Λόγω της στασιμότητας που υπάρχει σχετικά με την έκδοση οικοδομικών αδειών σε περιοχές οικισμών της Δυτικής Μάνης, θεώρησα σκόπιμο να δημοσιεύσω πριν από λίγες εβδομάδες μια σύντομη καταγραφή των κύριων συνιστωσών αυτού. Νιώθω την υποχρέωση να επανέλθω, λόγω της έλλειψης κινητικότητας προς επίλυση του θέματος, με αναλυτική καταγραφή των επί μέρους στοιχείων του, προβάλλοντας μια ολοκληρωμένη θεώρησή του. Αυτή η προσέγγιση περιλαμβάνει: α. Αναλυτικό ιστορικό της σχετικής νομοθέτησης, β. Εξέλιξη κατά την 40ετία που ακολούθησε, γ. Συνεκτίμηση στο νομοθετικό πλαίσιο συνταγματικών προβλέψεων και δικαστικών αποφάσεων και δ. Ιδέες για την αρμονική σύνθεση ιδιοκτησιακών δικαιωμάτων και περιβαλλοντικών ευαισθησιών.

α. Αναλυτικό ιστορικό της σχετικής με το θέμα νομοθέτησης: Από την αρχή είναι καλό να διευκρινιστεί ότι ήταν εντελώς διαφορετική η πρόθεση της νομοθέτησης από τον υπουργό Αντώνη Τρίτση, με την έκδοση του σχετικού Προεδρικού Διατάγματος το 1982, από την απόφαση του τότε νομάρχη Μεσσηνίας Βασίλη Πετροπουλάκη, που εκδόθηκε το 1985 κατ’εξουσιοδότηση του Προεδρικού Διατάγματος,προκειμένου να προσδιοριστούν με σαφήνεια σε κάθε νομό οι οικισμοί και οι λοιπές αναγκαίες λεπτομέρειες για την εφαρμογή του. 

Ας σημειωθεί ότι για έκδοση αποφάσεων νομάρχη απαιτείται σχετική εισήγηση και διαμόρφωση σχεδίου, από τη νομαρχιακή υπηρεσία που είναι αρμόδια για κάθε θέμα, υπογραμμένο από τον προϊστάμενό της. Στην περίπτωση της συγκεκριμένης απόφασης δεν υπάρχει η υπογραφή της τότε προϊσταμένης της Διεύθυνσης Πολεοδομίας του νομού, αλλά του αναπληρωτή της! Η ίδια, μάλιστα,προϊσταμένη εισηγήθηκε στον επόμενο νομάρχη Νίκο Μιχαλόπουλο, που διορίστηκε από την τρικομματική (Ν.Δ., ΠΑΣΟΚ, Συνασπισμός) κυβέρνηση Ζολώτα το 1989 και προερχόταν από το ίδιο κόμμα με τον προηγούμενο, την τροποποίηση της απόφασης σε κάποια σημεία, εκείνα που έρχονταν σε άμεση σύγκρουση με τις προβλέψεις για τους στάσιμους οικισμούς του Προεδρικού Διατάγματος. 

Παρέμειναν, όμως, οι λοιπές απροσδιοριστίες και ασάφειες, με όλες τις πολιτικές αξιοποιήσεις αλλά και τις λοιπές συνέπειες που δημιουργήθηκαν κατά τα 40 χρόνια εφαρμογής της.

β. Εξέλιξη κατά την 40ετία που ακολούθησε: Στη γλώσσα των πολιτικών υπάρχει η έκφραση «δημιουργική ασάφεια», με ό,τι αυτή μπορεί να δημιουργεί σε κάθε θέμα που αφορά. Για παράδειγμα, στην περίπτωση της δόμησης στους στάσιμους οικισμούς ο μη προσδιορισμός του κέντρου από το οποίο αρχίζει η οικιστική ζώνη των 800 μέτρων δημιουργεί ασάφεια, τουλάχιστον για περιπτώσεις οικοπέδων που βρίσκονται μακριά από το κέντρο του κάθε στάσιμου οικισμού. 

Είναι αυτονόητο ότι από τη δημιουργία τόσο μεγάλου οικιστικού χώρου προκλήθηκε ευφορία στους κατόχους γης στις περιοχές που προσδιορίζονται με αυτό τον τρόπο. Η ανατίμηση της αξίας των οικοπέδων, λόγω και των ευνοϊκών όρων δόμησης που προβλέπονταν, προκάλεσε μεγάλη ζήτηση σε αυτές τις περιοχές και οι κατασκευές δημιούργησαν έσοδα όχι μόνο για τους ιδιοκτήτες, αλλά και για όλους τους επαγγελματίες που εντάσσονται στο κύκλωμα της οικοδομικής δραστηριότητας (μηχανικούς, οικοδόμους, μεσίτες, συμβολαιογράφους, δικηγόρους και άλλους). Δευτερογενώς, η εγκατάσταση, μόνιμη ή εποχιακή, μεγάλου αριθμού νέων προσώπων προσέλκυσε επαγγελματίες στον χώρο της εστίασης και της αναψυχής,αλλά και προσωπικό απασχόλησης σε αυτές τις επαγγελματικές κατηγορίες. Σε τελευταία ανάλυση,δημιουργήθηκε μια γενικευμένη αύξηση εισοδημάτων στις περιοχές αυτές.

Η οικονομική βελτίωση ιδιοκτητών γης που αξιοποίησαν αυτές τις ευεργετικές για τις ιδιοκτησίες τους νομοθετήσεις, αλλά και όσων προσδοκούσαν να αξιοποιήσουν τις δικές τους οικοπεδικές ιδιοκτησίες σεαυτές τις περιοχές, διαμόρφωσε τη διάθεση ανταπόδοσης στον πολιτικό φορέα που διαμόρφωσε αυτές τις ευεργετικές γι’ αυτούς συνθήκες. Αυτό προκύπτει αβίαστα από τη σύγκριση των εκλογικών αποτελεσμάτων σε μια σειρά ετών προ και μετά το 1985.

Κατά τα 40 χρόνια που πέρασαν από τότε, θα ήταν πολιτικά καταστροφικό για εκείνον τον πολιτικό φορέα που θα επιχειρούσε να καταργήσει το καθεστώς δόμησης στους στάσιμους οικισμούς. Και γι’ αυτό διατηρήθηκε σαράντα χρόνια. Δύο απόπειρες, με επίκληση μάλιστα της επιστήμης της χωροταξίας, κατά τη δεκαετία του 1990 και του 2000, για αλλαγές μέσω πλούσια χρηματοδοτημένων χωροταξικών μελετών, απέβησαν άκαρπες. Οι σχετικές παρουσιάσεις των προτάσεων στην περιοχή, σε ανοιχτές συναθροίσεις πολιτών, κατέληγαν στο ερώτημα: «Αν εσείς είχατε οικόπεδα στην περιοχή, θα σας άρεσε να καταργηθεί η οικοδομησιμότητά τους;», που έμενε αναπάντητο και οδηγούσε σε ματαίωση της απόπειρας αλλαγής.

γ. Συνεκτίμηση στο υπάρχον νομοθετικό πλαίσιο συνταγματικών προβλέψεων και δικαστικών αποφάσεων:                                                                                                            Η προστασία της ιδιοκτησίας και τα δικαιώματα που δημιουργεί, αποτελούν συνταγματική επιταγή. Πολύ δύσκολα μπορεί να διαμορφωθεί νομοθετική ρύθμιση που να τη σχετικοποιεί, και μόνο με την προϋπόθεση τεκμηρίωσης για ύπαρξη δημοσίου συμφέροντος. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα στην περίπτωση των στάσιμων οικισμών, που το καθεστώς δόμησης σε αυτούς εφαρμόζεται για μισό αιώνα και έχει δημιουργήσει μόνιμο φορολογικό καθεστώς επί των ιδιοκτησιών.

Αποφάσεις διοικητικών δικαστηρίων, που θέτουν ως προϋπόθεση για την εκτός σχεδίου δόμηση πρόσωπο σε αναγνωρισμένη κοινόχρηστη οδό, δημιουργούν ανατροπή του καθεστώτος που επικρατεί και εφαρμόζεται για πολλές δεκαετίες, σύμφωνα με το οποίο ο κοινόχρηστος χαρακτήρας βεβαιώνεται από τον οικείο Δήμο. 

Η προϋπόθεση της αναγνώρισης της οδού, κατά την έννοια της απόφασης του Συμβουλίου της Επικρατείας, παραπέμπει σε σύνθετες και μακροχρόνιες διαδικασίες (απόφαση Δημοτικού Συμβουλίου, απόφαση Συμβουλίου Χωροταξίας νομού, απόφαση Συμβουλίου Χωροταξίας αρμόδιου υπουργείου, γνωμοδότηση Συμβουλίου Επικρατείας, έκδοση Προεδρικού Διατάγματος), που αν εφαρμοστούν για κάθε οδό, θα φρακάρουν ολόκληρο το δικαστικό και το κατασκευαστικό σύστημα. 

Όμως, μετά την ολοκλήρωση και ανάρτηση του Εθνικού Κτηματολογίου, στο οποίο έχουν καταγραφεί από τους Δήμους ιδιοκτησιακά δικαιώματα επί των εμφανιζομένων οδών, τα στοιχεία αυτά θα μπορούσαν να αποτελέσουν μια πρώτη μορφή αναγνώρισης των οδών ως κοινόχρηστων, ίσως με έκδοση μια γενικού χαρακτήρα διοικητικής πράξης.

Ζητούμενο είναι αν οι σχετικές με το θέμα αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας για την εκτός σχεδίου δόμηση, αφορούν και στη δόμηση στους στάσιμους οικισμούς. Δεδομένου ότι το Προεδρικό Διάταγμα του 1982 εκδόθηκε ως προέκταση του νομοθετικού καθεστώτος που επικρατούσε μέχρι το 1923 και εξειδικεύτηκε στη συνέχεια για κάθε οικισμό του κράτους, και το σχετικό διάταγμα έχει εκδοθεί έπειτα από εξουσιοδότηση αυτού του νόμου, δημιουργείται η βάσιμη εκτίμηση ότι αυτές οι αποφάσεις αφορούν άλλες νομοθετήσεις χωροταξικού χαρακτήρα.

δ. Ιδέες για την αρμονική σύνθεση ιδιοκτησιακών δικαιωμάτων και περιβαλλοντικών ευαισθησιών: Υπήρχε γενική αίσθηση τότε ότι η αντικατάσταση του Αντώνη Τρίτση, από το τότε υπουργείο Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων το 1984, συνδεόταν και με τις προτάσεις του για χρηματοδότηση της διευθέτησης των χώρων γύρω από τους στάσιμους οικισμούς, που με την πρωτοβουλία του το 1982 αποτέλεσε διευρυμένο οικιστικό χώρο τους. 

Αυτονόητα προκύπτει ότι η σχετική δαπάνη για ένα τέτοιο έργο θα ανερχόταν σε μεγάλα ύψη, αλλά θα δημιουργούσε και τριβές με σημαντικό αριθμό προσώπων, που και τα δύο ήταν πολιτικά απευκταία εν όψει των βουλευτικών εκλογών του 1985.

40 χρόνια μετά, με τις σχετικές μελέτες χρηματοδοτημένες από τις πιστώσεις του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑ), το θέμα γίνεται πιο εύκολο, αλλά και περισσότερο επιτακτικό λόγω της πυκνής οικοδομικής δραστηριότητας που έχει σημειωθεί σε αυτή την περιοχή.

Κρίσιμο παράγοντα θα αποτελέσουν οι δημόσιες διαβουλεύσεις που προβλέπονται για τα Τοπικά και τα Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια, που εκτιμάται ότι θα πραγματοποιηθούν μετά τις βουλευτικές εκλογές του 2027. Η έκδοση των σχετικών Προεδρικών Διαταγμάτων που θα ακολουθήσει είναι αναγκαίο να περιλαμβάνει και τις τεκμηριωμένες προτάσεις που θα διατυπωθούν κατά αυτή τη διαβούλευση. 

Μέχρι τότε, το όποιο «πάγωμα» της έκδοσης οικοδομικών αδειών δε στηρίζεται σε καμιά νομοθετημένη βάση, δεδομένου ότι οι όποιες αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας έχουν εκδοθεί αφορούν μόνο στις υποθέσεις που έφθασαν σε αυτό για εκδίκαση, αφού δεν ακολούθησε νομοθέτηση για τη γενίκευσή τους.

Του Νίκου Ευστρ. Μαραμπέα

Απόλαυση
Απόλαυση

Τα πιο σχετικά.