Γυναικοκτονία: Όταν το κίνητρο ορίζει το έγκλημα

Η δολοφονία ακόμα μιας γυναίκας επαναφέρει στο προσκήνιο ένα δομικό κοινωνικό ζήτημα, το οποίο δεν μπορεί να ερμηνεύεται ως συναισθηματική παραφορά ή μεμονωμένο περιστατικό. Αντίθετα, πρόκειται για την ακραία κατάληξη σχέσεων εξουσίας, ελέγχου και της εδραιωμένης αντίληψης ότι η γυναίκα αποτελεί ιδιοκτησία.

Δυστυχώς, ο όρος «γυναικοκτονία», όπως προγενέστερα και ο όρος «ενδοοικογενειακή βία», εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σθεναρές ενστάσεις, καθώς προτάσσεται συχνά το επιχείρημα περί γλωσσικού πλεονασμού ή αδικαιολόγητης απομάκρυνσης από τη γενική έννοια της ανθρωποκτονίας. Ωστόσο, η εννοιολογική του διάκριση είναι σαφής και ιστορικά τεκμηριωμένη. Καταγράφεται ήδη από το 1801 στο νομικό λεξικό του John Corry και καθιερώθηκε το 1976 από την κοινωνιολόγο Diana Russell ενώπιον του Διεθνούς Δικαστηρίου για τα Εγκλήματα σε βάρος των Γυναικών, ορίζοντας τη δολοφονία γυναικών ακριβώς επειδή είναι γυναίκες.

Άλλωστε, τα πραγματικά δεδομένα αποτυπώνουν ξεκάθαρα αυτή τη διάκριση. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, περισσότερο από το 35% των δολοφονιών γυναικών διεθνώς διαπράττεται από νυν ή πρώην συντρόφους, ως αποτέλεσμα συστηματικής κακοποίησης και απειλών. Η συντριπτική πλειονότητα των θυμάτων αυτών χάνει τη ζωή της εντός του οικιακού περιβάλλοντος, ενώ στους άνδρες το αντίστοιχο ποσοστό είναι σαφώς χαμηλότερο, παρά το γεγονός ότι οι άνδρες καταγράφουν υψηλότερο αριθμό θυμάτων ανθρωποκτονίας συνολικά. Κι ενώ το ποινικό δίκαιο αξιολογεί παραδοσιακά την πράξη ως ανθρωποκτονία, η ουσία βρίσκεται στο κίνητρο: ο θύτης δρα με γνώμονα το φύλο του θύματος.

Η αποτελεσματική αντιμετώπιση του φαινομένου απαιτεί έναν δυναμικό συνδυασμό πρόληψης, ενημέρωσης και αυστηρής εφαρμογής του νόμου. 

Σήμερα, η ενδοοικογενειακή βία διώκεται αυτεπάγγελτα και περιλαμβάνει κάθε μορφή σωματικής, σεξουαλικής, ψυχολογικής και λεκτικής κακοποίησης. Για την άμεση υποστήριξη και προστασία των θυμάτων λειτουργούν η 24ωρη Τηλεφωνική Γραμμή SOS 15900 της Γενικής Γραμματείας Ισότητας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, καθώς και η 24ωρη γραμμή 197 του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικής Αλληλεγγύης.

Η ουσιαστική πρόληψη και η ορθή αποτύπωση της πραγματικότητας προϋποθέτουν, λοιπόν, τη νομική αναγνώριση του όρου «γυναικοκτονία» στον Ποινικό Κώδικα. Ο συγκεκριμένος ποινικός προσδιορισμός του εγκλήματος καθιστά σαφές το έμφυλο κίνητρο και αποτυπώνει θεσμικά την αιτία που το γεννά.

Της Νικολέτας Κολυβάρη
Δημοσιογράφου, υπεύθυνης ψηφιακού περιεχομένου και εφαρμογών Τ.Ν.