Βάσω Σέλβη: Η θεραπευτική δύναμη της σχέσης ανθρώπου και ζώου

Μιλά στο «Θ» η λογοθεραπεύτρια – ειδική παιδαγωγός και εξειδικευμένη στη Θεραπευτική Διαμεσολάβηση με Ζώα

Σε μια εποχή όπου η θεραπεία αναζητά νέους, πιο ανθρώπινους και ουσιαστικούς δρόμους προσέγγισης, η σχέση ανθρώπου και ζώου αναδεικνύεται ως μια ιδιαίτερα δυναμική γέφυρα επικοινωνίας και σύνδεσης.

Η Θεραπευτική Διαμεσολάβηση με Ζώα δεν αποτελεί απλώς μια διαφορετική μέθοδο παρέμβασης, αλλά μια φιλοσοφία που βασίζεται στην εμπιστοσύνη, την αποδοχή και τον σεβασμό προς κάθε ζωντανό πλάσμα.

Η λογοθεραπεύτρια, ειδική παιδαγωγός και εξειδικευμένη στη Θεραπευτική Διαμεσολάβηση με Ζώα, Βάσω Σέλβη, μιλά σήμερα στο «Θάρρος» για τη διαδρομή που την οδήγησε σε αυτό το ξεχωριστό πεδίο, για τον καθοριστικό ρόλο του σκύλου της, Έκτορα, αλλά και για τον τρόπο με τον οποίο τα ζώα μπορούν να λειτουργήσουν ως πολύτιμοι συνοδοιπόροι στη θεραπευτική διαδικασία. Μέσα από τις εμπειρίες της αναδεικνύεται η δύναμη μιας σχέσης που δεν βασίζεται στα λόγια, αλλά στη βαθιά επικοινωνία.

Κι όταν μιλάμε για ζώα, επειδή το μυαλό όλων πηγαίνει συνήθως σε ένα σκύλο, ετοιμαστείτε παρακάτω να γνωρίσετε κάτι εντελώς διαφορετικό.

Πώς ξεκίνησε η ενασχόλησή σας με τη Θεραπευτική Διαμεσολάβηση με ζώα;
Η αγάπη μου για τα ζώα υπήρχε από πάντα. Αυτό που με γοήτευε ήταν ο μοναδικός τρόπος με τον οποίο τα ζώα μπορούν να δημιουργούν σχέση με τον άνθρωπο, να επικοινωνούν χωρίς λέξεις και να  προσφέρουν μια ανιδιοτελή, άνευ όρων, αγάπη. Μέσα από τη σχέση μαζί τους ανακαλύπτουμε τη σημασία της εμπιστοσύνης, της αποδοχής και του σεβασμού. Ιδιαίτερα η σχέση μου με τους σκύλους με έκανε να ανακαλύψω έναν διαφορετικό τρόπο επικοινωνίας, βασισμένο στην παρατήρηση, την ενσυναίσθηση και τη σύνδεση.

Κατά τη διάρκεια του μεταπτυχιακού μου στην Ειδική Αγωγή, άρχισα να ερευνώ και να εμβαθύνω στη Θεραπευτική Διαμεσολάβηση με Ζώα, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό. Έτσι, επέλεξα να εκπαιδευτώ αρχικά στο Ελληνικό Ινστιτούτο Ζωοθεραπείας, το οποίο συνεργάζεται με το  Institut Français de Zoothérapie (IFZ) στη Γαλλία, κοντά στον François Beiger, ιδρυτή του Ινστιτούτου και έναν από τους πρωτοπόρους της Θεραπευτικής Διαμεσολάβησης με Ζώα στη Γαλλία.

Καθοριστικό ρόλο σε αυτή τη διαδρομή είχε ο σκύλος μου, ο Έκτορας. Η επιθυμία μου να μάθω να επικοινωνώ καλύτερα μαζί του, με οδήγησε σε μια εκπαίδευση διάρκειας ενός έτους, υπό την καθοδήγηση του εκπαιδευτή Βασίλη Φωτόπουλου και της σχολής Shield Dog.

Ο Έκτορας με συνόδευε για κάποιο διάστημα στις θεραπείες μου και εκεί είδα στην πράξη πόσο ισχυρό κίνητρο μπορεί να αποτελέσει ένα ζώο για τον θεραπευόμενο. Παράλληλα, αποτέλεσε μια ανεξάντλητη πηγή χαράς και μια φυσική αφορμή για σύνδεση και επικοινωνία. Η συμβίωση και η εκπαίδευση με έναν σκύλο σε βελτιώνουν ως άνθρωπο. Στη δική μου περίπτωση, ο Έκτορας με δίδαξε να ξεπερνώ τους φόβους μου, να βρίσκομαι σε εγρήγορση, να παρατηρώ περισσότερο, να επικοινωνώ με ηρεμία, υπομονή και σεβασμό. Αυτή η σχέση με βοήθησε να εξελιχθώ όχι μόνο ως άνθρωπος, αλλά και ως θεραπεύτρια. Με έκανε να κατανοήσω βαθύτερα τη σημασία της εμπιστοσύνης, της σύνδεσης και της ουσιαστικής επικοινωνίας χωρίς πίεση.

Πιστεύω ότι αυτή η διαδρομή με έκανε να συνειδητοποιήσω πως, για να συνοδεύσεις έναν άλλο άνθρωπο στην εξέλιξή του, χρειάζεται πρώτα να είσαι διατεθειμένος να εξελίσσεσαι κι εσύ ο ίδιος. Αυτή η σχέση σε αλλάζει. Σε κάνει καλύτερο.

Άρα ο Έκτορας είχε καθοριστικό ρόλο στην μετέπειτα εξέλιξη της Θεραπευτικής Διαμεσολάβησης; 
Οι σημαντικότερες εμπειρίες μου γεννήθηκαν κατά τη διάρκεια της εκπαίδευσης του Έκτορα. Εκεί συνειδητοποίησα ότι η εκπαίδευση δεν αφορά μόνο τον σκύλο, αλλά και τον άνθρωπο που βρίσκεται δίπλα του. Στην καθημερινή μας επαφή έβλεπα πόσο σημαντική ήταν η δική μου στάση, η φωνή μου και ο τρόπος με τον οποίο επικοινωνούσα μαζί του.

Όταν υπήρχε κίνδυνος, όπως όταν προσπαθούσε να πάρει κάτι από το έδαφος, χρειαζόταν μια ξεκάθαρη και σταθερή παρέμβαση. Όταν όμως ήθελα να έρθει κοντά μου, να με εμπιστευτεί και να μοιραστούμε μια στιγμή σύνδεσης, χρειαζόταν μια ήρεμη και τρυφερή προσέγγιση. Παρατηρώντας τον Έκτορα κατάλαβα στην πράξη πόσο πολύ οι σκύλοι παρατηρούν τη στάση του σώματος, τη φωνή και τη συνολική μας παρουσία.

Παράλληλα, μέσα από τη θεραπευτική πράξη, παρατηρούσα την επίδραση που είχε η παρουσία του Έκτορα στα παιδιά. Η παρουσία του δημιουργούσε ένα διαφορετικό κλίμα μέσα στο χώρο. Πολλά παιδιά επιθυμούσαν να έρθουν στη θεραπεία, γιατί ήθελαν να τον συναντήσουν και να αλληλεπιδράσουν μαζί του. Η συμμετοχή τους στο θεραπευτικό πρόγραμμα γινόταν πιο αυθόρμητη, καθώς η επιθυμία τους να παίξουν με τον Έκτορα λειτουργούσε ως ένα φυσικό κίνητρο. Παρατηρούσα το γέλιο τους, την αυξημένη προσοχή τους και την προσπάθειά τους να επικοινωνήσουν μαζί του. Ιδιαίτερα σημαντικό ήταν ότι άρχιζαν να δημιουργούν τα δικά τους παιχνίδια. Έψαχναν τρόπους να αλληλεπιδράσουν μαζί του, χρησιμοποιούσαν τη φαντασία τους και έπαιρναν πρωτοβουλίες.

Μέσα από τη σχέση με τον σκύλο αναδυόταν ξανά το αυθόρμητο και δημιουργικό παιχνίδι, ένα στοιχείο που συχνά περιορίζεται στην καθημερινότητα των παιδιών.

Πώς όμως αυτό εφαρμόζεται στην πράξη όχι με σκύλο, αλλά με ινδικά χοιρίδια;
Αναζητώντας διαρκώς νέες επιστημονικά τεκμηριωμένες θεραπευτικές προσεγγίσεις, διαπίστωσα, μέσα από πρόσφατες μελέτες, τη δυναμική που μπορούν να προσφέρουν στα θεραπευτικά προγράμματα τα ινδικά χοιρίδια και αποφάσισα να τα εντάξω στις συνεδρίες μου.  Τα αποτελέσματα μέχρι σήμερα με έχουν επιβεβαιώσει.

Είναι μικρόσωμα, ήρεμα και μπορούν εύκολα να τα κρατήσουν στην αγκαλιά τους παιδιά και ενήλικες. Παράλληλα, εξοικειώνονται με τον άνθρωπο και προσαρμόζονται σχετικά εύκολα στο περιβάλλον τους. Είναι όμως και ιδιαίτερα ευαίσθητα ζώα. Γι’ αυτό η θεραπεία δεν ξεκινά από το άγγιγμα. Ξεκινά από το σεβασμό. Πριν τα αγγίξει κάποιος, μαθαίνει πώς να τα πλησιάζει, να μιλά χαμηλόφωνα, να κινείται ήρεμα, να παρατηρεί τη γλώσσα του σώματός τους και να αναγνωρίζει πότε το ζώο αισθάνεται άνετα και πότε χρειάζεται περισσότερο χώρο.

Μπορείτε να μας δώσετε ένα παράδειγμα;
Φυσικά. Πολλά παιδιά με Διαταραχή Ελλειματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) έχουν την παρόρμηση να πλησιάσουν αμέσως το ζωάκι. Όμως, πολύ γρήγορα καταλαβαίνουν ότι αν κινηθούν απότομα ή φωνάξουν, το ινδικό χοιρίδιο θα φοβηθεί και θα απομακρυνθεί. Έτσι αποκτούν ένα πολύ ισχυρό κίνητρο να σταματήσουν, να περιμένουν, να παρατηρήσουν και να ελέγξουν τις παρορμήσεις τους. Δεν το κάνουν επειδή τους το είπε ο θεραπευτής. Το κάνουν γιατί θέλουν να κερδίσουν την εμπιστοσύνη του ζώου. Και αυτό έχει πολύ μεγαλύτερη δύναμη. Μέσα από αυτή τη σχέση καλλιεργούνται η αυτορρύθμιση, η προσοχή, η υπομονή και η ενσυναίσθηση.

Πού εφαρμόζεται αυτή η προσέγγιση;
Η Θεραπευτική Διαμεσολάβηση με Ζώα μπορεί να εφαρμοστεί σε νοσοκομεία, κέντρα αποκατάστασης, δομές ψυχικής υγείας, μονάδες φροντίδας ηλικιωμένων, δομές ειδικής αγωγής και σχολεία, πάντοτε από κατάλληλα εκπαιδευμένους επαγγελματίες και με σαφώς καθορισμένους θεραπευτικούς στόχους.

Η ευζωία του ζώου θεωρείται εξίσου σημαντική με την ευημερία του ανθρώπου. Το ζώο δεν εξαναγκάζεται ποτέ να συμμετέχει. Αν είναι κουρασμένο ή δείξει ότι χρειάζεται χώρο, η συνεδρία προσαρμόζεται. Έτσι, ο θεραπευόμενος μαθαίνει έμπρακτα ότι ο σεβασμός στα όρια του άλλου — ανθρώπου ή ζώου — αποτελεί τη βάση κάθε ουσιαστικής σχέσης. Αυτό ήταν ίσως και το σημαντικότερο μάθημα που πήρα από τη Γαλλία: ότι η θεραπεία ξεκινά από τον σεβασμό.

Σεβασμό προς τον άνθρωπο, αλλά και προς το ζώο που συμμετέχει στη διαδικασία ως ένας ζωντανός, συναισθανόμενος συνεργάτης.

Ποια είναι τα επόμενα σχέδιά σας και τι ονειρεύεστε για το μέλλον;
Ονειρεύομαι η Θεραπευτική Διαμεσολάβηση με Ζώα να αποκτήσει τη θέση που της αξίζει στην Ελλάδα και να αξιοποιηθεί ακόμη περισσότερο σε σχολεία, νοσοκομεία, κέντρα αποκατάστασης και δομές ψυχικής υγείας.

Παράλληλα, ένα προσωπικό μου όνειρο είναι να δημιουργήσω έναν θεραπευτικό χώρο μέσα στη φύση. Ένα χώρο όπου άνθρωποι και ζώα θα μπορούν να συναντιούνται σε ένα περιβάλλον ηρεμίας, ασφάλειας και σεβασμού, γιατί πιστεύω ότι η φύση αποτελεί από μόνη της έναν σημαντικό θεραπευτικό σύμμαχο. Θέλω να συνεχίσω να εκπαιδεύομαι, να εξελίσσομαι και να χτίζω κάθε επόμενο βήμα με υπευθυνότητα και σεβασμό.

Τι θα θέλατε να κρατήσει ο αναγνώστης από αυτή τη συζήτηση;
Θα ήθελα να κρατήσει ότι η Θεραπευτική Διαμεσολάβηση με Ζώα δεν αφορά μόνο τα ζώα, αφορά τη σχέση. Μια σχέση που βασίζεται στην εμπιστοσύνη, στον σεβασμό και στην αποδοχή. Πιστεύω βαθιά ότι κάθε άνθρωπος μπορεί να ανθίσει όταν νιώσει πως γίνεται αποδεκτός, πως τον βλέπουν, τον ακούν και τον σέβονται χωρίς να τον κρίνουν. Και πολλές φορές ένα ζώο μάς βοηθά να κάνουμε αυτό το πρώτο, τόσο σημαντικό βήμα προς τη σύνδεση και τη θεραπεία.

Της Βίκυς Βετουλάκη