Η Ελένη Γούλα και η Αλέκα Πλακονούρη μιλούν στο «Θ» για το εγχείρημα και την έκδοση
Με την πεποίθηση ότι «είναι ο καιρός των γυναικών, υπάρχει μια δυναμική και μια ανάγκη έκφρασης που αντλεί και αρδεύεται από πολλά χρόνια σιωπής και καταπίεσης, από αιώνες ψιθύρων, ενοχής, συνενοχής και θλίψης» και ότι «αυτό το υπόγειο ρεύμα βρίσκει τον δρόμο του και τον τρόπο του να εκφραστεί και να παρουσιάσει σημαντικότατα πράγματα», η Αλέκα Πλακονούρη και η Ελένη Γούλα αναλαμβάνουν να μας συστήσουν το Δίκτυο Γυναικών Συγγραφέων κατά της Έμφυλης Βίας και των Γυναικοκτονιών «Η φωνή της».
Το εγχείρημα θα έρθει σε επαφή για πρώτη φορά με το μεσσηνιακό κοινό -χωρίς περιορισμούς ως προς το φύλο φυσικά- μέσα από την παρουσίαση στην Καλαμάτα (την προσεχή Δευτέρα 25/5, 6.00 μ.μ. στη Λαϊκή Βιβλιοθήκη) του δεύτερου συλλογικού τόμου του Δικτύου «Εκατό και είκοσι φωνές».
Στην έκδοση συμμετέχουν 7 συγγραφείς που είτε έχουν καταγωγή είτε διαμένουν στη Μεσσηνία. Πρόκειται (με αλφαβητική σειρά) για τις Φωτεινή Βασιλοπούλου (γεννήθηκε στη Χρυσοκελλαριά και ζει στην Καλαμάτα), Ελένη Γούλα (γεννήθηκε στο Βασιλίτσι και ζει στην Αθήνα), Τζένη Καραβίτη (γεννήθηκε στα Φιλιατρά και ζει στη Θεσσαλονίκη), Ελένη Κοφτερού (γεννήθηκε στην Αριδαία Πέλλας και ζει μόνιμα στην Καλαμάτα), Αλέκα Πλακονούρη (γεννήθηκε στα Φιλιατρά και ζει στην Αθήνα), Μαρία Στασινοπούλου (γεννήθηκε στην Καλαμάτα και ζει στην Αθήνα) και Χρύσα Φάντη (γεννήθηκε στην Αθήνα, ζει όμως στην περιοχή της Καλαμάτας).
Ας μάθουμε περισσότερα…
-Γιατί «Εκατό και είκοσι φωνές»;
Ελένη Γούλα: Μάλλον για πρακτικούς λόγους, αλλά έχει και μια δυναμική ο τίτλος. Μετά τη μεγάλη ανταπόκριση που βρήκε ο πρώτος τόμος με τίτλο «Η φωνή της», και με τη σκέψη να δοθεί μια δεύτερη ευκαιρία έκφρασης και ανάδειξης της γυναικείας ταυτότητας έτσι όπως βιώνεται σήμερα στη χώρα μας, απευθύναμε πρόσκληση με μέιλ σε όλα τα μέλη μας (260 είμαστε προς το παρόν) για τον δεύτερο τόμο. Επίσης, προτείναμε, αν θέλουν, να συμμετέχουν και ποιήτριες. Ενώ δεν είναι μέλη μας, θεωρήσαμε πως δε θα έπρεπε να απουσιάζουν από έναν τέτοιο τόμο. Έτσι, όταν έληξε η χρονική προθεσμία που είχαμε ορίσει, συγκεντρώθηκαν 120 συμμετοχές. Θεωρήσαμε πως αυτός ο αριθμός ήταν ικανοποιητικός και αντιπροσωπευτικός. Όλα τα κείμενα που έφτασαν τα περιλάβαμε στον τόμο.
-Πείτε μας περισσότερα στοιχεία για τη συλλογή…
Ε.Γ.: Το βιβλίο «Εκατό και είκοσι φωνές» κυκλοφόρησε το φθινόπωρο του 2025 από τις εκδόσεις Καστανιώτη. Είναι ο δεύτερος συλλογικός τόμος του Δικτύου Γυναικών Συγγραφέων κατά της Έμφυλης Βίας και των Γυναικοκτονιών «Η φωνής της». Ο πρώτος τόμος κυκλοφόρησε από τον ίδιο εκδοτικό οίκο τον Μάιο του 2023 με τίτλο «Η Φωνή της» και περιλαμβάνει 53 διηγήματα. Ο δεύτερος αυτός τόμος περιλαμβάνει 120 κείμενα μελών του Δικτύου και τα περισσότερα από αυτά δημοσιεύονται εδώ για πρώτη φορά. Δημιουργήθηκαν ως ανταπόκριση στο κάλεσμα του Δικτύου «Η φωνή της», ώστε «να προσεγγιστεί από τις γυναίκες συγγραφείς το πολυδιάστατο θέμα της γυναικείας έμφυλης ταυτότητας “ποιητικώ τω τρόπω” και να παρουσιαστεί η γυναίκα ως κοινωνικό και πολιτικό δρων υποκείμενο».
Οι περιορισμοί που τέθηκαν εξαρχής ήταν μόνο στην έκταση των κειμένων. Για την οργάνωση-παρουσίασή τους επιλέχτηκε από το Συντονιστικό του Δικτύου η αλφαβητική κατάταξη, ενώ δε διαχωρίσαμε τα πεζά από τα ποιητικά κείμενα.
-Πώς βλέπετε να λειτουργεί η σχέση συγγραφέων-αναγνωστών; Οι αποδέκτες είναι πρωτίστως άντρες ή γυναίκες;
Αλέκα Πλακονούρη: Οι δύο συλλογικοί τόμοι μας βρίσκουν μεγάλη ανταπόκριση στο κοινό και απευθύνονται σε κάθε άνθρωπο, γυναίκα ή άντρα, που νιώθει την ανάγκη να υψώσει φωνή διαμαρτυρίας απέναντι στα έμφυλα πρότυπα τα οποία διαχωρίζουν και καταπιέζουν γυναίκες και θηλυκότητες στην οικογένεια, στο εργασιακό περιβάλλον, στις κοινωνικές σχέσεις, με κορωνίδα αυτών των πολλαπλά εκφραζόμενων διακρίσεων εις βάρος των γυναικών το έγκλημα της γυναικοκτονίας. Σαφώς δεν έχουμε συγκεκριμένα στοιχεία αν το αναγνωστικό μας κοινό είναι κυρίως άντρες ή γυναίκες, αλλά με βάση τις γενικές στατιστικές αναγνωσιμότητας, ξέρουμε ότι οι γυναίκες διαβάζουν περισσότερο.
Στόχος μας είναι μέσα από την κυκλοφορία αυτών των δύο εκδόσεών μας να ανοίξει μια συζήτηση, και το επιδιώκουμε με τις παρουσιάσεις που κάνουν μέλη μας σε όλη την Ελλάδα, για ζητήματα ισότητας, διακρίσεων, σεξισμού, γυναικοκτονιών, να ανταμώσουμε με ανθρώπους, με ομάδες, με συλλογικότητες που έχουν τους ίδιους προβληματισμούς, και μέσα από αυτόν τον διάλογο, μέσα από τις ίδιες ή διαφορετικές οπτικές, να συνεισφέρουμε στη δημιουργία έναν πυρήνα προβληματισμού και συζήτησης που θα θέτει σταδιακά εμπράκτως τα ζητήματα στις πραγματικές τους διαστάσεις και θα απαιτεί λύσεις.
-Εκτός από τις εκδόσεις, τι άλλα κάνατε στο πλαίσιο της συγγραφικής ομάδας και του Δικτύου;
Ε.Γ.: Είμαστε γυναίκες συγγραφείς που μας ενώνει η κοινή αγωνία για την έμφυλη βία και τις γυναικοκτονίες. Για να γίνει κάποια μέλος, αρκεί να έχει εκδώσει ένα βιβλίο (ή σύγγραμμα κ.τ.λ..) και να συμφωνεί με τη διακήρυξη του Δικτύου μας. Ο χαρακτήρας όλων των δράσεων είναι κυρίως και κατά βάση ακτιβιστικός και συμμετέχουμε με όποιον τρόπο μπορεί η καθεμιά, ανάλογα και με τις δεξιότητές της (επαγγελματικές, διαθεσιμότητα χρόνου κ.τ.λ.). Δεν έχει να κάνει με τα προσωπικά μας έργα ούτε με τις λογοτεχνικές ή άλλες φιλοδοξίες της καθεμιάς. Δεν έχουμε κομματικό ή άλλο πρόσημο και αυτό μας επιτρέπει να διατηρούμε ανεξαρτησία και ελευθερία στις φωνές μας.
Είμαστε μέλος της Πρωτοβουλίας Γυναικών κατά των Γυναικοκτονιών και συμμετέχουμε σε όσες περισσότερες δράσεις μπορούμε, στηρίζοντας θηλυκότητες αλλά και κάθε άτομο που υφίσταται έμφυλη βία. Προσπαθούμε να είμαστε ενεργές στα τρέχοντα κοινωνικά ζητήματα και έχουμε επισκεφθεί δομές κακοποιημένων γυναικών. Άλλωστε, τα έσοδα από τις πωλήσεις των βιβλίων του Δικτύου μας δίνονται σε δίκτυα που στηρίζουν θύματα έμφυλης βίας. Συμμετέχουμε σε πορείες Ειρήνης, στο Αντιρατσιστικό Φεστιβάλ, στις εκδηλώσεις για την 8η Μάρτη και είμαστε σε επικοινωνία με άλλες φεμινιστικές ομάδες (π.χ. συμμετοχή στο Φεμινιστικό Φεστιβάλ). Έχουμε, επίσης, οργανώσει μαθήματα αυτομόρφωσης για τα μέλη μας, αντιλαμβανόμενες την ανάγκη να ενημερωθούμε για θέματα φύλου και τις ποικίλες εκφράσεις του σεξισμού.
-Πώς ξεκίνησε το εγχείρημα;
Α.Π.: Το εγχείρημα ξεκίνησε αμέσως μετά την καραντίνα, στον απόηχο του ελληνικού “Μe toο” και εν μέσω αυξημένων γυανικοκτονιών, από κάποιες γυναίκες συγγραφείς που, κυριολεκτικά στον δρόμο, σε μια συγκέντρωση διαμαρτυρίας, αποφάσισαν να συντάξουν, να υπογράψουν και να διαδώσουν την ιδρυτική διακήρυξη του Δικτύου, η οποία προσυπογράφηκε από ακόμη περισσότερες στη συνέχεια και συνεχίζει να προσυπογράφεται μέχρι και τώρα.
Εδώ αξίζει να επισημάνουμε ότι, σύμφωνα με στοιχεία έρευνας του Ινστιτούτου Νίκος Πουλαντζάς, εν μέσω καραντίνας, το 2020 έγιναν 19 γυναικοκτονίες, 31 το 2021, και στη συνέχεια 24 το 2022, το 2023: 10, το 2024: 15 και το 2025: 19.
Κι αν αυτή ήταν η θρυαλλίδα, είχαν επίσης ωριμάσει οι συνθήκες οι γυναίκες συγγραφείς να βρεθούμε μεταξύ μας και να κοινοποιήσουμε μέσω του ατομικού μας βιώματος, ως γυναίκες και ως δημιουργοί, τον προβληματισμό μας για το προσωπικό και το συλλογικό, για τα εθιμικώς τηρούμενα και για τα κενά της νομοθεσίας, για την αντικειμενοποίηση που υφιστάμεθα και τα κάθε λογής πρότυπα που μας επιβάλλονται, για το «ζην επικινδύνως» σε έναν κόσμο που με κάθε τρόπο η βία (ενδοοικογενειακή, εργασιακή, ταξική, ρατσιστική, σεξουαλική) καταγράφεται πάνω μας, αφού η πατριαρχική κοινωνία μπορεί να εκσυγχρονίζεται, αλλά κατ’ ουσίαν δεν αλλάζει. Ώρα, λοιπόν, να μιλήσουμε από κοινού εμείς οι ίδιες γι’ αυτά με το μόνο μέσο που διαθέτουμε: την τέχνη μας· όχι περιστασιακά, όχι στρατευμένα, όχι ανταγωνιστικά, αλλά βιωμένα, με ευαισθησία και ενσυναίσθηση, και γι’ αυτό ακριβώς αληθινά.
-Ποιοι είναι οι στόχοι και τι έχετε πετύχει μέχρι τώρα;
Α.Π.: Ο αρχικός κύριος στόχος, «να συνδράμουμε στην ανάδειξη και αναγνώριση του φαινομένου της γυναικοκτονίας ως σεξιστικού εγκλήματος και στην ευαισθητοποίηση της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στην έμφυλη βία κάθε μορφής και σήμανσης», προϋπέθετε όχι απλώς να βρεθούμε μεταξύ μας, αλλά και να αναπτύξουμε μια κοινή γλώσσα και κοινές δράσεις, που να μας επανατοποθετούν όχι μόνο απέναντι στην ίδια την τέχνη μας -μέσω δημιουργικού προβληματισμού και αλληλεπίδρασης-, αλλά και απέναντι στα κοινωνικά προβλήματα που βοούν ολόγυρά μας, ενώ οι φωνές μας συχνά ακούγονται σκοπίμως αδύναμα και οι παρουσίες μας τεχνηέντως παραμένουν αόρατες.
Η κοινή γλώσσα που χτίζεται σταδιακά, μέσα από συμφωνίες και διαφωνίες, είναι, νομίζω, το σημαντικότερο, καθώς και η εμπιστοσύνη και η ενδυνάμωση που πηγάζουν από αυτή. Οι ανοιχτοί δίαυλοι απέναντι στα κοινωνικά κινήματα (συμμετοχές μαζί με άλλες φεμινιστικές ομάδες σε φεστιβάλ, κινητοποιήσεις, δράσεις και αντιδράσεις) μας κάνουν κομμάτι εκείνου του ζωογόνου μέρους της ελληνικής κοινωνίας που σε δύσκολους και σκοτεινούς καιρούς προσπαθεί εμπράκτως να σταθεί και να πάρει θέση απέναντι στα πράγματα. Πιστεύουμε ότι έχουμε πολύ δρόμο ακόμα μπροστά μας, σε ένα τοπίο διαρκώς κινούμενο, όπου θα συναντιόμαστε ακόμη πιο πολλές, όχι μόνο σε εκδόσεις και παρουσιάσεις βιβλίων, αλλά και σε δικαστήρια όπου κατηγορείται το θύμα και ο θύτης αθωώνεται, σε πορείες και φεστιβάλ, σε μορφές αντίστασης μέσω της τέχνης που μας βοηθούν να συνειδητοποιούμαστε και να εξελισσόμαστε, να συνδράμουμε και να δίνουμε βήμα ακόμη και σε εκείνες που δεν έχουν φωνή.
-Δεδομένου και του «συγγενούς» εγχειρήματος Sister Outsider, υπάρχει μια γενικότερη τάση για τέτοιες προσπάθειες γυναικών στη λογοτεχνία; Γιατί;
Α.Π.: Η δραστήρια ομάδα “Sister Outsider”, με την ανήσυχη Μεσσήνια Γεωργία Οικονομοπούλου εμψυχώτριά της, φέρνει τα ζητήματα της γυναικείας ταυτότητας μέσα από το εργαστήριο δημιουργικής γραφής, αποτυπώνοντας με όρους συλλογικής τέχνης και εξατομικευμένης γλώσσας το γυναικείο βίωμα σε δύο πολύ ενδιαφέρουσες εκδόσεις που έχει κάνει μέχρι τώρα. Οι δικές μας εκδόσεις διαφέρουν στο ότι δεν έχουν προκύψει από μια ανάλογη εργασία εργαστηρίου, αλλά καλύπτουν ένα εύρος θεματικών-προβλημάτων-οπτικών που έχουν να κάνουν με τη γυναικεία ταυτότητα. Προφανώς μας έχουν απασχολήσει ατομικά ως δημιουργούς και καταλήγουν να βρουν τη θέση τους σε αυτούς τους τόμους.
Θέλω να παρατηρήσω ότι και στην ελληνική και στη διεθνή λογοτεχνική παραγωγή πάρα πολλά ενδιαφέροντα, νέα στους τρόπους πράγματα στη λογοτεχνία, γράφονται από γυναίκες. Πιστεύω ότι, πολύ απλά, είναι ο καιρός των γυναικών, υπάρχει μια δυναμική και μια ανάγκη έκφρασης που αντλεί και αρδεύεται από πολλά χρόνια σιωπής και καταπίεσης, από αιώνες ψιθύρων, ενοχής, συνενοχής και θλίψης, που ωστόσο -αργά, σταδιακά, στιβαρά- αυτό το υπόγειο ρεύμα βρίσκει τον δρόμο του και τον τρόπο του να εκφραστεί και να παρουσιάσει σημαντικότατα πράγματα.
-Μήπως υπάρχει και ένας κίνδυνος εδώ περιχαράκωσης και έντασης της αντιπαράθεσης με το ανδρικό φύλο;
Α.Π.: Το φεμινιστικό κίνημα πολλές φορές έχει δεχτεί τέτοιου είδους ερωτήματα, που ωστόσο καμία σχέση δεν έχουν με την πραγματικότητα. Είναι ένας διαμεσολαβημένος τρόπος της πατριαρχίας να διαστρεβλώνει τα πράγματα. Οι γυναίκες έχουν ανάγκη να συσπειρώνονται, να διεκδικούν, να γίνονται ορατές, γιατί αυτό τις απελευθερώνει από τα κοινωνικά και έμφυλα πρότυπα που τους έχουν επιβληθεί. Δε στρέφονται κατά των αντρών, ίσα ίσα τους θέλουν μαζί τους. Αν, βεβαίως, οι άντρες είναι υπερασπιστές αυτών των προτύπων και των κάθε λογής θυτών που επαναπαύονται στα προνόμιά τους, δίχως να αναλογίζονται ότι «οι γυναίκες κρατούν το άλλο μισό του ουρανού», είναι δικό τους θέμα και συγχρόνως μέγιστο κοινωνικό και πολιτικό ζήτημα. Όπως πολύ ωραία είπε ο Τζον Λένον το μακρινό 1972, από το οποίο ελάχιστα πράγματα έχουν αλλάξει ως τώρα, «Η γυναίκα είναι ο νέγρος του κόσμου, αν δε με πιστεύεις, κοίταξε αυτή που βρίσκεται δίπλα σου…».
-Τι κάνετε στις συναντήσεις σας και πώς είναι το κλίμα σε αυτές;
Ε.Γ.: Το κλίμα είναι πολύ φιλικό. Όσες συμμετέχουμε στο Συντονιστικό, μπορώ να πω ότι έχουμε γίνει φίλες. Ποτέ άλλοτε τόσες πολλές γυναίκες συγγραφείς στην Ελλάδα δεν έχουμε βρεθεί έτσι μαζί, έγραψε η Τζούλια Γκανάσου πριν από λίγες μέρες σε μια ανάρτηση από την Έκθεση Βιβλίου της Θεσσαλονίκης. Κάνουμε γενικές συνελεύσεις, όπου δίνεται η δυνατότητα και για διαδικτυακή συμμετοχή ‒τα μέλη μας είναι από όλη την Ελλάδα, μερικές και εκτός Ελλάδας. Επίσης, κόβουμε πρωτοχρονιάτικη πίτα, ενώ τα μέλη του Συντονιστικού συναντιόμαστε διαδικτυακά αρκετές φορές μέσα στον χρόνο. Τώρα βρισκόμαστε πιο τακτικά, καθώς ετοιμάζουμε το πρώτο μας φεστιβάλ στις 26-27 Σεπτεμβρίου, που θα περιλαμβάνει εργαστήρια, συζητήσεις, προβολές και μουσική. Γενικά, συζητάμε, μπορεί να διαφωνούμε κιόλας, όμως ο στόχος μας είναι πέρα από τις προσωπικές διαφορές. Έτσι το νιώθουμε. Το Δίκτυο διατηρεί σελίδα στο Facebook με διαχειρίστριες μέλη του Συντονιστικού, κaι ένα μπλογκ, όπου αναρτούμε άρθρα, δράσεις και αφιερώματα.
-Ποιο είναι το ιδανικό για τη βιβλιοπαρουσίαση της Δευτέρας;
Α.Π.: Να συστηθούμε στο κοινό της Καλαμάτας ως Δίκτυο Γυναικών, να προκύψει προβληματισμός και συζήτηση από την επαφή μας αυτή, να δημιουργηθούν δίοδοι επικοινωνίας με τοπικούς φορείς και συλλογικότητες για ζητήματα που μας απασχολούν από κοινού και να βρεθούμε ξανά συντροφικά, συλλογικά, διεκδικητικά.
Της Χριστίνας Ελευθεράκη
