Παράλληλα με την ιστορία της Καλαμάτας, η οποία επανειλημμένα έχει γραφτεί, αξίζει να γίνει μια σύντομη επισκόπηση της παλιάς ζωής και της κοινωνικής της κίνησης. Τότε ήταν μικρή σε αριθμό κατοίκων, όμως μεγάλη σε κοινωνική και πνευματική κίνηση.
Οι παλιοί κάτοικοι της Καλαμάτας ήταν, ως επί το πλείστον, οικογένειες οι οποίες πρόσφεραν πολλές υπηρεσίες στον αγώνα υπέρ της ανεξαρτησία μας. Σ’ αυτούς προστέθηκαν και ξένοι από άλλα μέρη, ιδίως άνθρωποι του εμπορίου, οι οποίοι προέβλεπαν το λαμπρό μέλλον της πόλης.
Κατόπιν ήρθαν και άλλοι που μετοίκησαν από διάφορα χωριά της Μεσσηνίας και της Λακωνίας, νοικοκυραίοι, οι οποίοι είχαν εξαναγκαστεί από τις ληστείες που λυμαίνονταν ολόκληρη την περιφέρεια – κυρίως της Μεσσηνίας – και τις οποίες κατόρθωσε τότε να περιστείλει η κυβέρνηση του Τρικούπη, με τη βοήθεια του αξέχαστου και δραστήριου διοικητού των μεταβατικών αποσπασμάτων Μπαϊρακτάρη.
Έτσι έγινε η Καλαμάτα μας μία από τις καλύτερες κοινωνίες της Ελλάδας, όπου κυριαρχούσαν υπέροχα ιδανικά, όπως εμπιστοσύνη, σεβασμός.
Κάθε χειμώνα γίνονταν μεγάλες χοροεσπερίδες, με φαγοπότια, διασκεδάσεις με μουσική από εγχώρια όργανα και πρωτοστατούσε ο Λειβαδίτης με το βιολί του.
Εκεί γίνονταν και συνοικέσια και διοργανώνονταν διάφορες εκδρομές. Στα 1886 ακούσθηκε για πρώτη φορά η μουσική μπάντα στην Καλαμάτα, όταν επέστρεψε το σύνταγμα του μακαρίτη Πετροπουλάκη, τον οποίον υποδέχθηκε η πόλις στις «Τρεις ελιές».
Όλη η κίνηση της πόλης περιοριζόταν σε δύο συνοικίες. Γύρω από το κάστρο και πέριξ του Αγιάννη και της Υπαπαντής. Κατόπιν άρχισε η επέκταση δυτικά και προς τη μεσημβρία. Η οδός Δενδρακίων, δίπλα στον ποταμό Νέδοντα, η πλατεία 23ης Μαρτίου και η πλατεία Τζαννή, όπου υπήρχε και θέατρο, ο δε περίπατος των Καλαματιανών εκτεινόταν μέχρι τις «Τρεις ελιές» του Καλλικούνη.
Ο άλλος περίπατος ήταν στην οδό Δενδρακίων – οδός Σπάρτης μέχρι το νερόμυλο του Στάθη Κουτίβα και ακόμα μέχρι την «Παναγίτσα».
Η παραλία δεν παρουσίαζε μεγάλη κίνηση λόγω έλλειψης συγκοινωνίας. Η συγκοινωνία γινόταν με τα λίγα μόνιππα αμαξάκια, τα οποία, ως γνωστόν, ήταν ξεσκέπαστα.
Η παραλία ήταν γνωστή στη γύρω περιοχή ως «Ντουάνα», δηλαδή στα ενετικά παραλία. Στη γιορτή της «Αναλήψεως» παρουσίαζε πιο μεγάλη κίνηση, γιατί κατέβαιναν και με τις βάρκες να τους χτυπήσουν τα 40 κύματα, σύμφωνα με την πατροπαράδοτη συνήθεια.
Η καλύτερη διασκέδαση ήταν «Ο Καραγκιόζης», που παιζόταν στο «Πανελληνιον».
Η λαχαναγορά και τα κρεοπωλεία βρίσκονταν εκεί που ήταν μέχρι πρότινος, πριν μεταφερθούν στη «Νέα Αγορά».
Εκεί γινόταν και η γιορτή του χαρτοπόλεμου.
Στη θέση του δημοτικού κηπαρίου βρισκόταν το τότε οινοπνευματοπωλείο του Γ. Καλλικούνη, όπου καθημερινά πριν από το μεσημέρι και τα απογεύματα συγκεντρώνονταν οι Καλαματιανοί και έπιναν «στο πόδι» το περίφημο και φημισμένο «ρακί».
Κάθε χρόνο γινόταν πανηγύρι στους Αγίους Αποστόλους, αλλά κατόπιν ατόνησε. Γίνονταν, όμως, κι άλλες γιορτές, όπως το Πάσχα ο γραφικός σαϊτοπόλεμος μεταξύ των συνοικιών. Είχε τόσο ενδιαφέρον όσο σχεδόν σήμερα οι ποδοσφαιρικές συναντήσεις.
Στην Καλαμάτα είναι γνωστό ότι είδε πρώτη το φως η ελληνική Δημοσιογραφία με την έκδοση της εφημερίδας «Σάλπιγξ» και αργότερα κατά καιρούς: «Η Ελλάς εις το καθήκον», «Μεσσηνία», «Φαρραί», «Θάρρος» κ.ά.
Φιλανθρωπικό ίδρυμα υπήρχε μόνο το «Αλεξανδράκειον Νοσοκομείον», του οποίου πρώτοι εκτελεστές ήταν ο Σαράβας – ο γιατρός Γ. Χρυσοσπάθης- ο γιατρός Κ. Κουτσομητόπουλος – ο Μελλισουργός – ο Σκλάβος – ο Κατσίρης κ.ά., χάρις στους οποίους αξιοποιήθηκε η περιουσία που διαθέτει και σήμερα θεωρείται εκ των καλυτέρων της Ελλάδος.
Από τα πρώτα χρόνια της ελευθερίας μας η Καλαμάτα εξελίχθηκε αλματωδώς στο εμπόριο και τη βιομηχανία, με ταυτόχρονη ανάπτυξη του πολιτισμού της μέχρι σήμερα, που αναντίρρητα είναι στην πρώτη σειρά των ωραιότερων πόλεων της Ελλάδος.
Ιστορικά στοιχεία
-Από το βιβλίο του Ορέστη Χρυσοσπάθη
-Από το βιβλίο του Γιάννη Ταβουλαρέα
