Η επένδυση IDM Kalamata IKE στη Δυτική Παραλία (Μπουρνιά)-Τουριστικό Χωριό – και τι δικαιούται να ζητά η Καλαμάτα
Τι σημαίνει «κλειστό κλαμπ» – και γιατί μας αφορά
Όταν μιλάμε για πολυτελείς επενδύσεις κλειστού τύπου σε παράκτιες περιοχές, δε μιλάμε για απλή ξενοδοχειακή ανάπτυξη. Μιλάμε για ένα οικοσύστημα αυτοαναφορικό – δική του είσοδος, δική του παραλία, δικό του εργατικό δυναμικό, δικά του δίκτυα προμηθευτών. Ο επισκέπτης δε χρειάζεται να βγει ποτέ έξω. Και συχνά δε βγαίνει.
Αυτό το μοντέλο έχει συγκεκριμένες συνέπειες, όπως ελάχιστες θέσεις εργασίας για ντόπιους, μηδαμινή κυκλοφορία χρήματος στην τοπική αγορά, και – το πιο κρίσιμο – de facto αποκλεισμός από τον κοινό χώρο. Στην περίπτωση της Καλαμάτας, αυτός ο κοινός χώρος είναι το παραλιακό μέτωπο: κληρονομιά όλων μας, συνταγματικά προστατευμένη.
Δεν είμαι εναντίον της επένδυσης. Είμαι εναντίον της διαδικασίας – και ενάντια σε μια λογική που μεταχειρίζεται την τοπική κοινωνία ως παθητικό αποδέκτη αποφάσεων που λαμβάνονται αλλού. Αυτή η διάκριση δεν είναι σχολαστικισμός. Είναι το κρίσιμο ερώτημα για το τι είδους ανάπτυξη επιλέγουμε.
Το οξύμωρο που κανείς δεν εξηγεί
Εδώ και έναν χρόνο, από το 2025, βρίσκεται σε εξέλιξη το Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο για το παράκτιο μέτωπο Καλαμάτας – Μάνης, μελέτη συνολικού ύψους 3.000.000 ευρώ που θα ακολουθήσει δημόσια διαβούλευση. Παράλληλα, σε δημόσια διαβούλευση βρίσκεται το Ειδικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού για τον Τουρισμό, το εθνικό εργαλείο που θα ορίσει τις παραμέτρους τουριστικής ανάπτυξης για τις επόμενες δεκαετίες.
Αυτά τα δύο εργαλεία – ακριβά, χρονοβόρα, δημοκρατικά – αφορούν ακριβώς στην περιοχή που η συζητούμενη επένδυση στοχεύει. Και τα δύο αναιρούνται ουσιαστικά αν η επένδυση ενταχθεί στο καθεστώς Fast Track, γιατί τότε κεντρικές αρχές αποκτούν πολεοδομικές αρμοδιότητες που σήμερα ανήκουν – δικαιωματικά – στον Δήμο και τους πολίτες της Καλαμάτας.
Το ερώτημα που κανείς δεν έχει απαντήσει: πώς γίνεται να δαπανούμε 3.000.000 ευρώ για να σχεδιάσουμε το παράκτιο μέτωπό μας και ταυτόχρονα να παρακάμπτουμε αυτή τη διαδικασία με μια «στρατηγική εξαίρεση»;
Τι σημαίνει «στρατηγική επένδυση» – και ποιος το αποφασίζει;
Ο χαρακτηρισμός μιας επένδυσης ως «στρατηγικής» (Ν. 4864/2021) δεν είναι τιμητικός τίτλος. Είναι νομικός μηχανισμός με συγκεκριμένες συνέπειες: επιτάχυνση αδειοδότησης, παράκαμψη τοπικών πολεοδομικών περιορισμών, συγκέντρωση αποφάσεων στο κέντρο. Το Fast Track δεν είναι «γρηγορότερη διαδικασία». Είναι διαφορετική ιεραρχία αρμοδιοτήτων.
Και εδώ τίθεται ένα ερώτημα νομικής και πολιτικής βαρύτητας: με ποια κριτήρια αυτή η επένδυση είναι «στρατηγική» ενώ άλλες δεν είναι; Γιατί, για παράδειγμα, οι επενδύσεις μέσω Golden Visa δε λαμβάνουν τον ίδιο χαρακτηρισμό; Σε τι διαφέρουν ουσιαστικά; Αν το κριτήριο είναι το μέγεθος, αυτό οφείλει να τεκμηριωθεί δημόσια. Η αδιαφάνεια στα κριτήρια χαρακτηρισμού δεν είναι απλώς πρόβλημα διακυβέρνησης, είναι πρόβλημα νομιμότητας.
Το πρότυπο που έχουμε ήδη: Costa Navarino
Η Μεσσηνία έχει ήδη στο ενεργητικό της μία από τις πιο επιτυχημένες τουριστικές επενδύσεις της Ευρώπης, με αποδεδειγμένα τοπικά οφέλη: θέσεις εργασίας για Μεσσήνιους, τοπική εφοδιαστική αλυσίδα, διεθνή προβολή. Και η νομιμοποίησή της δεν ήρθε με 15 ημέρες διαβούλευσης. Ήρθε με πολυάριθμες δημόσιες διαβουλεύσεις και 3.000 υπογραφές που αντιπροσώπευαν ευρεία τοπική συναίνεση.
Αν είναι «στρατηγική επένδυση», ποια είναι τα τοπικά οφέλη;
Αν αποδεχτούμε τον χαρακτηρισμό – αν δεχτούμε την παράκαμψη του Ειδικού Πολεοδομικού Σχεδίου, την 15ήμερη διαβούλευση, τη μία υπογραφή – τότε η ελάχιστη αντιπαροχή που μπορεί να ζητήσει η Καλαμάτα είναι να γνωρίζει επακριβώς ποια θα είναι τα οφέλη της. Αυτά τα οφέλη δεν έχουν παρουσιαστεί. Και η απουσία τους είναι από μόνη της αποκαλυπτική.
1. Πόσες θέσεις εργασίας θα δημιουργηθούν; Θα υπάρχει προτεραιότητα για τοπικό εργατικό δυναμικό ή θα εισαχθεί έτοιμο προσωπικό;
2. Ποιο ποσοστό του τζίρου θα παραμένει στην τοπική οικονομία μέσω τοπικής εφοδιαστικής αλυσίδας;
3. Ποιες υποδομές αποκτά η Καλαμάτα ως αντάλλαγμα – δρόμοι, αποχέτευση, δημόσιοι χώροι;
4. Ποιος θα έχει πρόσβαση στον αιγιαλό; Θα παραμείνει το παραλιακό μέτωπο ελεύθερο για όλους τους πολίτες;
5. Ποιοι ακριβώς είναι οι επενδυτές; Υπάρχει μακροχρόνια δέσμευση ή πρόκειται για βραχυπρόθεσμη κερδοσκοπική τοποθέτηση;
Σε απουσία απαντήσεων, το «στρατηγική επένδυση» παραμένει κενός τίτλος. Και η κοινωνία της Καλαμάτας έχει κάθε δικαίωμα να αρνείται να παραδώσει το πολεοδομικό της μέλλον σε ένα κενό.
Δε λέμε «όχι», λέμε «αποδείξτε το»
Η τοπική κοινωνία δεν είναι εχθρός της επένδυσης. Είναι εχθρός της αδιαφάνειας και της παράκαμψης. Αν η επένδυση είναι πραγματικά στρατηγικής σημασίας για τη Μεσσηνία, αυτό πρέπει να αποδειχθεί με συγκεκριμένα, δεσμευτικά, ελέγξιμα οφέλη, όχι με διοικητικές εγκρίσεις 15 ημερών.
-Ανάκτηση της διαδικασίας: Το Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο πρέπει να ολοκληρωθεί πριν από οποιαδήποτε αδειοδότηση. Δεν μπορεί μια επένδυση να προηγείται του σχεδίου που προορίζεται να τη ρυθμίζει.
-Δημόσια τεκμηρίωση των ωφελειών: Συγκεκριμένα νούμερα, δεσμευτικές ρήτρες στη σύμβαση, όχι εκτιμήσεις στα δελτία Τύπου.
-Εγγύηση ελεύθερης πρόσβασης στον αιγιαλό: Γραπτή, αδιαπραγμάτευτη, ελέγξιμη δέσμευση, με βάση το Σύνταγμα και τον Ν. 2971/2001.
-Διαφάνεια στα κριτήρια «στρατηγικότητας»: Αν αυτή η επένδυση είναι στρατηγική, ποιες δεν είναι και γιατί; Η ίση μεταχείριση είναι αρχή κράτους δικαίου.
-Ουσιαστική διαβούλευση: Στο πρότυπο της Costa Navarino – πολύμηνος διάλογος με Δήμο, φορείς, επαγγελματικές οργανώσεις, κοινωνία πολιτών.
Το παραλιακό μέτωπο της Καλαμάτας δεν είναι προς ενοικίαση
Δαπανούμε 3.000.000 ευρώ για να σχεδιάσουμε το παράκτιο μέτωπό μας. Βρισκόμαστε σε διαβούλευση για το τουριστικό μας μέλλον. Αυτή η διαδικασία – ατελής, αργή, μερικές φορές απογοητευτική – είναι η δημοκρατική μας διαδικασία. Δεν μπορεί να αναιρεθεί από ένα Fast Track.
Η Costa Navarino μάς δίδαξε ότι μεγάλη επένδυση και τοπική συναίνεση μπορούν να πάνε μαζί. Αυτό το πρότυπο – διαβούλευση, τεκμηρίωση, δέσμευση – είναι το ελάχιστο που η Καλαμάτα δικαιούται να ζητά.
3.000 υπογραφές ή 1;
Η απάντηση δεν είναι απλώς αριθμητική. Είναι πολιτική επιλογή για το ποιος αποφασίζει για τη Μεσσηνία – και για ποιον.
Του Γιώργου Καραμπάτου
Εκτελεστικού διευθυντή Πολιτιστικού Οργανισμού «Δρόμοι της Ελιάς», πρώην προέδρου Επιμελητηρίου Μεσσηνίας
