ΕΣΠΑ: Tο παλιό κλείνει, το νέο αλλάζει τους κανόνες

«Κοινοτική Γραφειοκρατία»: η απλοποίηση που ακόμα αναζητείται

Το ΕΣΠΑ 2021–2027 δεν «κατεβάζει ρολά» την 31η Δεκεμβρίου 2027. Οι προσκλήσεις, οι εγκρίσεις, οι συμβάσεις, οι πληρωμές και οι έλεγχοι ακολουθούν διαφορετικά ημερολόγια. Παράλληλα, η Ελλάδα έχει ήδη αρχίσει να σχεδιάζει την επόμενη επταετία 2028–2034, σε ένα ευρωπαϊκό σύστημα, που υπόσχεται λιγότερη γραφειοκρατία, αλλά μετακινεί το βάρος περισσότερο στα αποτελέσματα, στις μεταρρυθμίσεις και στην ανταγωνιστικότητα. Για τις πολύ μικρές και μικρές επιχειρήσεις το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο «πόσα χρήματα θα έρθουν», αλλά πόσα από αυτά θα είναι πραγματικά προσβάσιμα.

ΤΟ 2027 ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΗΜΕΡΑ
ΕΣΠΑ σημαίνει Εταιρικό Σύμφωνο Περιφερειακής Ανάπτυξης: το ελληνικό σχέδιο αξιοποίησης των ευρωπαϊκών ταμείων για ανάπτυξη, απασχόληση και περιφερειακή συνοχή. Το σημερινό πακέτο διαθέτει συνολική δημόσια χρηματοδότηση 26,2 δισ. ευρώ, από τα οποία 20,9 δισ. προέρχονται από την Ευρωπαϊκή Ένωση και 5,3 δισ. από εθνικούς πόρους.

Ο βασικός ευρωπαϊκός κανόνας επιτρέπει επιλέξιμες δαπάνες έως τις 31 Δεκεμβρίου 2029. Με την ενδιάμεση αναθεώρηση, όμως, προβλέφθηκε ειδική δυνατότητα παράτασης έως το τέλος του 2030 για προγράμματα που μεταφέρουν πόρους σε νέες ευρωπαϊκές προτεραιότητες. Αυτό δεν αποτελεί γενική παράταση για όλους. Κάθε επιχείρηση δεσμεύεται από την προθεσμία της πρόσκλησης και, κυρίως, από την απόφαση έγκρισης της δικής της επένδυσης, η οποία συνήθως ορίζει συγκεκριμένους μήνες υλοποίησης.

ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η «ΝΟΜΙΚΗ ΔΕΣΜΕΥΣΗ»
Ο όρος ακούγεται δυσνόητος, αλλά η έννοιά του είναι απλή. Νομική δέσμευση είναι η πράξη με την οποία ένα ποσό παύει να αποτελεί γενική πρόβλεψη του προγράμματος και συνδέεται δεσμευτικά με συγκεκριμένο έργο ή δικαιούχο: απόφαση ένταξης, σύμβαση ή άλλη ισοδύναμη πράξη, ανάλογα με τη δράση. Για την επιχείρηση, η έγκριση δεν σημαίνει ότι τα χρήματα μπήκαν στον λογαριασμό. Ακολουθούν παραγγελίες, συμβάσεις, άδειες, τιμολόγια, εξοφλήσεις, αιτήματα πληρωμής και έλεγχοι.

Εδώ ακριβώς βρίσκεται η μεγαλύτερη παγίδα για τις μικρές επιχειρήσεις: πρέπει να χρηματοδοτήσουν μέρος ή και το σύνολο της επένδυσης πριν εισπράξουν την επιχορήγηση. Αν καθυστερήσουν άδεια, δάνειο, προμηθευτής ή οικοδομική εργασία, η ευρωπαϊκή προθεσμία δεν σταματά. Γι’ αυτό η προετοιμασία πρέπει να προηγείται της πρόσκλησης: νόμιμος χώρος, σωστοί Κωδικοί Αριθμοί Δραστηριότητας —οι γνωστοί ΚΑΔ—, άδειες, προσφορές και αποδεικνυόμενη ίδια συμμετοχή.

ΝΕΕΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΕΙΣ, ΑΛΛΑ ΠΙΟ ΣΤΟΧΕΥΜΕΝΕΣ
Το τρέχον ΕΣΠΑ δεν έχει τελειώσει ως προς τις νέες δράσεις. Το 2026 βρίσκονται σε εξέλιξη ή στον προγραμματισμό προσκλήσεις για νέες και υφιστάμενες μικρομεσαίες επιχειρήσεις στις περιοχές της Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης, δηλαδή στη Δυτική Μακεδονία και στη Μεγαλόπολη, καθώς και περιφερειακές δράσεις για τουρισμό, μεταποίηση αγροτικών προϊόντων, καινοτομία και εκσυγχρονισμό.

Ωστόσο, όσο πλησιάζει το κλείσιμο της περιόδου, οι μεγάλες οριζόντιες επιχορηγήσεις για «όλους και παντού» γίνονται λιγότερες. Αυξάνονται οι στοχευμένες περιφερειακές δράσεις και τα χρηματοδοτικά εργαλεία, δηλαδή δάνεια και εγγυήσεις με ευνοϊκότερους όρους. Το Ταμείο Επιχειρηματικότητας ΙΙΙ —γνωστό ως ΤΕΠΙΧ ΙΙΙ— ενισχύθηκε το 2026 για νέα δάνεια προς μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Είναι χρήσιμο εργαλείο, αλλά δεν πρέπει να συγχέεται με επιχορήγηση: το δάνειο επιστρέφεται.

«ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΓΡΑΦΕΙΟΚΡΑΤΙΑ»: Η ΑΠΛΟΠΟΙΗΣΗ ΠΟΥ ΑΚΟΜΗ ΑΝΑΖΗΤΕΙΤΑΙ
Η Ευρωπαϊκή Ένωση αναγνωρίζει πλέον επίσημα αυτό που οι δικαιούχοι γνωρίζουν από χρόνια: διαφορετικά ταμεία, διαφορετικοί κανόνες, επαναλαμβανόμενα δικαιολογητικά και πολλαπλοί έλεγχοι αυξάνουν το κόστος χωρίς πάντοτε να προστατεύουν καλύτερα το δημόσιο χρήμα. Η νέα πρόταση προβλέπει μετάβαση από περίπου 540 επιμέρους ευρωπαϊκά προγράμματα σε 27 Εθνικά και Περιφερειακά Σχέδια —ένα για κάθε κράτος-μέλος— και ένα κοινό σχέδιο διακρατικής συνεργασίας. Προβλέπει επίσης πιο ενιαίοσύνολο κανόνων και μεγαλύτερη χρήση κοινών ηλεκτρονικών δεδομένων.

Αυτό μπορεί να μειώσει τη λεγόμενη «κοινοτική γραφειοκρατία», δηλαδή το διοικητικό βάρος που δημιουργούν οι ευρωπαϊκοί και εθνικοί κανόνες μαζί. Δεν αρκεί, όμως, να γίνουν οι αιτήσεις ηλεκτρονικές. Η γραφειοκρατία δεν καταργείται επειδή βαφτίζεται ψηφιακή. Για τη μικρή επιχείρηση πραγματική απλοποίηση σημαίνει να μη ζητείται δύο φορές το ίδιο στοιχείο, να υπάρχουν σταθεροί κανόνες, σύντομες αξιολογήσεις, τυποποιημένοι έλεγχοι και ταχύτερες πληρωμές.

ΤΟ ΝΕΟ ΠΛΑΙΣΙΟ 2028–2034
Η επόμενη περίοδος είναι επταετής —όχι εξαετής— και συνδέεται με το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο, δηλαδή τον επταετή προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Επιτροπή έχει προτείνει συνολικό ευρωπαϊκό προϋπολογισμό σχεδόν 2 τρισ. ευρώ. Οι τελικές αποφάσεις απαιτούν συμφωνία των κρατών και έγκριση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, επομένως τα ποσά δεν έχουν κλειδώσει.

Η Ελλάδα ξεκίνησε επίσημα τον εθνικό διάλογο τον Ιούλιο του 2026 για το νέο Εθνικό και Περιφερειακό Εταιρικό Σχέδιο. Ο προσανατολισμός περιλαμβάνει ανταγωνιστικότητα, καινοτομία, ψηφιακή και πράσινη μετάβαση, δεξιότητες, δημογραφικό, ανθεκτικότητα των περιφερειών, κοινωνική συνοχή, αλλά και νέες προτεραιότητες όπως άμυνα, ασφάλεια και σταθερές αλυσίδες εφοδιασμού.

ΠΕΡΙΠΟΥ 49 ΔΙΣ. — ΑΛΛΑ ΟΧΙ «49 ΔΙΣ. ΓΙΑ ΕΠΙΧΟΡΗΓΗΣΕΙΣ»
Η αρχική ευρωπαϊκή πρόταση αποδίδει στην Ελλάδα συνολικό εθνικό φάκελο περίπου 49 δισ. ευρώ. Το ποσό δεν είναι τελικό και δεν αποτελεί νέο ταμείο αποκλειστικά για επιχειρήσεις. Περιλαμβάνει μαζί πόρους συνοχής, αγροτικής πολιτικής, αλιείας, μετανάστευσης, ασφάλειας και κοινωνικής κλιματικής πολιτικής. Συνεπώς, δεν συγκρίνεται ευθέως με τα 26,2 δισ. του σημερινού ΕΣΠΑ.

Για τις μικρές επιχειρήσεις η μάχη θα κριθεί στην εσωτερική κατανομή: πόροι για μικρά και ρεαλιστικά επενδυτικά σχέδια, προκαταβολές, πρόσβαση σε εγγυήσεις και προγράμματα που δεν σχεδιάζονται μόνο για εταιρείες με οργανωμένα οικονομικά επιτελεία. Το νέο σύστημα μπορεί να γίνει απλούστερο. Μπορεί, όμως, και να γίνει πιο συγκεντρωτικό και απαιτητικό, εάν οι πληρωμές συνδεθούν αυστηρότερα με μεταρρυθμίσεις και μετρήσιμα αποτελέσματα.

Το συμπέρασμα είναι καθαρό: το σημερινό ΕΣΠΑ θα συνεχίσει να εγκρίνει, να υλοποιεί και να πληρώνει έργα μετά το 2027, ενώ το νέο θα προετοιμάζεται παράλληλα για εκκίνηση από το 2028. Η μικρή επιχείρηση δεν πρέπει να περιμένει την προκήρυξη για να ετοιμαστεί. Στα ευρωπαϊκά προγράμματα, η ωριμότητα του φακέλου συχνά αξίζει όσο και η ίδια η επιχειρηματική ιδέα.

Παναγιώτης Ξεροβάσιλας
Οικονομολόγος – Σύμβουλος επενδύσεων και επιχειρήσεων