Όταν ήμουν φοιτητής, η πτυχιακή μου εργασία ήταν πάνω στον κρατικό προϋπολογισμό. Δεν ήταν ένα απλό μάθημα, ήταν η δουλειά και η εργασία που έκρινε το πτυχίο μου. Έπρεπε να σκάψω βαθιά, να βγάλω άκρη, να καταλάβω πού πηγαίνουν και πώς προϋπολογίζουν το πού θα πάνε τα χρήματα του Έλληνα φορολογούμενου.
Πήγα τότε στο υπουργείο Οικονομικών. Μου έφεραν και μου έδωσαν τόμους ολόκληρους, γεμάτους αριθμούς πίνακες και οικονομικές ορολογίες. Κάθισα, διάβασα, προσπαθώντας να κατανοήσω τη δομή και τη λογική τους. Τελικά, έπειτα από ώριμη σκέψη και συζητώντας με τον καθηγητή μου, το συμπέρασμα ήταν απλό. Το σύστημα δεν είναι φτιαγμένο για να το καταλαβαίνει ο απλός πολίτης.
Από τα χαρτιά στην ψηφιακή βιτρίνα
Σήμερα δεν υπάρχουν τόμοι. Υπάρχουν οθόνες, αρχεία και ψηφιακές πλατφόρμες. Όμως, η ουσία δεν έχει αλλάξει. Κάθε χρόνο ακούμε τα ίδια. Προϋπολογισμός, σχέδια, επενδύσεις, υποσχέσεις.
Η ερώτηση, όμως, παραμένει η ίδια. Στο τέλος της χρονιάς πού είναι ο απολογισμός; δηλαδή τα χρήματα που πήρε το κάθε υπουργείο πού τα διέθεσαν; Μιλάμε για δημόσιο χρήμα και η ενημέρωση πρέπει να είναι δεδομένη με λεπτομερή ακρίβεια.
Προϋπολογισμός χωρίς απολογισμό
Δεν αρκούν οι γενικές εκθέσεις και οι αριθμοί που δεν εξηγούνται. Χρειάζονται καθαρά στοιχεία, κατανοητά σε όλους τους πολίτες όχι μόνο στους ειδικούς. Στην ελεύθερη οικονομία η αρχή είναι απλή. Αν δεν ξέρεις πού πήγε και το τελευταίο ευρώ, δεν κλείνεις ταμείο. Αν δεν έχεις πλήρη εικόνα των εξόδων, η αποτυχία είναι θέμα χρόνου.
Στο κράτος, όμως, φαίνεται ότι αρκεί να συμφωνεί ένας συνολικός αριθμός.
Τα γενικά έξοδα και η απουσία ουσιαστικού ελέγχου
Οι δαπάνες καταγράφονται σε γενικές κατηγορίες που δε δίνουν ουσιαστική πληροφόρηση.
Γενικά έξοδα
Έξοδα παραστάσεως
Υπηρεσίες τρίτων
Λοιπές δαπάνες
Κατηγορίες που ακούγονται σωστές αλλά δεν απαντούν στα βασικά ερωτήματα. Ποιος πήρε τα χρήματα; Πόσο κόστισε; Για ποιο λόγο έγινε η δαπάνη;.
Το δικαίωμα στη γνώση
Το αίτημα είναι απλό. Ο πολίτης θέλει να ξέρει. Να μπορεί να δει ότι ένα υπουργείο αγόρασε 100 στυλό από συγκεκριμένο προμηθευτή, σε συγκεκριμένη τιμή, για συγκεκριμένη υπηρεσία.
Η διαφάνεια δεν κρίνεται μόνο στα μεγάλα έργα, αλλά και στις μικρές καθημερινές δαπάνες.
Η εμπιστοσύνη ως βάση
Η διαφάνεια είναι προϋπόθεση εμπιστοσύνης. Χωρίς εμπιστοσύνη δεν μπορεί να λειτουργήσει ούτε η οικονομία ούτε η κοινωνία.
Το δημόσιο χρήμα είναι ο κόπος, είναι ο ιδρώτας και το αίμα του πολίτη.
Τι απαιτείται
Απαιτείται ετήσιος και αναλυτικός απολογισμός για κάθε υπουργείο.
Απαιτείται πλήρης πρόσβαση του πολίτη σε κάθε δαπάνη.
Απαιτείται σύγκριση προϋπολογισμού και αποτελέσματος. Απαιτείται καθαρό ευανάγνωστο και κατανοητό αποτέλεσμα διάθεσης των χρημάτων.
Το συμπέρασμα
Ο προϋπολογισμός δείχνει τι σχεδιάζεται. Ο απολογισμός δείχνει τι έγινε.
Χωρίς απολογισμό, ο προϋπολογισμός μένει ελλιπής.
Η διαφάνεια δεν είναι επιλογή. Είναι υποχρέωση.
Και όσο δεν υπάρχει καθαρός λογαριασμός, το ερώτημα θα παραμένει.
Προϋπολογισμός υπάρχει. Απολογισμός όμως;
Του Σωτήριου Μάλαμα
Ελεύθερου επαγγελματία, ανθρώπου της αγοράς
