Στρατηγούλα Χειλά: «Η υφαντική είναι για μένα η πύλη που οδηγεί σε έναν ιδανικό κόσμο»

Η υφάντρα που δημιούργησε την «Κρόκη» στον πεζόδρομο της Κουτσομητοπούλου

Μπορεί για κάποιους ο αργαλειός και η υφαντική να θεωρούνται ξεπερασμένα πράγματα, ενώ άλλοι να τα αναπολούν, όμως το ενδιαφέρον για τα μαθήματα που παραδίδει η Στρατηγούλα Χειλά δείχνει ότι η υφαντική έχει επιστρέψει και αρκετοί θέλουν να μάθουν την εν λόγω τέχνη.

Η κα Χειλά μεγάλωσε στην Καλαμάτα, με τον αργαλειό της γιαγιάς να είναι η αγαπημένη της ασχολία όταν ήταν μικρή. Τα χρόνια πέρασαν, έφυγε για σπουδές στην Αθήνα, όμως το να μάθει να υφαίνει ήταν κάτι που ποτέ δεν έφυγε από το μυαλό της.

Κάποια στιγμή στην Αθήνα και ενώ εργαζόταν, βρήκε μια σχολή υφαντικής και κάπου εκεί… μπήκε στον μαγικό της χώρο και από τότε… «κόλλησε».

Εδώ και χρόνια έχει μετακομίσει στην Καλαμάτα, όπου κάνει μαθήματα στο Λύκειον των Ελληνίδων, αλλά αυτό που την «έτρωγε» ήταν να δημιουργήσει τον δικό της χώρο, κάτι που εδώ και μερικούς μήνες είναι πραγματικότητα.

Η «Κρόκη», λοιπόν, προστέθηκε στα υπόλοιπα ιδιαίτερα καταστήματα – εργαστήρια, και όχι μόνο, που λειτουργούν στονπεζόδρομο της Κουτσομητοπούλου. 

Ο λόγος στην ίδια:

-Καλαμάτα – Αθήνα – Καλαμάτα. Μίλησέ μας για αυτή την πορεία…
Είναι νομίζω η κλασική πορεία: Τόπος γέννησης και σχολικών χρόνων, ανάγκη σπουδών και επαγγελματικής σταδιοδρομίας,ώριμη και σοφή απόφαση επιστροφής, με την ελπίδα μιας καλύτερης καθημερινότητας! 

-Η υφαντική πώς και πότε μπήκε στη ζωή σου; 
Ο πρώτος σπόρος φυτεύτηκε από τη γιαγιά μου πριν από πολλά,πολλά χρόνια στο Πετροβούνι της Μεσσηνιακής Μάνης, σε ένα παλιό πέτρινο σπίτι με θέα την Καρδαμύλη! Εκεί είχε η γιαγιά μου τον αργαλειό της και όποτε έβρισκε χρόνο, ξέφευγε λίγο από την απαιτητική ζωή του χωριού. Εκεί κι εγώ πρωτογνώρισα σαν παιδάκι αυτόν τον υπέροχο πραγματικά κόσμο και, αλήθεια σου λέω, μαγεύτηκα! 

Κατ’ αρχάς, πριν ακόμα δοκιμάσω να υφαίνω, παρατηρούσα την ηρεμία στο πρόσωπό της κάθε φορά που έμπαινε αυτό το «παράξενο εργαλείο» και με έκανε να θέλω να μπω κι εγώ εκεί μαζί της, να κάνουμε παρέα αυτές τις ιδιαίτερες χορευτικές κινήσεις. 

Έπειτα, η επιλογή των υλικών ήταν ένα από τα αγαπημένα μου παιχνίδια. Χρώματα, υφές, ακόμα και μυρωδιές, νομίζω πως τα έχω ακόμα στη μνήμη μου! 

Φαντάσου τι έπαθα όταν για πρώτη φορά ύφανα μαζί της (πούλέει ο λόγος, γιατί ούτε τις πατήθρες έφτανα μόνη μου) και έβλεπα τις σκόρπιες κλωστές να μεταμορφώνονται σε ένα ενιαίο ύφασμα…

Όλες αυτές τις πρώτες εικόνες με τη γιαγιά μου και τον αργαλειό, καθώς και το τότε συναίσθημα της θαλπωρής, της αγάπης και της δημιουργίας, τις είχα και τις έχω πάντα στην καρδιά μου! 

Αυτός ο χώρος είναι αφιερωμένος σε εκείνη, στην καλοσύνη της, στη μεγαλοψυχία της και σε όλα τα μαθήματα ζωής που πήρα δίπλα της!

Πάντα ήθελα, όμως, να γνωρίσω καλύτερα αυτή την τέχνη και έπειτα από πολλά χρόνια, το 2015, στην Αθήνα και συγκεκριμένα στο Ιστορικό Υφαντουργείο του ΣΕΝ, κατάφερα να βρω μαθήματα υφαντικής. Τότε, πραγματικά άνοιξε μια πόρτα σε έναν μοναδικό κόσμο που δεν είχα καν ονειρευτεί! 

Είμαι πολύ τυχερή, γιατί η δασκάλα μέσα από την οποία μυήθηκα ουσιαστικά σε αυτή την τέχνη, όχι μόνο έχει απίστευτες γνώσεις, αλλά και μια βαθιά αγάπη για την υφαντική. Ακόμα και σήμερα ψάχνει, μελετά και αναζητά… Νομίζω ότι πέραν των γνώσεων, μου μετέδωσε κι εμένα αυτό το «μικρόβιο».

Κάθε ταξίδι μου, εντός ή εκτός Ελλάδας, φροντίζω να το συνδυάζω είτε με κάποιο σεμινάριο είτε με μια συνάντηση με κάποιον υφαντή ή υφάντρα. Ακόμα και μια όμορφη ιστορία να ακούσω, για μένα είναι γνώση! 

Έχω, επίσης, περάσει πολλές ώρες πάνω σε κάποιο βιβλίο υφαντικής. Φαντάσου ότι έχω αγοράσει βιβλίο στα νορβηγικά -εννοείται χωρίς να γνωρίζω τη γλώσσα!- επειδή εξηγούσε κάτι εξαιρετικά ενδιαφέρον και ήλπιζα να καταλάβω από τις φωτογραφίες ή με τη βοήθεια της μετάφρασης! 

Επιπλέον, όταν επέστρεψα στην Καλαμάτα, κατάφερα να παρακολουθήσω τα μαθήματα 120 ωρών σε ορθό αργαλειό που πραγματοποιούνται στο Γεράκι Λακωνίας από τη Δομή Υφαντικής Τέχνης Γερακίου, σε συνεργασία με την Περιφέρεια Πελοποννήσου. Πραγματικά, αυτή ήταν μία από τις ωραιότερες υφαντικές εμπειρίες που έχω ζήσει. Οι άνθρωποι, ο τόπος, η όλη εμπειρία… 

Κι εκεί στάθηκα τυχερή, διότι είχα τη χαρά να διδαχθώ από μια εξαιρετική δασκάλα και άνθρωπο!

Να ξέρεις, όμως, ότι αυτά που γνωρίζω είναι ελάχιστα μπροστά στον πραγματικά απέραντο, μαγικό κόσμο της υφαντικής. 

Διάβασα πρόσφατα σε ένα βιβλίο ότι όσο εμβαθύνεις σε κάτι, τόσο καταλαβαίνεις πόσο λίγα γνωρίζεις… Ακριβώς έτσι νιώθω!

-Τι σημαίνει για εσένα η υφαντική;
Μμμ! Τι σημαίνει για μένα; Έχεις χώρο στην εφημερίδα; Χαχα… Για να υπάρξει χώρος και για άλλα θέματα, θα σου πω κάτι που είπα σε μια φίλη τις προάλλες και νομίζω πως θα καταλάβεις: Είναι για μένα η πύλη που οδηγεί σε έναν ιδανικό κόσμο! Με ηρεμεί, με χαλαρώνει, μου δίνει έμπνευση και δύναμη για δημιουργία, με κάνει να χαμογελώ (αν και η αλήθεια είναι ότι μερικές φορές, όταν αυτό που έχω στο μυαλό μου αρνείται να αποτυπωθεί στο υφαντό, τρελαίνομαι…), με κάνει να θέλω να μάθω περισσότερα! 

Νομίζω, τελικά, με κάνει καλύτερο άνθρωπο, συνδυάζοντας γνώσεις, υπομονή, δημιουργία και ολοκλήρωση! 

-Και όταν επέστρεψες στην Καλαμάτα ξεκίνησες μαθήματα στο Λύκειο των Ελληνίδων. Μίλησέ μας για αυτή τη συνεργασία και την απήχηση στο κοινό της Καλαμάτας…
Ναι, λίγο μετά την επιστροφή μου στην Καλαμάτα και αφού επεξεργαζόμουν σοβαρά τη σκέψη για μια επαγγελματική στροφή προς την υφαντική, προέκυψε μια πραγματικά απρόσμενη και πολύ όμορφη ιδέα και συνεργασία με το Λύκειον των Ελληνίδων Καλαμάτας! 

Ξεκινήσαμε μαθήματα υφαντικής σε έναν ειδικά διαμορφωμένο χώρο, όπου οι ενδιαφερόμενοι έχουν τη δυνατότητα να γνωρίσουν όλη τη διαδικασία, από το σχέδιο και την προετοιμασία των νημάτων μας μέχρι την ύφανση και την ολοκλήρωση ενός έργου. 

Έχουμε επιτυχώς ολοκληρώσει τρεις χρονιές μαθημάτων,δουλεύοντας σε τελάρα, σε καθιστό αργαλειό με πατήθρες, αλλά και σε ορθό, ανάλογα την τεχνική. 

Η απήχηση ήταν συγκινητικά μεγάλη. Αυτό, όμως, που με συγκινεί περισσότερο και μου δίνει δύναμη, είναι ότι κάποιοι έχουν παραμείνει στα μαθήματα από την πρώτη κιόλας μέρα και ανυπομονούν να συνεχίσουμε… 

Σύντομα ξεκινάμε και πάλι τα μαθήματα στο Λύκειο, και φυσικά θα λειτουργήσουν τμήματα αρχαρίων, όπως και προχωρημένων.

-Η υφαντική κάποια στιγμή θεωρήθηκε ξεπερασμένη και το κοινό την άφησε. Πλέον υπάρχει τάση επιστροφής προς αυτή;
Δυστυχώς, κάποια στιγμή η υφαντική έγινε λίγο… ντεμοντέ να το πω; Όπως κι άλλες χειροποίητες τέχνες. Το χειρότερο, όμως,δεν είναι ότι το κοινό την άφησε, αλλά ότι έχασε κάθε εκτίμηση προς αυτήν. Εκείνη τη «μαύρη εποχή» πετάχτηκαν υφαντά, αργαλειοί κάηκαν ως καυσόξυλα και έργα τέχνης χρησιμοποιηθήκαν για στρώματα σε στάβλους, πανιά καθαρίσματος ή απλά σαπίσανε σε κάποιο υπόγειο. 

Τώρα νιώθω ότι ο κόσμος σιγά σιγά επιστρέφει και πραγματικά χαίρομαι πολύ. 

Χρωστάμε, όμως, ένα μεγάλο ευχαριστώ σε όσους κράτησαν ζωντανή την πίστη τους στην τέχνη αυτή, διασώζοντας υπέροχα έργα! Αλλά και σε εκείνους που με πολύ κόπο τής έδωσαν συνέχεια και μοιράστηκαν τα μυστικά της. Χρωστάμε ένα μεγάλο ευχαριστώ που βοήθησαν να σωθεί ένα σημαντικό κομμάτι της πολιτιστικής μας κληρονομιάς! 

-Η υφαντική πόσο πίσω πάει στη χώρα μας;
Σκέψου ότι γενικά ένα από τα πρώτα πράγματα που έκανε ο άνθρωπος επάνω στην γη ήταν να συμπλέξει φύλλα ή κλαδιά για να προστατευτεί από τα στοιχεία της φύσης. 

Θα μπορούσε κάποιος να πει ότι αυτό ήταν και το ξεκίνημα της υφαντικής… Από τότε μέχρι και σήμερα η τεχνική-τέχνη αυτή συντροφεύει τον άνθρωπο και εξελίσσεται μαζί του, ανάλογα με τις ανάγκες και τα εργαλεία που εφευρίσκει… Δεν είναι φοβερό αυτό;

Δεν είμαι ειδική, αλλά σύμφωνα με αυτά που έχω διαβάσει, τα πρώτα σημάδια της υφαντικής στην Ελλάδα εμφανίζονται στη Νεολιθική Εποχή, καθώς έχουν βρεθεί πολλά εργαλεία ύφανσης από πηλό, πέτρα ή οστό και μαρτυρούν ξεκάθαρα την ύπαρξη του όρθιου αργαλειού. Του “ιστού”, όπως λέγεται, ο οποίος όμως δεν έχει κάποια σχέση με τον σημερινό ορθό αργαλειό που χρησιμοποιούμε. 

Το στημόνι ήταν κάθετο προς το έδαφος, αλλά το κρατούσαν τεντωμένο βαρίδια (αγνύθες) που κρέμονταν στις άκρες του. 

Επίσης, η ύφανση ξεκινούσε από πάνω προς τα κάτω. 

Τα ευρήματα δείχνουν ότι διαδεδομένη ήταν και η διαδικασία δημιουργίας νήματος, το γνέσιμο δηλαδή. 

-Η κάθε περιοχή κάνει την ύφανση με διαφορετικό τρόπο και αν ναι, πόσα είδη υπάρχουν;
Υπάρχουν πολλές τεχνικές ύφανσης, αλλά και παραλλαγές αυτών ανά τόπο. Κάθετες υφάνσεις, πλάγιες, επίπεδες, αλλά και ανάγλυφες που μοιάζουν με κέντημα. 

Συνήθως ο κάθε τόπος χρησιμοποιούσε συγκεκριμένες τεχνικές και συγκεκριμένα εργαλεία. Για παράδειγμα, σε κάποιες περιοχές δε γνώριζαν καθόλου τη χρήση του ορθού αργαλειού, ενώ σε άλλα μέρη δε γνώριζαν καθόλου τον καθιστό. 

Σίγουρα αυτό έχει να κάνει με τις ανάγκες του κάθε τόπου, την τοποθεσία και τις επιρροές που δεχόταν.

Ένα από τα πολλά που με μαγεύει στην υφαντική είναι η διαφορετικότητα που συναντούμε ανά τόπο και ανά τον κόσμο,αλλά παράλληλα τα τόσα κοινά στοιχεία που ενώνουν την τέχνη της.

-«Κρόκη»… Πλέον βρισκόμαστε σε αυτό τον χώρο, ένα όνειρο που σχεδίαζες χρόνια στο μυαλό σου;
Αυτός ο χώρος, για πολλά χρόνια, χτιζόταν γωνιά γωνιά μέσα στο μυαλό μου σαν όνειρο! Ήταν η διαφυγή μου από το άγχος της καθημερινότητας. Μερικές φορές, αλήθεια, δεν πιστεύω ακόμα ότι έγινε πράξη! Προσπάθησα πολύ να θυμίζει “χθες”. 

Ένα από τα πράγματα, όμως, που θα ήθελα πραγματικά να καταφέρω εδώ, είναι να “πιάσουμε” και τους ρυθμούς του χθες. Με αφορμή την υφαντική, να επιβραδύνουμε -που εδώ που τα λέμε, στον αργαλειό δεν έχεις κι άλλη επιλογή!- να θυμηθούμε, να απολαύσουμε, να ξυπνήσει το μεράκι μέσα μας και να δημιουργήσουμε!

-Πώς θα λειτουργεί αυτός ο χώρος;
Στόχος είναι, εκτός από τα σεμινάρια που θα πραγματοποιούνται και τη δυνατότητα που θα δίνει ο χώρος να γνωρίσει κάποιος από κοντά διάφορα εργαλεία και τεχνικές ύφανσης, να πωλούνται και 100% χειροποίητα έργα. Μου αρέσει πολύ να ενσωματώνω την υφαντική στο σήμερα και να δημιουργώ χρηστικά ή διακοσμητικά αντικείμενα που σε ταξιδεύουν. 

Επίσης, μου τραβά απίστευτα το ενδιαφέρον το πάντρεμα διαφορετικών χειροποίητων τεχνών, όπως η κεραμική, η ξυλογλυπτική, ή η δερματοτεχνία με την υφαντική. 

Έχω κάνει κάποια πειράματα όπως βλέπεις κι εδώ, αλλά πραγματικά χρειάζεται υπερβολικά πολύς χρόνος και υπομονή μέχρι να καταφέρεις να φτάσεις στο επιθυμητό αποτέλεσμα. 

Άσε που κάθε φορά ξεφυτρώνει και μια νέα ιδέα, και άντε πάλι από την αρχή…. 

Θα ήθελα πολύ να βρω τον χρόνο να ολοκληρώσω όλα αυτά που έχω στο μυαλό μου και ανυπομονώ να δω εάν θα υπάρξει ενδιαφέρον από τον κόσμο. 

Υπάρχουν κι άλλες ιδέες στα σκαριά, αλλά ας πραγματοποιήσουμε πρώτα αυτές.

Κάτι που, επίσης, αγαπώ πολύ είναι τα σεμινάρια εκτός εργαστηρίου, στα οποία έχω τη δυνατότητα να συνδυάζω τις δύο μεγάλες μου αγάπες: τις εκδρομές και τα ταξιδάκια με την υφαντική!

Έχω πραγματοποιήσει τέτοιου είδους σεμινάρια στη Μυτιλήνη, στον Βόλο, στα Ιωάννινα και πρόσφατα στον Δολό Πωγωνίου, ένα πανέμορφο μέρος όπου πραγματοποιήθηκε από την υπέροχη ομάδα του “The Pokari Project” η 4η Γιορτή Μαλλιού. 

Το Σάββατο και την Κυριακή, 26 & 27 Σεπτεμβρίου, θα βρίσκομαι στην Αλαγονία Μεσσηνίας, όπου με χαρά θα συμμετέχω στο “Σαββατοκύριακο Αυτάρκειας” που οργανώνουν ο Σύλλογος Φίλων Φυσικής Καλλιέργειας, το Κέντρο Φυσικής Καλλιέργειας και η Κοινότητα Αλαγονίας. Και καλώ και εκεί τον καθένα να γνωρίσουμε μαζί και να δουλέψουμε όλοι παρέα διάφορες τεχνικές ύφανσης. 

-Η επιλογή του συγκεκριμένου πεζόδρομου έγινε τυχαία;
Η επιλογή του συγκεκριμένου πεζόδρομου δεν ήταν τυχαία, αλλά μοιραία μπορώ να πω… Ειλικρινά δεν είχα ιδέα πόσους όμορφους ανθρώπους θα συναντούσα εδώ, πόσες παράλληλες πορείες, πόσα κοινά όνειρα και ελπίδες! 

Εντελώς τυχαία έχουμε μαζευτεί διάφοροι χειροτέχνες και λάτρεις ποικίλων τεχνών. Ο καθένας μας ασχολείται με τη δική του τέχνη, αλλά είμαστε όλοι μαζί στην προσπάθειά μας για μια όμορφη επαγγελματική καθημερινότητα, κι αυτό πραγματικά είναι κάτι πολύ σπάνιο. Το ξέρω ότι δε θα με πιστέψεις, αλλά ακόμα και οι γύρω ένοικοι είναι μοναδικοί!

-Το όνομα «Κρόκη» πώς προέκυψε;
Κρόκη στην Αρχαία Ελλάδα λεγόταν το υφάδι, το νήμα δηλαδή το οποίο διαπλέκεται με το στημόνι και δημιουργείται έτσι το υφαντό μας. Έχει, όμως, διπλή έννοια, διότι Κρόκη λεγόταν επίσης μια κοκκινόλευκη μάλλινη κλωστή, την οποία φορούσαν στο δεξί χέρι ή το αριστερό πόδι οι μύστες των Ελευσίνιων Μυστηρίων κατά την πορεία τους προς την Ελευσίνα και λειτουργούσε ως φυλαχτό. 

Η τελετή του δεσίματος λεγόταν Κρόκωσις και το έθιμο αυτό είχε αποτρεπτικό, προστατευτικό και καθαρτήριο χαρακτήρα. 

Εύχομαι, λοιπόν, ο χώρος αυτός να λειτουργεί σαν ένα φυλαχτότης υφαντικής τέχνης, της θετικής ενέργειας και να υποδέχεται πάντα όμορφους, φωτεινούς ανθρώπους!

-Υπάρχει κόσμος που περνάει και ρωτάει τι είναι αυτός ο χώρος και τι κάνεις εδώ;
Ναι συνέχεια, τόσο Έλληνες όσο και τουρίστες, κι αυτό μου δίνει απίστευτη χαρά και δύναμη! Όχι μόνο ρωτούν, αλλά και μοιράζονται μαζί μου δικές τους εμπειρίες. Βλέπω ενδιαφέρον, νοσταλγία κι αγάπη για την υφαντική κι αυτό είναι πολύ ελπιδοφόρο! 

Είναι, βέβαια, κάποιες κυρίες που λίγο τις ξενίζει η μορφή των πιο σύγχρονων αργαλειών, αλλά όταν τους εξηγώ τη διαδικασία και δοκιμάζουν να υφάνουν, φιλιώνουν μαζί τους, διότι καταλαβαίνουν ότι είναι ακριβώς το ίδιο εργαλείο, προσφέροντας απλώς κάποιες ευκολίες.

-Η υφαντική είναι κάτι που μπορεί να μάθει ο καθένας;
Είναι κάτι που σίγουρα ο καθένας μπορεί να κάνει, αρκεί να την αγαπά! Μιλώ, όμως, για βαθειά, αληθινή αγάπη, διότι χρειάζεται πολλή υπομονή! Εάν όμως της χαρίσεις λίγο από την υπομονή σου, σου υπόσχομαι ότι αυτά που θα σου επιστρέψει πίσω θα είναι πραγματικά ανεκτίμητα! 

Εγώ θα περιμένω όσους θέλουν να μάθουν περισσότερα για την υφαντική ή και να δοκιμάσουν στην «Κρόκη» (Κουτσομητοπούλου 10).

Του Παναγιώτη Μπαμπαρούτση