Σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη καμπή για τον χωροταξικό και περιβαλλοντικό σχεδιασμό της χώρας, το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας επιχειρεί με νέα νομοθετική ρύθμιση να δώσει διέξοδο σε χρόνιες στρεβλώσεις, ανοίγοντας ωστόσο ένα νέο πεδίο έντονων αντιδράσεων.
Το επίμαχο άρθρο του ενεργειακού και πολεοδομικού νομοσχεδίου προβλέπει, υπό προϋποθέσεις, τη δυνατότητα πολεοδόμησης σε περιοχές του δικτύου Natura 2000, γεγονός που εκτιμάται ότι επηρεάζει έως και μισό εκατομμύριο ακίνητα σε όλη τη χώρα, συμπεριλαμβανομένων και ευαίσθητων περιοχών στη Μεσσηνία.
Νέα δεδομένα
Σύμφωνα με την αιτιολογική έκθεση του νομοσχεδίου, η ρύθμιση αφορά περιοχές που εντάσσονται στη λεγόμενη «Ζώνη 4» – τη χαμηλότερης προστασίας ζώνη εντός των Natura – και επιτρέπει περιορισμένες επεκτάσεις σχεδίων πόλης έως 20%. Το ΥΠΕΝ υποστηρίζει ότι πρόκειται για αναγκαία παρέμβαση, προκειμένου να αντιμετωπιστεί η άναρχη εκτός σχεδίου δόμηση και να τεθεί ένα πιο ορθολογικό πλαίσιο ανάπτυξης.
Η παρέμβαση αυτή δεν αφορά μόνο μεγάλα αστικά κέντρα ή νησιωτικές περιοχές, αλλά έχει άμεσο αντίκτυπο και σε Περιφερειακές Ενότητες όπως η Μεσσηνία, όπου σημαντικά τμήματα της υπαίθρου εντάσσονται στο δίκτυο Natura 2000. Σε αυτές τις περιοχές, όπου συνυπάρχουν οικισμοί, αγροτική δραστηριότητα και προστατευόμενα οικοσυστήματα, η νέα ρύθμιση δημιουργεί νέα δεδομένα τόσο για τους ιδιοκτήτες όσο και για την περιβαλλοντική διαχείριση.
Πάντως, χαρακτηριστικά στην εισαγωγή της αιτιολογικής έκθεσης αναφέρεται: «Η προτεινόμενη ρύθμιση κρίνεται σκόπιμη και αναγκαία, καθώς εντός περιοχών του δικτύου Natura 2000 βρίσκονται αρκετές ελληνικές πόλεις, όπως, επί παραδείγματι, τα Ιωάννινα, η Καστοριά και το Ναύπλιο, με συνολικό πληθυσμό περίπου 470.000 κατοίκων, καθώς και ολόκληρα νησιά, όπως η Χάλκη, η Νίσυρος, η Τήλος, οι Παξοί, το Μαθράκι, η Ερείκουσα, οι Οινούσσες, τα Αντικύθηρα, οι Μικρές Κυκλάδες, οι Λειψοί, οι Αρκιοί, το Αγαθονήσι, οι Φούρνοι και το μεγαλύτερο μέρος της Σαμοθράκης, αλλά και περισσότεροι από 1.000 οικισμοί. Ενδεικτικά, μόνο στη Λακωνική Μάνη εντοπίζονται εντός του δικτύου περισσότερα από 50 χωριά, όπως η Αρεόπολη, το Λιμένι, ο Γερολιμένας και ο Κότρωνας».
Νέες ευκαιρίες και σοβαροί κίνδυνοι
Το υπουργείο αναγνωρίζει εμμέσως ότι το υφιστάμενο σύστημα έχει οδηγηθεί σε αδιέξοδο. Όπως σημειώνεται, σε πολλές περιοχές της χώρας –από πόλεις μέχρι μικρούς οικισμούς– παρατηρείται σύγκρουση μεταξύ της ανάγκης για ανάπτυξη και της υποχρέωσης προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος. Όπως αναφέρει και σε σχετικό του ρεπορτάζ το ecopress.gr, περισσότεροι από 1.000 οικισμοί βρίσκονται εντός περιοχών Natura, ενώ μεγάλα τμήματα νησιών και αστικών κέντρων αντιμετωπίζουν πολεοδομική αβεβαιότητα.
Ιδιαίτερα στη Μεσσηνία, όπου εκτεταμένες εκτάσεις υπάγονται σε καθεστώς προστασίας, η δυνατότητα πολεοδομικών επεκτάσεων αναμένεται να επηρεάσει τον τρόπο αξιοποίησης γης, αλλά και τις ισορροπίες μεταξύ τουριστικής ανάπτυξης και περιβαλλοντικής διατήρησης. Παράγοντες της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και της αγοράς εκτιμούν ότι ενδέχεται να δημιουργηθούν νέες ευκαιρίες, αλλά και σοβαροί κίνδυνοι αλλοίωσης του φυσικού τοπίου.
Αντιδράσεις
Το ΥΠΕΝ επιχειρεί να δικαιολογήσει τη ρύθμιση επικαλούμενο πέντε βασικά προβλήματα: την ανεξέλεγκτη διάχυση της εκτός σχεδίου δόμησης, την πολεοδομική αναρχία, την αυθαίρετη δόμηση, την έλλειψη επαρκών επεκτάσεων σχεδίων πόλης και τις καθυστερήσεις στις Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες. Όπως υποστηρίζει, η νέα διάταξη στοχεύει στην εξισορρόπηση ανάπτυξης και προστασίας μέσα από επιστημονικά τεκμηριωμένες αποφάσεις.
Ωστόσο, η ρύθμιση έχει ήδη προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από επιστημονικούς και περιβαλλοντικούς φορείς. Πολλοί κάνουν λόγο για υπονόμευση του συστήματος προστασίας της φύσης, επισημαίνοντας ότι η δυνατότητα πολεοδόμησης σε Natura ενδέχεται να δημιουργήσει περισσότερα προβλήματα από όσα επιχειρεί να λύσει. Επιπλέον, εκφράζονται σοβαρές επιφυλάξεις για τη νομική της αντοχή, καθώς θεωρείται πιθανό να προσβληθεί τόσο σε ελληνικά όσο και σε ευρωπαϊκά δικαστήρια.
Κρίσιμο ζήτημα αποτελεί και η σχέση της νέας ρύθμισης με τις Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες, οι οποίες σε πολλές περιπτώσεις δεν έχουν ολοκληρωθεί. Η καθυστέρηση αυτή δημιουργεί ένα θολό τοπίο, στο οποίο η εφαρμογή πολεοδομικών παρεμβάσεων ενδέχεται να γίνει χωρίς σαφή περιβαλλοντικά όρια.
Σε κάθε περίπτωση, η συζήτηση που έχει ανοίξει αναδεικνύει το διαχρονικό δίλημμα μεταξύ ανάπτυξης και προστασίας του περιβάλλοντος. Στη Μεσσηνία και σε άλλες περιοχές Natura, το επόμενο διάστημα αναμένεται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς η εφαρμογή της ρύθμισης θα κρίνει αν θα ενταθούν οι πιέσεις στα ήδη ευαίσθητα οικοσυστήματα.
