Απαντήθηκαν αρχικά τα ερωτήματα αγωνίας δύο πληθυσμιακών ομάδων: Αναγγέλθηκε ρύθμιση που κρατά στο 70% τις συντάξεις χηρείας, βάζει φρένο σε αναδρομικές απαιτήσεις και ανοίγει ειδική πρόνοια για ορφανά παιδιά από δύο γονείς.
Δεν είναι κάθε ασφαλιστική ανακοίνωση απλώς ένας αριθμός στον κρατικό προϋπολογισμό. Μερικές φορές είναι η απάντηση σε μια αγωνία που κουβαλούν χιλιάδες οικογένειες: «Θα κοπεί η σύνταξη; Θα ζητηθούν χρήματα πίσω; Τι θα γίνει με τα παιδιά;». Αυτό ακριβώς το φορτίο επιχειρεί να σηκώσει η νέα κυβερνητική πρωτοβουλία για τις συντάξεις χηρείας, όπως ανακοινώθηκε από το υπουργείο Εργασίας.
Η ουσία της είδησης είναι καθαρή: προωθείται νομοθετική ρύθμιση ώστε η σύνταξη χηρείας να μη μειώνεται μετά την τριετία από το 70% στο 35% της σύνταξης του θανόντος. Με απλά λόγια, ο επιζών σύζυγος ή το έτερο μέρος συμφώνου συμβίωσης δε θα βλέπει, μετά τα τρία πρώτα χρόνια, τη σύνταξη να κόβεται στη μέση λόγω εργασίας, αυτοαπασχόλησης ή λήψης άλλης σύνταξης.
ΤΟ ΠΑΛΙΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ
Με το ισχύον πλαίσιο, για τα τρία πρώτα χρόνια μετά τον θάνατο, η σύνταξη χηρείας αντιστοιχούσε στο 70% της σύνταξης του θανόντος. Μετά την πρώτη τριετία, όμως, σε αρκετές περιπτώσεις προβλεπόταν μείωση: το 70% γινόταν 35%. Αυτό δημιούργησε μια ιδιότυπη ομηρία. Άλλοι είχαν ήδη δει τη σύνταξή τους να μειώνεται. Άλλοι περίμεναν πότε θα εφαρμοστεί η μείωση. Και άλλοι φοβούνταν μήπως ο ΕΦΚΑ ζητήσει αναδρομικά ποσά, επειδή η περικοπή δεν είχε εφαρμοστεί στην ώρα της.
Η νέα εξαγγελία λέει τρία πράγματα:
Πρώτον, όσοι είχαν πέσει στο 35%, θα επανέλθουν στο 70%.
Δεύτερον, όσοι κινδύνευαν να μειωθεί η σύνταξη στο μέλλον, δε θα μειωθεί.
Τρίτον, για όσους δεν είχε εφαρμοστεί η περικοπή, δε θα ζητηθούν πίσω χρήματα. Αν αυτά αποτυπωθούν έτσι και στον νόμο, πρόκειται για ουσιαστική ανακούφιση και όχι για λογιστική διόρθωση.
ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙ «ΔΥΟ ΕΘΝΙΚΕΣ ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ»
Το πιο τεχνικό σημείο της ανακοίνωσης αφορά στις λεγόμενες «δύο εθνικές συντάξεις από διαφορετικά δικαιώματα». Ας το κάνουμε απλό.
Η κύρια σύνταξη έχει δύο βασικά κομμάτια:
Το ένα είναι η εθνική σύνταξη, δηλαδή το βασικό ποσό που αποτελεί τον κοινό πυρήνα της σύνταξης, υπό προϋποθέσεις.
Το άλλο είναι η ανταποδοτική σύνταξη, δηλαδή το τμήμα που συνδέεται με τα χρόνια ασφάλισης και τις εισφορές.
Τι συμβαίνει, λοιπόν, όταν κάποιος έχει δική του σύνταξη, επειδή εργάστηκε και ασφαλίστηκε, και μετά δικαιούται και σύνταξη χηρείας από τον αποβιώσαντα σύζυγο; Εκεί δεν έχουμε «διπλοπληρωμή για το ίδιο πράγμα». Έχουμε δύο διαφορετικές αφετηρίες: το ένα δικαίωμα γεννήθηκε από τη δική του εργασία και ασφάλιση• το άλλο από τη σχέση του με τον θανόντα ασφαλισμένο ή συνταξιούχο.
Η κυβερνητική διευκρίνιση είναι ότι, σε τέτοιες περιπτώσεις, όπου οι δύο εθνικές συντάξεις προέρχονται από διαφορετικά δικαιώματα, θα συνεχίσει η καταβολή τους. Με απλά λόγια: άλλο η σύνταξη που έχτισες εσύ, άλλο η σύνταξη που δικαιούσαι λόγω θανάτου του συζύγου. Δεν πρέπει η μία να «τρώει» μηχανικά την άλλη.
ΚΑΙ ΤΑ ΟΡΦΑΝΑ ΠΑΙΔΙΑ;
Ιδιαίτερη σημασία έχει και το σκέλος που αφορά στα ορφανά παιδιά, ιδίως όταν έχουν χάσει και τους δύο γονείς. Σύνταξη λόγω θανάτου μπορεί να δικαιούται και το τέκνο του θανόντος, με τις νόμιμες προϋποθέσεις – ενδεικτικά, για τα ανήλικα ή άγαμα τέκνα μέχρι το 24ο έτος, όπως προβλέπει το ασφαλιστικό πλαίσιο.
Η πιο βαριά περίπτωση είναι το παιδί που μένει ορφανό και από πατέρα και από μητέρα. Εκεί η σύνταξη δεν είναι «προνόμιο». Είναι στοιχειώδης προστασία. Όταν ένα παιδί χάνει και τους δύο γονείς, δε χάνει μόνο δύο πρόσωπα. Χάνει και δύο πηγές οικογενειακής στήριξης.
Η νέα προσέγγιση, όπως εξαγγέλθηκε, κινείται προς την κατεύθυνση να λαμβάνεται υπόψη ότι υπάρχουν δύο χαμένα ασφαλιστικά δικαιώματα, ένα από κάθε γονέα. Γι’ αυτό γίνεται λόγος για βελτίωση του τρόπου υπολογισμού, ώστε τα αμφιπλεύρως ορφανά τέκνα να μην αντιμετωπίζονται σαν να προέρχεται όλη η προστασία τους μόνο από έναν γονέα.
ΤΙ ΑΛΛΑΖΕΙ ΠΡΑΚΤΙΚΑ
Για τον πολίτη, η ουσία δε βρίσκεται στους νομικούς όρους. Βρίσκεται στο εκκαθαριστικό της σύνταξης και στο αν μπορεί να προγραμματίσει τη ζωή του.
Μια χήρα ή ένας χήρος που περίμενε με αγωνία τη συμπλήρωση της τριετίας, πλέον ακούει ότι το 70% θα μείνει 70%. Ένας συνταξιούχος που είχε ήδη υποστεί μείωση, ακούει ότι θα επιστρέψει στο προηγούμενο επίπεδο. Ένας άνθρωπος που φοβόταν αναδρομική απαίτηση, ακούει ότι δε θα του ζητηθεί «ούτε ένα ευρώ» πίσω.
Βεβαίως, μέχρι να δούμε την τελική διάταξη, την ψήφισή της και τις οδηγίες εφαρμογής από τον e-ΕΦΚΑ, χρειάζεται προσοχή. Άλλο η πολιτική ανακοίνωση, άλλο ο νόμος, και άλλο η εφαρμογή στο πληροφοριακό σύστημα.
Στο ασφαλιστικό, πολλές φορές ο διάβολος δεν κρύβεται μόνο στις λεπτομέρειες• κρύβεται και στην ταχύτητα με την οποία οι λεπτομέρειες γίνονται πράξη.
ΕΝΑ ΜΕΤΡΟ ΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΒΑΡΟΣ
Η σύνταξη χηρείας δεν είναι επίδομα ευκολίας. Είναι θεσμός προστασίας έπειτα από απώλεια.
Και η σύνταξη ορφανών παιδιών δεν είναι «παροχή» που μπορεί να συζητείται ψυχρά, σαν αριθμός σε πίνακα. Είναι η ελάχιστη γέφυρα που πρέπει να απλώσει η Πολιτεία όταν μια οικογένεια σπάει απότομα.
Αν η ρύθμιση προχωρήσει όπως ανακοινώθηκε, θα πρόκειται για μία από τις λίγες ασφαλιστικές ειδήσεις που δε χρειάζονται περίτεχνη μετάφραση. Το μήνυμα είναι απλό: λιγότερη αβεβαιότητα για τους επιζώντες, περισσότερη προστασία για τα παιδιά, και τέλος σε μια περικοπή που για χρόνια λειτούργησε σαν σκιά πάνω από ανθρώπους ήδη δοκιμασμένους.
Παναγιώτης Ξεροβάσιλας
Οικονομολόγος – Σύμβουλος επενδύσεων και επιχειρήσεων
