Παναγιώτης Μπατσικούρας: Για μας τους Νεδουσαίους είναι η ζωή μας…
Παρά τα προβλήματα που έχει δημιουργήσει η κακοκαιρία στην περιοχή του Ταϋγέτου, στη Νέδουσα προετοιμάζονται και αδημονούν για την Καθαρά Δευτέρα, που είναι συνδεδεμένη με το φημισμένο πατροπαράδοτο καρναβάλι και το αρχέγονο δρώμενο της Ευετηρίας.
Ο πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου του χωριού Παναγιώτης Μπατσικούρας, μιλώντας στο «Θ», διαβεβαιώνει ότι οι δρόμοι είναι προσβάσιμοι και ασφαλείς, αλλά για μεγαλύτερη σιγουριά αποφασίστηκε να γίνει σύσταση για την αποτροπή φέτος εκδρομών με λεωφορεία.
Ο κ. Μπατσικούρας μιλάει με θέρμη για τα ξεχωριστά καρναβαλικά δρώμενα της Νέδουσας: «Από όλη την Ελλάδα έρχονται, ακόμη και από το εξωτερικό, γιατί έχει γίνει πλέον αρκετά γνωστό. Ο καθηγητής Λαογραφίας κ. Μερακλής, όταν το είδε, ανάφερε ότι είναι σαν να ανακαλύφθηκε ένα αρχαιολογικό εύρημα. Είναι το μοναδικό ολοκληρωμένο δρώμενο που υπάρχει στην Ελλάδα -καθαρά διονυσιακό- και ένα από τα πιο αρχαία παγκοσμίως, γι’ αυτό το λόγο καταχωρήθηκε από πέρυσι στην άυλη πολιτιστική κληρονομιά της χώρας μας.
Το καρναβάλι μας είναι συνέχεια, δε μιλάμε για αναβίωση, αφού δε σταμάτησε ποτέ να γίνεται. Ακόμη και στον κορωνοϊό, και τις δύο χρονιές, αυτό που ήταν να κάνουμε, το κάναμε. Και στα χρόνια της Κατοχής και σε όλες τις δύσκολες εποχές τα δρώμενα γίνονταν, όπως μεταφέρουν οι παλιότεροι. Για μας τους Νεδουσαίους είναι η ζωή μας. Όλα τα δρώμενα που κάνουμε τα συνεχίζουμε, γιατί τα είχαμε βρει από τους προγόνους μας, αυτό μας είχαν μεταφέρει, κι ας μην ξέραμε στην αρχή το λόγο. Είχαμε τις μπαρμπούτες, τα κουδούνια, αλλά αυτό που γινόταν και γίνεται την Καθαρά Δευτέρα είναι κάτι εντελώς διαφορετικό και εμπλέκονται όλοι, από μικρά παιδιά, γυναίκες, μέχρι ηλικιωμένους. Και το καλό είναι ότι παρά τη δημοσιότητα που έχει πάρει, το κρατήσαμε αυθεντικό και προσπαθούμε να μείνει αναλλοίωτο.
Παλιά το χωριό είχε πάρα πολύ κόσμο, υπήρχε πιο πολλή ζωντάνια. Τώρα το 90% μένουμε στην Καλαμάτα και ανεβαίνουμε τα Σαββατοκύριακα, στις γιορτές ή για μια καθημερινή βόλτα, επειδή είμαστε πολύ κοντά στην Καλαμάτα. Και μόνο που καταφέραμε και διατηρήθηκε το δρώμενο είναι κατόρθωμα. Οφείλουμε πολλά σε κάποιους ανθρώπους που το κράτησαν και το μετέφεραν σε εμάς. Και εμείς με τη σειρά μας το έχουμε μεταλαμπαδεύσει στα παιδιά μας, στις νέες γενιές και θέλω να πιστεύω ότι θα συνεχίσει όσο υπάρχει ζωή στη Νέδουσα, έστω και λίγη (σ.σ. οι μόνιμοι κάτοικοι είναι μόλις 2-3 δεκάδες, οι περισσότεροι μεγαλύτερης ηλικίας).
Την Καθαρά Δευτέρα ανεβαίνει η νεολαία για να πάρει μέρος. Δεν έρχονται μόνο κάποιοι που έχουν πένθος, όπως κι εμείς το πρωί στον Αγερμό, στα σπίτια που έχουν πένθος, δεν πάμε».
Το ξύπνημα της άνοιξης-Η αρχή και το τέλος της ζωής…
Μιλώντας για το περιεχόμενο και τους συμβολισμούς του εθίμου -που περιλαμβάνει Μάζωξη, Μουντζούρωμα, Αγερμό, Τράγους, Αροτρίωση, Γάμο, Φόνο γαμπρού, Κηδεία-Θρήνο, Ανάσταση και Χορό- ο πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Νέδουσας εξηγεί: «Η αρχή γίνεται με τον Αγερμό. Γυρνάμε με τούμπανα και φλογέρα όλο το χωριό και μαζεύουμε διάφορα φαγώσιμα νηστίσιμα που μας δίνουν οι νοικοκυρές και τα πάμε στην πλατεία του χωριού, τα απλώνουμε και παίρνει όλος ο κόσμος. Τρώμε όλοι μαζί, και μετά αρχίζουν τα δρώμενα. Η Αροτρίωση είναι το πιο βασικό απ’ όλα, καθαρά τελετουργικό, περιλαμβάνει συμβολικό όργωμα τρεις φορές τον κύκλο της πλατείας ανάποδα από τους δείκτες του ρολογιού. Μετά που τελειώνει ο ζευγολάτης κάνει το σταυρό του και ακολουθεί το δρώμενο του γάμου, η κηδεία και η ανάσταση. Σε κάποια άλλα μέρη της Ελλάδας υπάρχουν τα κουδούνια και οι κουδουνοφόροι, στη Δράμα έχουν τον Καλόγερο, την αροτρίαση, αλλού την κηδεία ή το γάμο, αλλά σε μας γίνονται όλα μαζί.
Παλιά η περιοχή ήταν αγροκτηνοτροφική και με την Ευετηρία ξεκινούσε η άνοιξη και η νέα καλλιεργητική χρονιά. Με τα κουδούνια ξυπνάει η φύση μετά το χειμώνα, ο γάμος και η ερωτική πράξη που γίνεται κατάχαμα στη γη, μπαίνει ο σπόρος, μετά σκοτώνουν και κηδεύεται ο γαμπρός για να έρθει η ανάσταση. Όλα αυτά είναι η αρχή και το τέλος της ζωής της φύσης. Υπάρχει, φυσικά, και η χιουμοριστική πλευρά.
Σε μας το καλό είναι ότι οι πάντες είναι συνεορταστές, δε θέλουμε τον κόσμο μόνο να έρχεται να μας βλέπει, θέλουμε ο κόσμος να περνάει καλά, να τρώει, να πίνει, να γλεντάει, να χορεύει, να τραγουδάει, να ακολουθεί μαζί με μας, να παίρνει μέρος, να το ζει, αυτό θέλουμε. Δεν αποκλείουμε κάποιον. Μετά στην πλατεία είναι τα μουσικά όργανα και παίζουν παραδοσιακούς σκοπούς, και χορεύει όλος ο κόσμος. Υπάρχει κρασί, φασολάδα και λαγάνες για όλο τον κόσμο», τονίζει ο κ. Μπατσικούρας, καλώντας τον κόσμο από τις 11.00 το πρωί της Καθαράς Δευτέρας στη Νέδουσα.
Αξίζει να σημειωθεί ότι ανοικτή εκδήλωση υπάρχει στη Νέδουσα και την παραμονή το βράδυ, κατά την Τυρινή Κυριακή της Αποκριάς, με μακαρονάδα και αυγά. Ο κ. Μπατσικούρας εξηγεί ότι παλιά οι οικογένειες ήταν πιο κοντά και κάθε σόι μαζευόταν σε ένα σπίτι και έτρωγαν όλοι μαζί. «Αυτό ως Πολιτιστικός Σύλλογος το κάνουμε τώρα στην πλατεία του χωριού, φτιάχνουμε μακαρόνια και αυγά και όποιοι είναι εκεί τρώμε μαζί όλοι».
Προσβάσιμο και ασφαλή δρόμο για όλα τα χωριά του Ταϋγέτου…
Η καθίζηση στο δρόμο που συνέδεε τη Νέδουσα με το Μαχαλά Αλαγονίας, εκτός από το άμεσο πρόβλημα πρόσβασης για τους ντόπιους που έχουν περιουσίες στην περιοχή (αποκομμένη είναι και γνωστή ταβέρνα), θα αναγκάσει σε αλλαγή των δρομολογίων του ΚΤΕΛ. Επίσης, έχει πέσει ένα τμήμα του δρόμου προς το Μαρδάκι δυσκολεύοντας κι εκεί τη ζωή των αγροτών και κτηνοτρόφων, ενώ η καθιερωμένη εκδήλωση τιμής στους Αλαγόνιους, που είναι προγραμματισμένη για τις 16 Μαρτίου, πιθανότατα θα ακυρωθεί.
Ο Παναγιώτης Μπατσικούρας εξηγεί ότι πρόκειται για δρόμους που χαράχθηκαν τις δεκαετίες του 1960 και του 1970 για τοπικές ανάγκες χωρίς μελέτες στατικότητας. Φτάνοντας στο σήμερα ζητούμενο είναι: «Σε ένα χωριό πάντα θέλουμε ένα προσβάσιμο οδικό δίκτυ και δυστυχώς δεν προβλέπεται κάτι σχετικό στην ΟΧΕ Ταϋγέτου (σ.σ. Στρατηγικής Ολοκληρωμένης Χωρικής Επένδυσης – Δήμων Καλαμάτας και Σπάρτης). Πρέπει, λοιπόν, να κοιτάξουν την καθημερινότητα και πώς θα έρθει κάποιος με ασφάλεια στη Νέδουσα, στο Λαδά, στο Καρβέλι, στην Αλαγονία, στην Αρτεμισία, σε όλα τα χωριά να υπάρχει ασφάλεια. Μακάρι να μπορέσουν να αποκαταστήσουν τις ζημιές όσο πιο γρήγορα γίνεται. Δε λέω άμεσα, γιατί κάτι που θα γίνει βιαστικά δεν ξέρω κατά πόσο θα είναι και σωστό», τονίζει ο ίδιος, συμπληρώνοντας ότι έχουμε χάσει την έννοια του εθελοντισμού: «Λέμε τι κάνει το κράτος, ο Δήμος, η Περιφέρεια, ο πρόεδρος και δε λέμε τι κάνουμε κι εμείς; Βλέπουμε μια πέτρα στο δρόμο και δε σκύβουμε να την πετάξουμε. Βλέπουμε φραγμένα φρεάτια έξω από το σπίτι μας κι ενώ ξέρουμε ότι θα πλημμυρίσει το υπόγειό μας, δεν κάνουμε τίποτα, παρά μόνο γκρινιάζουμε. Και στις δράσεις που κάνουμε με τον Πολιτιστικό Σύλλογο μη νομίζετε ότι ακολουθεί πολύς κόσμος. Ανεβαίνω, όμως, το Πάσχα στο χωριό και έχουν οι γυναίκες ασπρίσει τους δρόμους όπως γινόταν από παλιά. Ή ανεβαίνουν σχολεία και είναι 2-3 γυναίκες που υποδέχονται τα παιδιά με κεράσματα, τους δείχνουν το σπίτι του Νικηταρά και τους λένε ιστορίες. Αυτά είναι απλές κινήσεις που δίνουν ικανοποίηση και βοηθάνε τον τόπο μας αναδειχθεί…».
Φωτο: με το λάβαρο από την παρέλαση
Τμήμα αναβίωσης και θερινές δράσεις από το δραστήριο Πολιτιστικό Σύλλογος Νέδουσας
Ο σύλλογος έχει πολλές δραστηριότητες και η Νέδουσα σφύζει από ζωή και το καλοκαίρι, με επίκεντρο το δεκαπενθήμερο φεστιβάλ τον Αύγουστο με παραδοσιακούς χορούς, θέατρο, μουσικές βραδιές και αποκορύφωμα το πανηγύρι στο Μαρδάκι, το ιστορικό μοναστήρι, με αφορμή τη γιορτή της Παναγίας. «Ένα από τα καλύτερα και μεγαλύτερα πανηγύρια της Μεσσηνίας και καθαρά παραδοσιακό», τονίζει ο κ. Μπατσικούρας. Αξιοσημείωτη είναι ακόμη η αναβίωση των παλιών παιδικών παιχνιδιών «για να ακολουθούν και να μαθαίνουν και τα παιδιά».
Η Νέδουσα είναι η παλιά Αναστάσοβα, όπου γεννήθηκε ο Νικηταράς, για αυτό και ο σύλλογος φέρει το όνομα του ήρωα της Επανάστασης του 1821, ο οποίος απεικονίζεται και στο λάβαρο, μεταφέρει ο κ. Μπατσικούρας. Ιδιαίτερα γνωστό είναι το τμήμα αναβίωσης του Πολιτιστικού Συλλόγου Νέδουσας. Μέλη του με παραδοσιακές στολές και οπλισμό της εποχής συμμετέχουν σε επετειακές τελετές, παρελάσεις κ.τ.λ. σε όλη την Ελλάδα. Στο τέλος του μήνα υπάρχει πρόσκληση στο Αιτωλικό στις εκδηλώσεις για τη Μάχη του Ντολμά και την Κυριακή των Βαΐων θα ακολουθήσει παράσταση για 25η συνεχή χρονιά στην επέτειο της εξόδου του Μεσολογγίου, που μάλιστα είναι επετειακή, καθώς συμπληρώνονται 200 χρόνια. Άμφισσα, Χάνι της Γραβιάς, Αίγιο και πολλές άλλες περιοχές, σε τακτική ή όχι βάση, και φυσικά η αναπαράσταση της 23ης Μαρτίου στην Καλαμάτα και οι εθνικές παρελάσεις της 25ης Μαρτίου και της 28ης Οκτωβρίου.
Μουσείο στο σπίτι του Νικηταρά
Μόνιμο σημείο αναφοράς στη Νέδουσα είναι το σπίτι του Νικηταρά, το οποίο αγοράστηκε και ανακατασκευάστηκε τα τελευταία χρόνια και πλέον έχει μετατραπεί σε παραδοσιακό σπίτι-μουσείο. Θα είναι ανοικτό για τον κόσμο και την Καθαρά Δευτέρα, ενώ αποτελεί πόλο έλξης για σχολεία και επισκέπτες της περιοχής.
Όλοι οι καλοί χωράνε…
«Με ρίζες που χάνονται στα βάθη των αιώνων, το Δρώμενο της Νέδουσας αποτελεί ζωντανή έκφραση της λαϊκής μας παράδοσης. Ένα έθιμο αγνό, ανόθευτο, αυθεντικά ελληνικό.
Κάθε Καθαρά Δευτέρα, στη Νέδουσα Μεσσηνίας, οι μνήμες ζωντανεύουν, οι γενιές ενώνονται και το χωριό γίνεται μια μεγάλη παρέα. Το δικό μας έθιμο είναι βίωμα, είναι συνέχεια, είναι ταυτότητα. Όσοι επιθυμούν να συνεορτάσουν μαζί μας είναι καλοδεχούμενοι.
Απαραίτητη η χωριάτικη ενδυμασία ή τα “παλιόρουχα”, όπως τα λέμε στον τόπο μας, χωρίς μάσκες και καρναβαλικές στολές. Με απόφαση του υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού (12 Ιουνίου 2024), το Δρώμενο της Νέδουσας έχει εγγραφεί στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας, ως στοιχείο της ζώσας πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Σας περιμένουμε να γίνετε μέρος αυτής της αυθεντικής εμπειρίας», αναφέρει το «προσκλητήριο» του Πολιτιστικού Συλλόγου Νεδουσαίων Καλαμάτας.
Της Χριστίνας Ελευθεράκη
