Όταν η Synth-Pop των M83 συνάντησε το Μεγαλείο του Μεγάλου Αλεξάνδρου στην Ώπιδα

Πώς γεφυρώνονται 2.300 χρόνια ιστορίας μέσα σε τέσσερα λεπτά καταιγιστικής μουσικής; Αν αναζητάτε το σημείο τομής ανάμεσα στην αρχαία ελληνική γραμματεία και τη σύγχρονη indie-electronica, η απάντηση κρύβεται στο εμβληματικό κομμάτι «Outro» των M83 (2011). Προφανώς, ο Anthony Gonzalez των M83 δεν ξεφύλλιζε τον Αρριανό όταν συνέθετε το κομμάτι. Ωστόσο, η τέχνη έχει την ιδιότητα να λειτουργεί ως διαχρονική γέφυρα. Αυτό που επιχειρείται εδώ δεν είναι μια στεγνή ιστορική ανάλυση, αλλά μια άσκηση «πρόσληψης της αρχαιότητας» (classical reception) – μια απόδειξη του πώς τα αρχαία συναισθήματα παραμένουν ζωντανά και βρίσκουν την τέλεια μουσική τους επένδυση στον 21ο αιώνα. Πίσω από τους ελάχιστους, αλλά γεμάτους ένταση στίχους του γαλλικού σχήματος, κρύβεται η απόλυτη ψυχογραφία του Μεγάλου Αλεξάνδρου στην πιο δραματική στιγμή της πορείας του: στην ανταρσία της Ώπιδας το 324 π.Χ. Η «Θύελλα Σκόνης» της Γεδρωσίας. 

Το κομμάτι ανοίγει με τη φράση: «Ήμουν ο βασιλιάς της δικής μου γης / Αντιμέτωπος με μια θύελλα σκόνης, θα πολεμήσω μέχρι το τέλος». Η εικόνα αυτή μεταφέρει αυτόματα τον ακροατή στο 6ο βιβλίο της «Αλεξάνδρου Αναβάσεως» του Αρριανού. Εκεί περιγράφεται η εφιαλτική πορεία του μακεδονικού στρατού στην έρημο της Γεδρωσίας, μια ζωντανή κόλαση από κινούμενη άμμο και αμμοθύελλες. Ο Αλέξανδρος, αρνούμενος να πιει το ελάχιστο νερό που του προσέφεραν οι στρατιώτες του, έχυσε το παγούρι στο χώμα. Ήταν η έμπρακτη δήλωση του ηγέτη που παλεύει «μέχρι το τέλος» μαζί με τους ανθρώπους του, αρνούμενος τα προνόμια της εξουσίας μπροστά στην κοινή μοίρα. 

Η Ανταρσία στην Ώπιδα και η Μοναξιά του Ηγεμόνα

Όταν, όμως, φτάνουμε στο ξέσπασμα του τραγουδιού, εκεί όπου τα synths και τα επικά τύμπανα κορυφώνονται, η μουσική συναντά τον συγκλονιστικό λόγο του Αλεξάνδρου στην Ώπιδα. Οι στρατιώτες του, κουρασμένοι και παραπονεμένοι, στασιάζουν. Ο Αλέξανδρος ανεβαίνει στο βήμα, γεμάτος οργή και πληγωμένη υπερηφάνεια. Δεν τους παρακαλάει. Τους εκμηδενίζει με τα λόγια του, θυμίζοντάς τους ότι από ρακένδυτους βοσκούς τούς μετέτρεψε σε κυρίαρχους της οικουμένης. Το «Outro» των M83 κλείνει με την απόλυτη κραυγή κυριαρχίας: «Πλάσματα των ονείρων μου, σηκωθείτε και χορέψτε μαζί μου! / Τώρα και για πάντα, είμαι ο βασιλιάς σας!». 

Στο αρχαίο κείμενο του Αρριανού, η κορύφωση αυτή αποτυπώνεται στη στιγμή που ο Αλέξανδρος τους διώχνει με περιφρόνηση, αφήνοντας την Ιστορία να δικάσει την πράξη τους: «…απέλθετε δη πάντες και μηνύσατε οίκοι ότι τον βασιλέα υμών Αλέξανδρον… τούτον απολιπόντες οίχεσθε, βαρβάροις τοις νενικημένοις φυλάσσειν προέντες. Ταύτα ακούοντες παρ᾽ ανθρώπων κλέος έσται υμίν προς θεών τε καὶ παρ’ ανθρώπων εύδοξον. Άπιτε» («…Φύγετε λοιπόν όλοι σας! Και όταν φτάσετε πίσω στις πατρίδες σας, διακηρύξτε ότι τον βασιλιά σας, τον Αλέξανδρο… αυτόν τον εγκαταλείψατε και φύγατε, αφήνοντάς τον στα χέρια των ηττημένων βαρβάρων για να τον φυλάνε. Αυτά όταν τα ακούσουν οι άνθρωποι, η δόξα που θα κερδίσετε, και ενώπιον των θεών και ενώπιον των ανθρώπων, θα είναι αξιοθρήνητη. Φύγετε!»). 

Μια Διαχρονική Κραυγή Μεγαλείου. Το «Άπιτε!» (Φύγετε!) του Αλεξάνδρου είναι το ακριβές ανάλογο της μουσικής έκρηξης των M83. Είναι η στιγμή που ο ηγέτης μένει εντελώς μόνος, αποκομμένος από τη θνητή πραγματικότητα, και συνομιλεί μόνο με το «κλέος» (την αιώνια δόξα) και τα δικά του οράματα. Όπως το τραγούδι δε χρειάζεται πλέον λέξεις μετά το ξέσπασμά του και συνεχίζει μόνο με μια επική, ουράνια μελωδία, έτσι και ο Αλέξανδρος δε χρειαζόταν πλέον τον στρατό του για να αποδείξει ποιος είναι. Είχε ήδη γίνει ο «αιώνιος βασιλιάς» της Ιστορίας. Αυτή η παράδοξη συνάντηση της synth-pop με την αρχαία γραμματεία δεν είναι απλώς μια αυθαίρετη σκέψη. Είναι μέρος ενός ζωντανού, παγκόσμιου ακαδημαϊκού κλάδου –των Σπουδών Πρόσληψης της Αρχαιότητας (Classical Reception)– που διδάσκεται σε κορυφαία πανεπιστήμια όπως το UCL και η Οξφόρδη, αποδεικνύοντας ότι ο αρχαίος κόσμος δεν πέθανε ποτέ. Την επόμενη φορά, λοιπόν, που θα ακούσετε το «Outro», κλείστε τα μάτια. Δεν ακούτε απλώς γαλλική synth-pop του 21ου αιώνα. Ακούτε τον απόηχο των βημάτων του μακεδονικού στρατού στην έρημο και την οργισμένη, γεμάτη μεγαλείο φωνή ενός ανθρώπου που κατέκτησε τον κόσμο, κοιτώντας το πεπρωμένο του κατάματα.

Του Γιώργου Φερετζάκη 
Δικηγόρου – συγγραφέα