Απόψε στο Rex η εκδήλωση «Ο ποιητής Γιάννης Τζανετάκης και η δική του Καλαμάτα»
Ο Γιάννης Τζανετάκης είχε την τύχη να έχει την Καλαμάτα και η Καλαμάτα να έχει αυτόν…
Αυτή η δυναμική σχέση καθόρισε την αρχή, στερέωσε το προσωπικό και το ποιητικό του σύμπαν (σίγουρα και τη δημοσιογραφική του ιδιότητα).
Η πόλη πήρε τα δικά της «ανταλλάγματα», πλούτισε με επιπλέον λογοτεχνικά σημεία αναφοράς, ταξίδεψε και ταξιδεύει στο χώρο και στο χρόνο μαζί με τους στίχους του εκλεκτού Μεσσήνιου ποιητή, στις καρδιές γνωστών, αγνώστων και αναγνωστών που μετά την αναγνώριση του οικείου ή το πρώτο ξάφνιασμα, μυήθηκαν να (τη) βλέπουν αλλιώς. Απόψε στις 7.00 στο ξενοδοχείο Rex αυτή η αμοιβαία βαθιά βιωματική σχέση θα ξεδιπλωθεί μέσα από την εκδήλωση «Η Καλαμάτα μέσα μου – Ο ποιητής Γιάννης Τζανετάκης και η δική του Καλαμάτα». Ανάμεσα στις δέκα ποιητικές του συλλογές, ανασύρθηκαν περισσότερα από 40 ποιήματα που αναφέρονται στην πόλη που γεννήθηκε και μεγάλωσε και στα οποία μεταφέρει λιτά και υπαινικτικά συμβάντα σημαντικά ή φαινομενικά ασήμαντα, ενίοτε δραματικά. Ο ίδιος κάνει λόγο για «Μια πόλη πια ανεπίστροφη, όπως η παιδική ηλικία και ο χαμένος Παράδεισος του καθενός μας…», όμως η αγάπη του για την Καλαμάτα παραμένει άσβεστη και η δική του επιστροφή εδώ αγκαλιάζεται κάθε φορά με ενθουσιασμό.
«Σπουδαίος ποιητής, άριστος, ευαίσθητος, το ηθικότερο παιδί του κόσμου, ταυτόσημο του χρυσού», τα λόγια του άλλου μεγάλου Μεσσήνιου ποιητή, Γιώργου Μαρκόπουλου, εξηγούν το γιατί και δίνουν ένα έγκυρο μέτρο της λογοτεχνικής αξίας του Γιάννη Τζανετάκη. Επιβεβλημένη, λοιπόν, η αποψινή εκδήλωση της Ένωσης Μεσσήνιων Συγγραφέων (με την υποστήριξη του Δήμου Καλαμάτας), μέσα από την οποία θα παρουσιαστούν το έργο και η μακρά ποιητική διαδρομή του Γιάννη Τζανετάκη, αλλά και θα φέρει στην επιφάνεια εικόνες και μνήμες της παλιάς Καλαμάτας…
Παρά το πιεστικό του πρόγραμμα και τη «γραμμή» του να αποφεύγει τις συνεντεύξεις, ο Γιάννης Τζανετάκης ανταποκρίθηκε θετικά στην πρό(σ)κληση να απαντήσει σε μια σειρά από ερωτήσεις και, μάλιστα, επέλεξε να μας «χαρίσει» δύο από τα ποιήματά του-όπως είχε κάνει στα πρώτα ποιητικά του βήματα. Τα υπόλοιπα στην αποψινή εκδήλωση…
-Ποια είναι η δική σας Καλαμάτα που θα μας παρουσιάσετε απόψε;
Η αγάπη μου για την Καλαμάτα, από το ξύπνημα της συνείδησής μου και την ενδόμυχη γνώση πως ήμουν εγώ –όπως το έχει πει ο Ναμπόκοφ–, είναι αδιάλειπτη στο πέρασμα των χρόνων. Η «δική μου Καλαμάτα», ωστόσο, είναι εκείνη της δεκαετίας του εξήντα: οι δρόμοι της (η Αριστομένους, η Φαρών, η Ναυαρίνου) όπως τους γνώρισα τότε, η κεντρική πλατεία με τα Ψαράκια, το λιμάνι στις πάνδημες γιορτές της Αναλήψεως και των Θεοφανείων, το γήπεδο του Μεσσηνιακού μες στη βροχή, τα σινεμά της εποχής, τα στενά και οι γειτονιές κοντά στο πατρικό μου σπίτι, στην οδό Παπατσώνη 12, όπου έπαιζα παιδί… Αυτή, κυρίως, η Καλαμάτα έχει αποτελέσει το σκηνικό σε περισσότερα από 40 ποιήματά μου. Μια πόλη πια ανεπίστροφη, όπως η παιδική ηλικία και ο χαμένος Παράδεισος του καθενός μας…
-Τι, κυρίως, σας απασχολεί στην ποίηση;
Με απασχολεί κυρίως, όχι το γεγονός, αλλά η ρωγμή πάνω στο γεγονός. Από μια τέτοια ρωγμή άλλωστε –μια παράταιρη λεπτομέρεια που έπληξε αίφνης στα εφηβικά μου μάτια τη φαντασμαγορία μιας γιορτινής βραδιάς στην κεντρική πλατεία– αισθάνθηκα πως θα γινόμουν ποιητής. Διηγούμαι το περιστατικό στο ποίημα «Άνοιξη θα ’ταν Σάββατο» της συλλογής μου «Μετά από μένα»…
-Το βίωμα είναι καθοριστικό στην ποίησή σας…
Η ποίησή μου είναι κατ’ εξοχήν βιωματική. Μέσα στις σελίδες των βιβλίων μου ο αναγνώστης συναντά, ομολογημένη, τη στάση μου –σκέψεις και συμπεριφορές, αισθήματα και συναισθήματα– απέναντι σε πρόσωπα, μέρη, πράγματα και συμβάντα που με καθόρισαν από τα παιδικά μου χρόνια μέχρι σήμερα. Το έχω ξαναπεί: η διαδρομή μου στην περιπέτεια της συγγραφής είναι κάτι σαν αυτοβιογραφία: η αυτοβιογραφία μου με όχημα την ποίηση.
-Ποιοι ποιητές σάς έχουν επηρεάσει στη γραφή σας;
Στην ερώτησή σας νομίζω πως είναι προτιμότερο, αντί για μένα, να απαντήσει η κριτική. Για την πρώτη συλλογή μου «Μούμιες στην πανσέληνο» (1978) ο Νίκος Σπάνιας σημειώνει: «Σε όλες αυτές τις μεταλλαγές του, σ’ όλα αυτά τα πολλά προσωπεία του, ο Γιάννης Τζανετάκης διατηρεί μια χιουμοριστική νηφαλιότητα, μια αυτογνωσία και μια ειρωνεία που θυμίζουν τον Χιλιανό ποιητή Nicanor Parra». Στη συλλογή «Τα ζώα της Κυριακής» (1988) ο Νίκος Λάζαρης διακρίνει τη συγγένειά μου με τον Βασίλη Στεριάδη και στις συλλογές «Με φώτα ερήμου» (1992) και «Ονείρου έρως» (1996) την επίδραση σε ορισμένα ποιήματα της φωνής του Μίλτου Σαχτούρη. Για τη συλλογή «Μετά από μένα» (2023) ο Βαγγέλης Χατζηβασιλείου ακούει «στους στίχους του Γιάννη Τζανετάκη έναν απόμακρο Σολωμό και έναν φασματικό Καρυωτάκη – κι αυτούς μεταποιημένους στο καθ’ ολοκληρίαν δικό του ύφος», ενώ η Ευσταθία Δήμου εντοπίζει την «αδιόρατη, πολλές φορές, τάση ή ροπή των ποιημάτων να εναγκαλιστούν τη λογική των δημοτικών τραγουδιών και μάλιστα αυτών που έχουν να κάνουν με την απώλεια και τον θάνατο, με τα περισσότερα από τα ποιήματα να προσεγγίζουν τον θρήνο και το μοιρολόι».
-Τι πρόσφερε η Καλαμάτα στην ποίησή σας και πώς θα προσδιορίζατε τα όσα προσφέρει η ποίησή σας στην Καλαμάτα;
Η Καλαμάτα έχει σημαδέψει ανεξίτηλα τη ζωή και την ποίησή μου, προσφέροντάς μου ανεξάντλητο υλικό και δίνοντας πνοή και διαρκή φλόγα στην έμπνευσή μου. Όσο για την ποίησή μου, αυτή που αφορά στα ποιήματα της Καλαμάτας, πιστεύω πως θα μπορούσε να αποτελέσει μια βιωμένη μαρτυρία για την πόλη και τα τοπόσημά της στα χρόνια που θα ’ρθούν.
-Τι περιλαμβάνει η εκδήλωση του Σαββάτου;
Ο κεντρικός άξονας της εκδήλωσης είναι η Καλαμάτα στην ποίησή μου. Σε μια σύντομη ομιλία μου θα αναφερθώ στη «δική μου Καλαμάτα» και θα διαβάσω ποιήματα που μου ενέπνευσε η πόλη μας στο πέρασμα των χρόνων. Στις άλλες ομιλίες – που θα προηγηθούν της δικής μου – η φιλόλογος και συγγραφέας Τόνια Παυλάκου, στην εισήγησή της με θέμα «Χρόνος, Νοσταλγία και Εικόνα στην ποίηση του Γιάννη Τζανετάκη», θα φωτίσει τρία θεμελιώδη χαρακτηριστικά του έργου μου και ο φιλόλογος και συγγραφέας Κωνσταντίνος Κωστέας, στη δική του εισήγηση με θέμα «Ήταν σαν πάντα Κυριακή κι Αριστομένους – Ποιητική αναπαράσταση μιας πόλης», θα επιχειρήσει μια αναψηλάφηση της Καλαμάτας στα βιβλία μου. Τις αναγνώσεις των ποιημάτων θα προλογίσουν ο μουσικός Πέτρος Κατσούλης και το μουσικό σχήμα «Καλλιτεχνικό Στέκι» με συνθέσεις του Ένιο Μορικόνε από την ταινία «Σινεμά ο Παράδεισος» –έναν ύμνο στην παιδικότητα και στον γενέθλιο τόπο–, ενώ το πρόγραμμα θα περιλαμβάνει και προβολή σχετικού με την εκδήλωση οπτικού υλικού.
-Τι θα σας κάνει στο τέλος της αποψινής ποιητικής συνάντησης να πείτε ότι «εκπλήρωσε το σκοπό της»;
Η εκδήλωση θα έχει επιτελέσει το σκοπό της –έτσι τουλάχιστον το αντιλαμβάνομαι εγώ– αν μετά το τέλος της, έστω κι ένας μόνο από όσους είναι εκεί, θα έχει για μια στιγμή την αίσθηση πως βγαίνει από το Rex στη «Βρεγμένη Αριστομένους» –όπως τη θυμάμαι κάποτε στο ομότιτλο ποίημα που θα διαβάσω–, ακόμα κι αν δεν έχει βρέξει αυτή τη μέρα, ακόμα κι αν έξω έχει ανοιξιάσει πια…
ΜΑΚΡΙΝΟ ΛΙΜΑΝΙ
Τα «ω» τα «δες»
στης Αναλήψεως τα καΐκια
τα «αχ» τα «Γιάννη»
–αντίλαλοι από μακρινό λιμάνι–
τα «μη»
τα «πιάσου»
τα «φτάνει πια του χρόνου πάλι»
(Από τη συλλογή «Μετά από μένα», εκδόσεις Πόλις, 2023)
ΒΡΕΓΜΕΝΗ ΑΡΙΣΤΟΜΕΝΟΥΣ
Καμιά φορά κόβεται η ταινία
–σ’ ένα φιλί απάνω
σε μια μάχη–
τα παλαμάκια ανώφελα
οι φωνές
όπως μια Κυριακή
που αργούσε η μπομπίνα
απ’ τ’ άλλο σινεμά
γιατί είχε πέσει το παιδί
απ’ το μηχανάκι
και βγήκαμε όλοι
στη βρεγμένη Αριστομένους
με τις ομπρέλες μας
περίλυποι
μισοί
ξέροντας απ’ το διάλειμμα
το τέλος
(Από τη συλλογή «Θαμπή πατίνα», εκδόσεις Πόλις, 2017)
Ο Γιάννης Τζανετάκης και το έργο του
Ο Γιάννης Τζανετάκης γεννήθηκε στην Καλαμάτα το 1956. Από το 1975 ζει στην Αθήνα, όπου σπούδασε Πολιτικές και Οικονομικές Επιστήμες και ακολούθως δραστηριοποιήθηκε ως δημοσιογράφος στον περιοδικό Τύπο (αρχισυντάκτης στο Αθηνόραμα, διευθυντής σύνταξης στο ΕΥ και στο STATUS, συνδημιουργός της ιστοσελίδας Andro). Έχει εκδώσει τις ποιητικές συλλογές: Μούμιες στην πανσέληνο (1978), Απανθράκωση (1983), Όσο ακούω σε χρώμα (Πλέθρον, 1985), Τα ζώα της Κυριακής (Το Δέντρο, 1988· β΄ έκδ. Καστανιώτης, 1996), Με φώτα ερήμου (Καστανιώτης, 1992· β΄ έκδ. Γαβριηλίδης, 2002), Ονείρου έρως (Καστανιώτης, 1995· β΄ έκδ. 1999), Στο νήπιο με στυλό (Καστανιώτης, 1998), Βίος βαθύς (Κέδρος, 2004), Θαμπή πατίνα (Πόλις 2017· β΄ έκδ. 2017 – Βραβείο Ποίησης του περιοδικού «Ο Αναγνώστης»), Μετά από μένα (Πόλις, 2023 – Βραβείο Ποίησης του περιοδικού «Χάρτης»). Ανθολογίες από το έργο του έχουν εκδοθεί στη Σουηδία (μετάφραση Ann-Margaret Mellberg, Jan Henrik Swahn) και στην Ισπανία (μετάφραση Jose Antonio Moreno Jurado). Ο στίχος «Όλα είναι δρόμος» από τη συλλογή του «Όσο ακούω σε χρώμα» τιτλοφόρησε, το 1998, μια ταινία του Παντελή Βούλγαρη. Είναι μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων και του Κύκλου Ποιητών.
Της Χριστίνας Ελευθεράκη
