Παναγιώτης Μανίκης: Μικρές ομάδες ανθρώπων, μικρές κοινωνίες, αυτάρκεις είναι η μελλοντική μαγιά της ανθρωπότητας

Πέντε χρόνια… μετά το Κέντρο Φυσικής Καλλιέργειας, το «εναλλακτικό» εγχείρημα που γεννήθηκε στην Αλαγονία, όταν η «φλόγα» του νεανικού ζευγαριού Μέλανι Αλεξέα-Έβαν Γουόλς για επιστροφή στη φυσική ζωή συνδυάστηκε με τη γνώση και την εμπειρία του Παναγιώτη Μανίκη,έχει καταφέρει να γίνει σημείο αναφοράς για όλο τον κόσμο. Δείχνει να έχει ριζώσει για τα καλά, σκορπίζοντας άνθη, καρπούς και ελπίδες για ένα βιώσιμο περιβάλλον και έναν καλύτερο κόσμο…

Αυτό απέδειξε και το πρόσφατο διεθνές εργαστήριο παρασκευής σποροβόλων που λειτούργησε την περασμένη εβδομάδα 3-9 Αυγούστου 2026 (στο παλιό δημοτικό σχολείο Αλαγονίας) «ανεβάζοντας» στον Ταΰγετο δεκάδες εθελοντές από την Ελλάδα και το εξωτερικό, αλλά και όλες οι εκδηλώσεις που αγκαλιάζονται ένθερμα από τον κόσμο που συρρέει από πολύ μακριά. 

Στο περιθώριο των πρόσφατων δράσεων το «Θ» είχε την ευκαιρία να συνομιλήσει με τον κ. Μανίκη, ο οποίος αναφέρθηκε στα μέχρι τώρα επιτεύγματα και στους επόμενους στόχους. 

«Όλα τα δρομολογήσαμε, αλλά το κυριότερο έργο είναι η αξιοποίηση του Αγροκηπίου. Το καθαρίσαμε, είχε δύο δέντρα εισβολείς, αείλανθους (σ.σ. βρωμοκαρυδιές) και ψευδοακακίες και πραγματικά έγινε μια εκπληκτική δουλειά με τη βοήθεια εθελοντών από όλο τον κόσμο. Ξεκινήσαμε τον περασμένο Οκτώβριο και ακόμη ξεκαθαρίζουμε. Έχουμε δημιουργήσει έναν οπωρώνα μικρό, έναν λαχανόκηπο αρκετά μεγάλο, έχουμε βάλει αρωματικά φυτά και βότανα και ξεκινήσαμε να κάνουμε ένα μικρό καλάθι με λαχανικά, τα οποία μοιράζουμε σε οικογένειες στην Καλαμάτα (για την ώρα προσφέρονται δωρεάν, με ελεύθερη ανταποδοτική συνεισφορά). 

Με χρηματοδότηση από εθελοντές φτιάξαμε μια πολύ καλή περίφραξη, που ήταν αναγκαία για να αποτρέπουμε την καταπάτηση από τα ζώα, φαρδύναμε τον δρόμο και είναι ένα έργο πνοής -φαίνεται υπερβολική η λέξη, αλλά είναι η πραγματικότητα.

Έχουν εντυπωσιαστεί όλοι. Και ο δασάρχης που είχε εκφράσει επιφυλάξεις για το αποτέλεσμα και στον Δήμο Καλαμάτας και όλοι όσοι επισκέπτονται τον χώρο. Το Αγροκήπιο είναι το παλιό δασικό φυτώριο της περιοχής, έκτασης 9 στρεμμάτων. Πριν από λίγο καιρό το υπουργείο Περιβάλλοντος το παραχώρησε για 20 χρόνια στον Δήμο Καλαμάτας και στην Κοινότητα Αλαγονίας και η χρήση ανατέθηκε στον Σύλλογο Φίλων Φυσικής Καλλιέργειας και στο Κέντρο Φυσικής Καλλιέργειας, για να υλοποιήσουμε το πρακτικό κομμάτι. Ευελπιστούμε ότι θα μας παραχωρηθεί επισήμως με χρησιδάνειο ή με προγραμματική σύμβαση, προκειμένου να υπάρχει ευελιξία και να μπορέσουμε να προχωρήσουμε και στα υπόλοιπα σχέδια χωρίς γραφειοκρατικά προσκόμματα (σ.σ. ο κ. Μανίκης και οι συνεργάτες του περιμένουν μια συνάντηση με τον δήμαρχο Καλαμάτας, σε συνέχεια και της πρόσφατης επίσκεψης στην Περιφέρεια Πελοποννήσου).

Μέχρι τώρα στηριζόμαστε σε δωρεές, αλλά ο στόχος μας είναι -για αυτό χρειάζεται να περάσει το Αγροκήπιο στα χέρια του Συλλόγου- να κάνουμε μεταποίηση προϊόντων, βάμματα, λαχανικά, μαρμελάδες, χυμούς, σαπούνια, κηραλοιφές, να μπορέσουμε να αξιοποιήσουμε εγκαταλελειμμένα αγροκτήματα, αμπελώνες, ελαιώνες, χωράφια με κεράσια, κάστανα κ.τ.λ. και να αξιοποιήσουμε τις παραγωγές τους και να μάθουμε να στηριζόμαστε στα δικά μας πόδια. Προσπαθούμε να δημιουργήσουμε έναν χώρο ο οποίος θα καλύπτει και τις οικονομικές μας ανάγκες και αυτό μπορεί να γίνει μεταποιώντας φυσικά και αγροτικά προϊόντα και καλλιεργώντας εγκαταλελειμμένα αγροκτήματα. Στόχος είναι να δημιουργηθεί μια ομάδα ανθρώπων και να κάνουμε πράγματα με μοίρασμα, με συντροφικότητα, με συνεργασία. Να χτίσουμε πάνω απ’ όλα ανθρώπινες σχέσεις».

-Όσο για τα επόμενα σχέδια του Κέντρου Φυσικής Καλλιέργειας και του Συλλόγου Φίλων είναι: 

«Στις 19-20 Σεπτεμβρίου το πρώτο Σαββατοκύριακο της αυτάρκειας, με εργαστήρια υφαντικής, φαρμακευτικά φυτά και βότανα, σαπούνι και κηραλοιφές, ψωμί με προζύμι και σιτάρι βιολογικής γεωργίας, τυρί και γιαούρτι. Είναι σημαντικό να μη χαθούν παλιές ξεχασμένες τέχνες με στόχο την αυτάρκεια. Σε επόμενα εργαστήρια θα δείξουμε φυσική δόμηση, καλαθοπλεχτική, ραπτική κ.ά. 

Θα λειτουργήσουμε ένα μόνιμο διεθνές κέντρο σποροβόλων, όπου άνθρωποι απ’ όλο τον κόσμο θα εκπαιδεύονται στην παρασκευή τους και θα μαθαίνουν τον τρόπο που μπορούν να πρασινίζουν την έρημο, τις γυμνές και άγονες εκτάσεις, να προστατεύουν από κατολισθήσεις και από τη διάβρωση με λασπόσβολους. Οι σποροβόλοι ενδείκνυνται και για χλωρές λιπάνσεις οπωρώνων, ελαιώνων κ.τ.λ. Παράλληλα, θα οργανώνονται γιορτές ανταλλαγής σπόρων με παραδοσιακές ντόπιες ποικιλίες και γενικότερα ποικιλίες ανοικτής επικονίασης. Πολύ σημαντικό είναι και το εκπαιδευτικό κέντρο που λειτουργεί και απευθύνεται σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης, για τα παιδιά όλων των σχολείων». 

-Μέσα από τις δράσεις του προγράμματος Φυσικής Καλλιέργειας απώτερος στόχος είναι: «Να έρθουν νέοι άνθρωποι στο χωριό. Ήδη στην Αλαγονία έχουν έρθει δέκα νέοι μόνιμοι κάτοικοι από την Ελλάδα και από χώρες του εξωτερικού, Ολλανδοί, Γάλλοι και Βέλγοι. Αυτό που θα αποτελέσει καθοριστικό βήμα για την προσέλκυση κι άλλων και για την παραμονή τους στο χωριό είναι να μπορέσουμε να αξιοποιήσουμε τις πηγές εισοδήματος.

Όποιος αποφασίσει να έρθει, χρειάζεται να έχει τελειώσει με τη ζωή στην πόλη και ό,τι εκπροσωπεί αυτό. Να είναι έτοιμος να ζήσει μια απλή ζωή κοντά στη φύση. Αν δεν εξαντλήσει την πόλη, δεν μπορεί να ζήσει στην επαρχία. Για παράδειγμα, αν νομίζεις ότι πρέπει να πας στο θέατρο για να πάρεις πνευματική τροφή ή αν σου λείπουν οι συναυλίες, δεν είσαι έτοιμος…

Η απάντηση στην παγκόσμια οικονομική κρίση και στα προβλήματα που ταλανίζουν την ανθρωπότητα είναι η επιστροφή στη φύση. Ο άνθρωπος αρρωσταίνει στον βαθμό που αποκόβεται από τη φύση και το κλειδί για τη σωματική, πνευματική και ψυχική του υγεία είναι να γυρίσει στην αγκαλιά της. 

Το κλειδί της επιτυχίας του εγχειρήματός μας στην Αλαγονία είναι να έχουμε νέους ανθρώπους στην ηλικία και στην καρδιά ή και στα δύο για να στηρίξουν την προσπάθειά μας, εφόσον τους αγγίζει. Αυτό το έργο το έχουμε ξεκινήσει με ανοιχτή καρδιά και είμαστε ανοιχτοί να δεχτούμε κι άλλους ανθρώπους».

-Στην ερώτηση για το αν περίμενε μεγαλύτερη ανταπόκριση, ο Παναγιώτης Μανίκης ανέφερε: 

«Στέλνουμε γράμματα στη ζωή και η ζωή κάνει τα υπόλοιπα. Προσωπικά ό,τι κάνω το κάνω χωρίς προσδοκίες, όχι για να μην απογοητευτώ, αλλά γιατί κάνεις κάτι που αγαπάς και ό,τι χρειάζεται για να το υποστηρίξεις. Κάποιοι εκτιμούν αυτά που κάνουμε και κάποιοι όχι. Η ανθρωπότητα πάει μπροστά με τους λίγους. Λίγοι άνθρωποι αν πάρουν το μήνυμα μπορούν να αλλάξουν μια ολόκληρη χώρα, αλλά πρώτα και πάνω απ’ όλα πρέπει να αλλάξουμε εμείς. Αυτή είναι η μόνη εφικτή αλλαγή, αν αλλάξουμε εμείς η κοινωνία θα αλλάξει, δε γίνεται το αντίστροφο. Ούτε το ευαγγέλιο ούτε ο Μαρξ μπορούν να δώσουν λύσεις. Οι πόλεμοι ξεκινούν από τους εσωτερικούς πολέμους. Το σημαντικό είναι να αλλάξουμε αυτό που είμαστε και να μάθουμε να ζούμε αρμονικά. Όσο κι αν είναι δύσκολο, είναι ο μόνος τρόπος».

-Και για τον ίδιο ήταν ένα νέο ξεκίνημα, όταν άφησε το Φυσικό Αγρόκτημα που δημιούργησε στη Βόρεια Ελλάδα για το Νότο, συνεχίζοντας με την ίδια ζέση: «Είμαι εραστής του καινούργιου. Το καινούργιο ανανεώνει τον άνθρωπο, δε χρειάζεται να κάνουμε ριζικό σύστημα όπως τα δέντρα. Το έργο των 32 χρόνων στην Έδεσσα έκλεισε τον κύκλο του, όπως και το Φυσικό Αγρόκτημα εκεί. Εργαζόμαστε για να υλοποιήσουμε το καινούργιο στην Αλαγονία, να κάνουμε κάτι που αγαπάμε, να δώσουμε όλο μας το είναι σε αυτό που κάνουμε και να δημιουργήσουμε ένα μικρό φωτεινό παράδειγμα για μας και για τους άλλους. Όλα, όμως, θα βασιστούν στη δημιουργία αρμονικών ανθρώπινων σχέσεων. Είναι μονόδρομος. Εύκολο; Δύσκολο; Όταν δρας δε σκέφτεσαι με αυτούς τους όρους. Δεν υπάρχει ούτε πεσιμιστική ούτε οπτιμιστική προσέγγιση. Απλά δρας και όταν είσαι δοσμένος στη δράση, όλα παύουν να λειτουργούν με όρους αντιθέτων. 

Είναι δύο πράγματα που μας κινούν σε όλη αυτή την προσπάθεια όλα αυτά τα χρόνια. Το ένα είναι ότι, παρά την ανθρώπινη βλακεία που κουβαλάμε, έχουμε καταλάβει πως το καθετί που συμβαίνει στον διπλανό μου αφορά εμένα τον ίδιο. Όλη η ανθρωπότητα, η Γη μας και όλοι οι πλανήτες, όλη η Δημιουργία είναι μια ενότητα. Κι αυτό που συμβαίνει στους άλλους με αφορά άμεσα και ρίχνει την ποιότητα ζωής μου. Το δεύτερο είναι ότι όλοι μας έχουμε ένα τεράστιο δυναμικό μέσα μας, έναν πολύτιμο θησαυρό, μια σοφία αληθινή της ζωής που μένει αναξιοποίητη. Αν απομακρύνουμε τους…τόνους βλακείας που καλούμε ανθρώπινη γνώση για να αποκαλυφθεί το βαθύτερο είναι, μπορούμε να… μετακινήσουμε και τα βουνά. Έχουμε αστείρευτες δυνάμεις και γι’ αυτό μπορούμε να ανατρέψουμε την κατάσταση. 

Δε χρειάζονται μαζικά κινήματα, όλα αυτά έχουν σύντομη ημερομηνία λήξης. Μικρές ομάδες ανθρώπων, μικρές κοινωνίες, αυτάρκεις, για μας είναι η μελλοντική μαγιά της ανθρωπότητας. Χρειάζεται, όμως, να δράσουμε όσο γίνεται πιο γρήγορα, να μη χάσουμε χρόνο, όχι τον ανθρώπινο χρόνο, αλλά τον χρόνο της φύσης».

-Το σημείο «υπεροχής» του Κέντρου Φυσικής Καλλιέργειας στην Αλαγονία είναι ότι προσφέρει μια πρόταση με άμεση πρακτική εφαρμογή. Ο κ. Μανίκης λέει: «Ένας από τους σημαντικούς ρόλους που μπορούμε να παίξουμε και παίζουμε αυτά τα 40 χρόνια που ταξιδεύουμε και σπέρνουμε σπόρους, είναι να δώσουμε πρακτική στήριξη σε θέματα γεωργίας και αυτάρκειας. Οι άνθρωποι χρειάζονται ένα σημείο αναφοράς κι αυτό μπορούμε να το αποτελέσουμε όχι μόνο εμείς, αλλά και άλλοι που κινούνται στην ίδια κατεύθυνση. Είναι όπως ένα όμορφο τριαντάφυλλο, απλά δίνει το άρωμά του, όποιος θέλει σταματάει και το μυρίζει, όποιος θέλει απλά προσπερνάει.

Λείπουν οι άνθρωποι που θα εμπνεύσουν και τους μεγάλους και τα παιδιά, άνθρωποι που η φιλοσοφία τους και οι πράξεις τους να συνάδουν. Αν υπάρχουν τέτοια ζωντανά παραδείγματα μπορούν να εμπνεύσουν, όχι για να τους αντιγράψουν και να τους μιμηθούν, αλλά για να δουν τι πραγματικά σημαίνει να κάνεις κάτι με όλο σου το είναι. Κακά τα ψέματα, είναι πολύ λίγοι αυτοί.

Εμείς, όμως, δεν ήρθαμε εδώ ούτε σαν φωστήρες ούτε σαν σωτήρες. Ήρθαμε να μοιραστούμε τις ζωές μας και να δείξουμε πώς κάνουμε αυτό που αγαπάμε. Οι άνθρωποι στα χωριά ζήσανε με αυτάρκεια για δεκαετίες, απλά τα εγκαταλείψανε κάποια στιγμή. Εμείς θέλουμε να τα ξαναζωντανέψουμε. Κι αυτό προϋποθέτει να κρατήσουμε την παιδικότητα, την αθωότητα της παιδικής ηλικίας, όχι να είμαστε ανεύθυνα χαζοχαρούμενα παιδιά, αλλά να παίζουμε με τη ζωή και να τη ζούμε “γεμάτα”».

– Πληροφορίες-επικοινωνία για τις δράσεις στην Αλαγονία:

Κέντρο Φυσικής Καλλιέργειας – Natural Farming Center
naturalfarmingcenter.org

Agrokipio Alagonia – Αγροκήπιο Αλαγονίας
agrokipioalagonia@gmail.com

Της Χριστίνας Ελευθεράκη