλείο για τις αρμόδιες υπηρεσίες, τις Περιφέρειες, τους Δήμους και τους φορείς διαχείρισης νερού, καθώς παρέχουν επιστημονική βάση για τον έλεγχο των αντλήσεων, την προστασία των υδροφορέων από την υφαλμύρινση και τη ρύπανση, αλλά και την καλύτερη κατανομή των διαθέσιμων υδατικών πόρων.

Για την Πελοπόννησο, το βασικό μήνυμα είναι ότι η διαφορετική εικόνα των δύο περιοχών καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη για στοχευμένη πολιτική διαχείρισης του νερού, πριν η παρατεταμένη ανομβρία και η υπερεκμετάλλευση μετατρέψουν τη σημερινή πίεση σε σοβαρότερο πρόβλημα επάρκειας και ποιότητας των υδατικών αποθεμάτων.

Της Βίκυς Βετουλάκη