Γιατί η Ανατολική Γερμανία νιώθει αδικημένη και στρέφεται στην Ακροδεξιά

Όταν έπεσε το Τείχος του Βερολίνου το 1989, η υπόσχεση ήταν μια ισότιμη ένωση. Στην πράξη, όμως, η ενοποίηση δεν υπήρξε μια κοινή προσπάθεια, αλλά η πλήρης απορρόφηση της Ανατολικής Γερμανίας από τη Δυτική. Αυτή η ιστορική αδικία αποτελεί την κύρια καύσιμη ύλη που τροφοδοτεί τη σημερινή εκλογική έκρηξη της ακροδεξιάς (AfD) στα ανατολικά κρατίδια.

Αντί να συνταχθεί ένα νέο, κοινό Σύνταγμα, επιλέχθηκε η νομική οδός της απλής «προσχώρησης» στη δυτική κυριαρχία. Η Ανατολική Γερμανία αυτοδιαλύθηκε και υιοθέτησε υποχρεωτικά όλους τους νόμους, τους θεσμούς και το πολιτικό σύστημα της Δύσης, χωρίς τη δυνατότητα να διαμορφώσει έστω και στο ελάχιστο τους όρους του μέλλοντός της.

Η ιδιωτικοποίηση της ανατολικής οικονομίας από τον οργανισμό Treuhand οδήγησε σε μια σαρωτική αναδιανομή πλούτου. Πάνω από το 85% των ανατολικογερμανικών επιχειρήσεων περάσανε σε Δυτικογερμανούς ιδιοκτήτες. Μόλις το 5% παρέμεινε σε χέρια Ανατολικογερμανών.Εκατομμύρια άνθρωποι έχασαν τη δουλειά τους, ενώ το πιο μορφωμένο και νεανικό δυναμικό μετακόμισε στη Δύση. Σχεδόν όλες οι ηγετικές θέσεις σε δικαστήρια, πανεπιστήμια, ΜΜΕ και επιχειρήσεις στελεχώθηκαν από Δυτικογερμανούς.

Το βαρύτερο τίμημα, όμως, υπήρξε ψυχολογικό. Οι Ανατολικογερμανοί είδαν την προηγούμενη ζωή, την εργασία και την ταυτότητά τους να ακυρώνονται συλλήβδην ως αποτυχία. Η βιογραφία, η επαγγελματική εμπειρία και η κουλτούρα 40 ετών υπό το ανατολικό καθεστώς απαξιώθηκαν συλλήβδην ως αποτυχία. Πολλοί Ανατολικογερμανοί αισθάνθηκαν ότι η μετάβαση στη δημοκρατία δεν ήταν ένα δικό τους επίτευγμα, παρά τις θυσίες της ειρηνικής επανάστασης του 1989, αλλά μιασυνθήκη που τους επιβλήθηκε και τους κατέστησε «πολίτες δεύτερης κατηγορίας». Η αίσθηση αυτή εξέθρεψε μια βαθιά και διαπεραστική δυσπιστία απέναντι στους θεσμούς του Βερολίνου, τα συστημικά κόμματα και τα ομοσπονδιακά ΜΜΕ.

Αυτή η συσσωρευμένη πικρία και η βαθιά δυσπιστία απέναντι στο κράτος του Βερολίνου δεν εξαφανίστηκαν ποτέ. Η ακροδεξιά κατάφερε σταδιακά να εκμεταλλευτεί έξυπνα αυτό το αίσθημα αδικίας, προβάλλοντας τον εαυτό της ως τη μόνη «αυθεντική ανατολικογερμανική φωνή», τον νέο σωτήρα που θα ελευθερώσει τους Ανατολικογερμανούς από τα δυτικογερμανικά δεσμά. 

Όσο κι αν η γερμανική κοινωνία διαδηλώνει δυναμικά καιμαζικά κατά του φασισμού, το πολιτικό πρόβλημα θα παραμένει ζωντανό. Η Γερμανία δεν πρόκειται να βρει πραγματική σταθερότητα αν δεν αντιμετωπίσει τις δομικές ανισότητες και δεν ολοκληρώσει την επανένωση με όρους πραγματικής ισοτιμίας.

Υ.Γ Treuhand (Οργανισμός Διαχείρισης/Καταπιστεύματος) ήταν ο κρατικός οργανισμός της Γερμανίας που ανέλαβε το γιγαντιαίο έργο της ιδιωτικοποίησης της κρατικής περιουσίας της πρώην Ανατολικής Γερμανίας (ΛΔΓ) μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου. Λειτούργησε κυρίως μεταξύ 1990 και 1994 και θεωρείται μέχρι σήμερα ένας από τους πιο αμφιλεγόμενους θεσμούς στη σύγχρονη γερμανική ιστορία.

Του Σταύρου Στραβόλαιμου