Για μια μικρομεσαία επιχείρηση, η χρηματοδότηση δεν είναι πολυτέλεια. Είναι εργαλείο επιβίωσης, ανάπτυξης και ομαλής καθημερινής λειτουργίας. Άλλο χρειάζεται το εμπορικό κατάστημα που θέλει να αγοράσει εμπόρευμα πριν από την τουριστική περίοδο, άλλο η βιοτεχνία που πρέπει να ανανεώσει εξοπλισμό, άλλο το ξενοδοχείο που σχεδιάζει ενεργειακή αναβάθμιση και άλλο ο επαγγελματίας που απλώς πρέπει να καλύψει ένα προσωρινό κενό ρευστότητας.
Το κρίσιμο, λοιπόν, δεν είναι απλώς να «πάρει δάνειο» η επιχείρηση. Το κρίσιμο είναι να επιλέξει το σωστό εργαλείο, στη σωστή στιγμή, με κόστος που μπορεί να αντέξει και με αποπληρωμή που δε θα πνίξει τη λειτουργία της. Οι τράπεζες σήμερα δεν εξετάζουν μόνο ακίνητα ή εμπράγματες εξασφαλίσεις. Βλέπουν κύκλο εργασιών, φορολογική και ασφαλιστική συμπεριφορά, ηλεκτρονικές εισπράξεις, συνέπεια, προοπτική και πραγματική ικανότητα αποπληρωμής.
Δεν υπάρχει, επομένως, ένα χρηματοδοτικό προϊόν που να είναι καλό για όλους. Υπάρχει εργαλείο για ρευστότητα, εργαλείο για επένδυση, εργαλείο για εξοπλισμό, εργαλείο για απαιτήσεις από πελάτες και εργαλείο για πολύ μικρές ανάγκες. Στην πράξη, τα βασικά μέσα που συναντά η μικρομεσαία επιχείρηση είναι η χρηματοδότηση μέσω POS, το κλασικό κεφάλαιο κίνησης, τα συγχρηματοδοτούμενα δάνεια όπως το ΤΕΠΙΧ ΙΙΙ, τα ευρωπαϊκά εργαλεία εγγυήσεων όπως το InvestEU, τα δάνεια Ταμείου Ανάκαμψης, οι μικροχρηματοδοτήσεις και οι ειδικές λύσεις leasing ή factoring.
ΕΙΔΗ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗΣ
1. ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΜΕΣΩ POS: Η χρηματοδότηση μέσω POS είναι ίσως το πιο άμεσο και «γήινο» εργαλείο για μια μικρή ή μεσαία επιχείρηση με σταθερές εισπράξεις από κάρτες. Δε στηρίζεται τόσο σε μελλοντικές υποσχέσεις όσο σε πραγματικό ιστορικό συναλλαγών. Η τράπεζα βλέπει πόσος τζίρος περνά από το POS, αξιολογεί τη σταθερότητα και την εποχικότητα των εισπράξεων και εγκρίνει ποσό χρηματοδότησης ή πιστωτικό όριο.
Πώς λειτουργεί; Η επιχείρηση λαμβάνει ρευστότητα και η αποπληρωμή γίνεται συνήθως αυτόματα, με παρακράτηση μέρους των μελλοντικών εισπράξεων από κάρτες ή μέσω ειδικού λογαριασμού εξυπηρέτησης. Έτσι, η δόση ακολουθεί την κίνηση της επιχείρησης. Όταν υπάρχουν εισπράξεις, αποπληρώνεται πιο φυσικά η χρηματοδότηση. Όταν ο τζίρος είναι χαμηλότερος, η πίεση μπορεί να είναι μικρότερη από ένα κλασικό δάνειο με σταθερή μηνιαία δόση.
Πότε ταιριάζει; Σε επιχειρήσεις λιανικής, εστίασης, τουρισμού, υπηρεσιών, επαγγελματίες με καθημερινές συναλλαγές κάρτας και γενικά σε δραστηριότητες όπου το POS είναι βασικό κανάλι είσπραξης.
Γιατί είναι χρήσιμο; Επειδή δίνει γρήγορη ρευστότητα, συχνά με πιο απλή αξιολόγηση, χωρίς να χρειάζεται μεγάλο επενδυτικό σχέδιο. Το μειονέκτημα είναι ότι δεσμεύει μελλοντικές εισπράξεις. Αν η επιχείρηση δεν υπολογίσει σωστά την εποχικότητα, μπορεί να βρεθεί με τζίρο αλλά χωρίς επαρκές διαθέσιμο ταμείο.
2. ΚΛΑΣΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΙΝΗΣΗΣ: Το κεφάλαιο κίνησης είναι η παραδοσιακή τραπεζική χρηματοδότηση για τις καθημερινές ανάγκες: προμήθειες, μισθοδοσία, λειτουργικά έξοδα, κάλυψη καθυστερήσεων πελατών, ενίσχυση αποθεμάτων. Μπορεί να δοθεί ως δάνειο συγκεκριμένης διάρκειας ή ως ανοικτός αλληλόχρεος λογαριασμός.
Πώς λειτουργεί; Η τράπεζα εγκρίνει όριο ή ποσό, το οποίο η επιχείρηση χρησιμοποιεί και αποπληρώνει με βάση τη σύμβαση.
Πότε ταιριάζει; Όταν η επιχείρηση έχει επαναλαμβανόμενες ανάγκες ρευστότητας και σχετικά προβλέψιμο κύκλο εργασιών.
Γιατί είναι χρήσιμο; Επειδή δίνει ευελιξία. Το πρόβλημα είναι ότι το κόστος μπορεί να είναι υψηλότερο, ενώ συχνά ζητούνται εξασφαλίσεις, εγγυητές ή ισχυρή τραπεζική εικόνα.
3. ΤΕΠΙΧ ΙΙΙ: Το ΤΕΠΙΧ ΙΙΙ είναι συγχρηματοδοτούμενο εργαλείο μέσω της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας και των συνεργαζόμενων τραπεζών. Δεν είναι επιδότηση με την κλασική έννοια. Είναι δάνειο με ευνοϊκότερους όρους, επειδή μέρος του κεφαλαίου ή της εγγύησης προέρχεται από δημόσιους και ευρωπαϊκούς πόρους.
Πώς λειτουργεί; Η επιχείρηση υποβάλλει αίτηση, αξιολογείται από την τράπεζα και, εφόσον πληροί τους όρους, μπορεί να λάβει δάνειο επενδυτικού σκοπού ή κεφαλαίου κίνησης, με μειωμένο χρηματοδοτικό κόστος.
Πότε ταιριάζει; Σε επιχειρήσεις που έχουν στοιχειώδη οικονομική εικόνα, μπορούν να τεκμηριώσουν ανάγκη χρηματοδότησης και θέλουν καλύτερο επιτόκιο ή μειωμένες εξασφαλίσεις σε σχέση με ένα καθαρά εμπορικό δάνειο.
Γιατί αξίζει; Επειδή μειώνει το κόστος. Το μειονέκτημα είναι η διαδικασία: περισσότερα δικαιολογητικά, προϋποθέσεις, χρόνος αξιολόγησης και εξάρτηση από τη διαθεσιμότητα πόρων.
4. INVESTEU: Το InvestEU είναι ευρωπαϊκό εργαλείο που δεν εμφανίζεται πάντα στον επιχειρηματία ως «πρόγραμμα» με τη συνηθισμένη έννοια. Συνήθως λειτουργεί μέσω τραπεζών και ευρωπαϊκών εγγυήσεων, με στόχο να διευκολύνει τη χρηματοδότηση μικρομεσαίων επιχειρήσεων, επενδύσεων βιωσιμότητας, καινοτομίας, ψηφιακού μετασχηματισμού ή άλλων ειδικών σκοπών.
Πώς λειτουργεί; Η τράπεζα χορηγεί δάνειο ή πιστωτικό προϊόν, αξιοποιώντας εγγυοδοτικό πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Ταμείου Επενδύσεων.
Πότε ταιριάζει; Όταν η επιχείρηση έχει σχέδιο που εντάσσεται σε επιλέξιμες κατηγορίες, όπως πράσινες επενδύσεις, εξοπλισμός, καινοτομία ή ενίσχυση ανταγωνιστικότητας.
Γιατί είναι χρήσιμο; Επειδή μπορεί να μειώσει απαιτήσεις εξασφαλίσεων και να διευκολύνει την πρόσβαση σε δανεισμό. Το μειονέκτημα είναι ότι δεν είναι πάντα εύκολα αναγνωρίσιμο από τον επιχειρηματία και θέλει σωστή καθοδήγηση από την τράπεζα.
5. ΔΑΝΕΙΑ ΤΑΜΕΙΟΥ ΑΝΑΚΑΜΨΗΣ: Τα δάνεια του Ταμείου Ανάκαμψης αφορούν κυρίως επενδυτικά σχέδια: πράσινη μετάβαση, ψηφιακό μετασχηματισμό, εξωστρέφεια, καινοτομία ή ανάπτυξη μεγαλύτερης κλίμακας. Δεν είναι λύση για απλή ταμειακή ανάγκη του μήνα. Είναι εργαλείο για οργανωμένη επένδυση.
Πώς λειτουργεί; Το επενδυτικό σχέδιο χρηματοδοτείται με συνδυασμό δανείου Ταμείου Ανάκαμψης, τραπεζικού δανείου και ίδιας συμμετοχής.
Πότε ταιριάζει; Σε επιχειρήσεις που έχουν σοβαρό σχέδιο, ίδια συμμετοχή και δυνατότητα να υποστηρίξουν διαδικασία αξιολόγησης.
Γιατί συμφέρει; Επειδή μπορεί να μειώσει σημαντικά το συνολικό κόστος χρηματοδότησης. Το μειονέκτημα είναι ότι δεν είναι γρήγορο εργαλείο καθημερινής ρευστότητας και δεν ταιριάζει σε κάθε πολύ μικρή επιχείρηση.
6. ΜΙΚΡΟΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΕΙΣ: Οι μικροχρηματοδοτήσεις απευθύνονται σε πολύ μικρές επιχειρήσεις, αυτοαπασχολούμενους ή νέες δραστηριότητες που δυσκολεύονται να μπουν στον κλασικό τραπεζικό δανεισμό. Είναι μικρότερα δάνεια, συνήθως για κεφάλαιο εκκίνησης, μικρό εξοπλισμό ή αρχικές λειτουργικές ανάγκες.
Πώς λειτουργούν; Δίνονται από ειδικούς φορείς ή μέσω ειδικών ταμείων, με μεγαλύτερη έμφαση στο επιχειρηματικό σχέδιο και λιγότερο στις βαριές εξασφαλίσεις.
Πότε ταιριάζουν; Όταν το ζητούμενο ποσό είναι περιορισμένο και η επιχείρηση δεν έχει ακόμη πλήρη τραπεζική ιστορία.
Πλεονέκτημα είναι η πρόσβαση. Μειονέκτημα είναι το μικρό ύψος και η ανάγκη σωστής καθοδήγησης.
7. LEASING ΚΑΙ FACTORING: Το leasing είναι χρηματοδοτική μίσθωση εξοπλισμού ή ακινήτου. Η επιχείρηση δεν πληρώνει όλο το ποσό αγοράς στην αρχή, αλλά μισθώματα. Ταιριάζει σε οχήματα, μηχανήματα, επαγγελματικό εξοπλισμό. Το factoring αφορά απαιτήσεις από πελάτες: η επιχείρηση εκχωρεί τιμολόγια ή απαιτήσεις σε τράπεζα ή εταιρεία factoring και εισπράττει νωρίτερα μέρος των χρημάτων.
Ταιριάζει σε επιχειρήσεις με πωλήσεις επί πιστώσει.
Και τα δύο είναι χρήσιμα, αλλά δεν αντικαθιστούν το κεφάλαιο κίνησης για κάθε ανάγκη.
ΣΥΝΤΟΜΗ ΣΥΓΚΡΙΣΗ
Το POS είναι το ταχύτερο και πιο πρακτικό εργαλείο για επιχείρηση με πραγματικές εισπράξεις καρτών. Πλεονέκτημα: αμεσότητα και σύνδεση με τον πραγματικό τζίρο. Μειονέκτημα: δέσμευση μελλοντικών εισπράξεων.
Το κλασικό κεφάλαιο κίνησης είναι ευέλικτο, αλλά συνήθως ακριβότερο και πιο απαιτητικό σε εξασφαλίσεις.
Το ΤΕΠΙΧ ΙΙΙ είναι πιο συμφέρον ως κόστος, αλλά πιο γραφειοκρατικό.
Το InvestEU βοηθά σε ειδικές κατηγορίες επενδύσεων και μειώνει εμπόδια πρόσβασης, αλλά χρειάζεται τραπεζική καθοδήγηση.
Το Ταμείο Ανάκαμψης είναι δυνατό εργαλείο για σοβαρές επενδύσεις, όχι για πρόχειρη κάλυψη ρευστότητας.
Οι μικροχρηματοδοτήσεις είναι χρήσιμες για πολύ μικρές ανάγκες και εκκίνηση.
Το leasing και το factoring εξυπηρετούν ειδικές περιπτώσεις: εξοπλισμό και απαιτήσεις. Το σωστό ερώτημα, επομένως, δεν είναι «ποιο πρόγραμμα τρέχει;». Είναι: τι ανάγκη έχει η επιχείρηση, πόσο γρήγορα χρειάζεται τα χρήματα, από πού θα αποπληρώσει και πόσο κόστος αντέχει. Η καλή χρηματοδότηση δεν είναι αυτή που απλώς εγκρίνεται. Είναι αυτή που βοηθά την επιχείρηση να κινηθεί, χωρίς να της αφαιρεί την ανάσα.
Παναγιώτης Ξεροβάσιλας
Οικονομολόγος – Σύμβουλος επενδύσεων και επιχειρήσεων
