Οι γυναίκες είναι πηγή ζωής, αγάπης και σοφίας και πρέπει να αντισταθούν για να σώσουν την ανθρωπότητα…
Στρογγυλά 100 τον περασμένο Μάιο, το 2026, ο Παναγιώτης Σκούφης! Ευχή να είναι γερός και δυνατός με τους αγαπημένους του και να σκορπίζει φως για πολλά χρόνια ακόμη!
Πρόκειται για έναν πνευματικό άνθρωπο που ξεκίνησε από ένα μικρό χωριό της Μεσσηνίας, έκανε καριέρα επώνυμου νομικού (μεταξύ άλλων αποτέλεσε ανώτατο στέλεχος του ΟΟΣΑ στο Παρίσι), με μεταπτυχιακές και διδακτορικές σπουδές στο εξωτερικό, σε εποχές που σπάνιζαν αυτές οι σπουδές και αυτοί οι τίτλοι σε χωριατόπαιδα σαν κι αυτόν (είχε μάλιστα χάσει και τους δύο γονείς σε βρεφική ηλικία και μεγάλωσε στην οικογένεια του παππού του-πατέρα της μάνας του). Παράλληλα, έχει στο ενεργητικό του σπουδαίο συγγραφικό και μεταφραστικό έργο (γράφω 80-90 χρόνια όπως λέει χαρακτηριστικά!).
Θεωρείται κατ’ εξοχήν μεταφραστής του Μπρεχτ, ενώ είναι ο άνθρωπος που έκανε προσιτό στην Ελλάδα το 1973 τον «Μορμόλη» (Mugnog-kinder στο πρωτότυπο) του Χάχφελντ, το εμβληματικό παιδικό θεατρικό έργο, που είχε «νονό» τον Κώστα Γεωργουσόπουλο, ο οποίος μετέφερε στα ελληνικά τα γερμανικά τραγούδια του Μούνγκογκ, με τη συνεργασία του συνθέτη Αλέκου Ξένου και την Ξένια Καλογεροπούλου να κάνει τη σκηνοθεσία της παράστασης.
«Ο Μορμόλης αποτέλεσε πραγματικά ιστορία για το νεότερο παιδικό κόσμο, από τη δικτατορία και μετά», είναι το σχόλιό του επ’ αυτού.
Ο Παναγιώτης Σκούφης ευτύχησε όχι μόνο να μπει στην ευάριθμη ομάδα των αιωνόβιων, αλλά το έκανε με πλήρη διαύγεια και αυτόνομη κινητικότητα. Μια θετική ύπαρξη, με καταστάλαγμα σοφίας που θέλει να μοιραστεί και ταυτόχρονα αιώνιος μαθητής.
Ζει με απλότητα και ταπεινότητα στο κέντρο της Αθήνας και συγκαταλέγεται στις «θετικές ειδήσεις» που έχουμε ανάγκη. Το μυαλό του είναι εφηβικό, λένε οι φίλοι του, ανάμεσα στους οποίους παραμένουν σε ενεργή στενή σχέση αρκετοί Μεσσήνιοι, ανάμεσα στους οποίους ο καθηγητής Νομικής, Απόστολος Γεωργιάδης, ο ποιητής Γιώργος Μαρκόπουλος, ο πρόεδρος Δημήτρης Δημητρόπουλος και άλλα μέλη του Μουσείου Φίλων Τάκη Κατσουλίδη.
Αξίζει να σημειωθεί ότι χαρακτικά του Κατσουλίδη, αλλά και του Α. Τάσσου κοσμούν εξώφυλλα βιβλίων του Σκούφη, ενώ ο Σύλλογος Απανταχού Νησιωτών «Ο Πάμισος» έχει εκδώσει το δίτομο αυτοβιογραφικό του έργο.
Την ίδια εικόνα επιβεβαίωσε η δική μας επαφή (τηλεφωνική) μαζί του κατά την οποία είχε πολλά να μας πει ο κυρ Παναγιώτης, με τη γοητευτική του αφήγηση, πραότητα και υπομονή, με την άσβεστη φλόγα μιας πραγματικά νεανικής ψυχής.
Κι επειδή μάλλον το πρώτο που έρχεται στο μυαλό του κόσμου έχει να κάνει με το «μυστικό της μακροζωίας», ο 100χρονος συνομιλητής μας εξηγεί ότι δεν υπάρχει κανένα μυστικό, παρά μόνο μια συνεπής στάση θετικής ζωής: «Είναι να ζει κανείς με ανθρώπινα αισθήματα, με αγάπη, ανοχή, και βαθύτατη πεποίθηση ότι είναι ελλιπής η γνώση και ελλιπής η πείρα, άρα να μην καμώνομαι και να είμαι ταπεινός και να ζω με αγάπη και όσο γίνεται με πλούσιο ψυχικό κόσμο».
Ο Παναγιώτης Σκούφης εξακολουθεί να μαγεύεται από τα θαύματα και τα μυστήρια του κόσμου, λατρεύει τη γυναίκα και πιστεύει ότι η σωτηρία της ανθρωπότητας μπορεί να έρθει μόνο από εκείνη και από την επιστροφή στη φύση. Μετανοιώνει για τη νεανική παρόρμηση να πετάξει κυριολεκτικά στα σκουπίδια μια σημαντική διατριβή του για Υφηγεσία, με την οποία αμφισβητούσε εύλογα ότι η Ασφαλιστική Σύμβαση είναι «αμφοτεροβαρής» σύμβαση. Τρέφει μεγάλη αγάπη για τον αρχαιοελληνικό πολιτισμό, προσδοκώντας ότι μπορεί να ξαναγεννηθεί και να ξαναβρεί το μεγαλείο του από κάποιες μελλοντικές γενιές, ενώ βρίσκει ελπίδα στην επαρχία που αντιστέκεται ακόμη, εκεί όπου «οι άνθρωποι εξακολουθούν να ζουν μια πιο φυσική ζωή, ενώ στις πόλεις οι άνθρωποι έχουν γίνει εξαρτήματα μηχανής».
Η δικιά μας κουβέντα ξεκίνησε από το μαγευτικό σύμπαν, αλλά και την ανάγκη για αυτογνωσία και κατανόηση της ασημαντότητας του ανθρώπου μέσα σε αυτό. Δεν μπορείς παρά να τον ακούς με θαυμασμό…
«Υπάρχουν τα μυστήρια του σύμπαντος τα οποία ο άνθρωπος δεν μπορεί να εξηγήσει, γιατί όλες αυτές οι σοφίες και εξυπνάδες που λέει ότι έχει, δεν είναι παρά μια πεπερασμένη και συχνά εσφαλμένη γνώση του σύμπαντος. Το σύμπαν, απ’ ότι λένε οι επιστήμονες, έχει μερικά εκατομμύρια χρόνια που υπήρξε -14 δισεκατομμύρια λένε- που έγινε η μεγάλη έκρηξη και γίνανε εκατομμύρια γαλαξίες και ο κάθε γαλαξίας έχει εκατομμύρια αστέρια. Ο άνθρωπος παρουσιάστηκε πριν από 100-150 χιλιάδες χρόνια σαν όρθιο δίποδο που έπαψε να είναι χιμπατζής και μαϊμού και το μυαλό του άρχισε να δουλεύει πριν από 10-15 χιλιάδες χρόνια. Δεν μπορεί να εξηγήσει το Σύμπαν, τις δυνάμεις της φύσης και πολλά πράγματα δεν ξέρουμε πώς έφτασαν ως εδώ, γιατί ο πλανήτης γη είναι το ένα τρισεκατομμυριστό του σύμπαντος. Όλο αυτό το πράγμα που δουλεύει με μια αρμονία τέλεια και που δεν ξέρουμε πόσα εκατομμύρια ή δισεκατομμύρια πλανήτες σαν τη γη υπάρχουν, κι αν υπάρχουν έμβια όντα και σε εκείνους.
Το περίεργο είναι ότι λειτουργεί όλο βάσει της έλξης και της απώθησης, ισορροπεί και δεν συγκρούεται. Το ανθρώπινο μυαλό, που οι καλαμαράδες έχουν αναγάγει σε παντογνώστη, είναι λειψό, είναι ελλιπές και συχνά η γνώση του είναι εσφαλμένη και απλώς η κάθε γενιά διορθώνει τα λάθη της προηγούμενης σκέψης, της προηγούμενης επιστήμης. Και της προηγούμενης πίστης».
-Για την καταγωγή του και τα όσα τον διαμόρφωσαν ο κυρ Παναγιώτης μας είπε:
«Μολονότι γεννήθηκα στο Τρίκορφο, μεγάλωσα στην Κορομηλιά, πρώην Ζαγάραινα της Μεσσηνίας, είναι στη μέση του νομού, η πάνω πεδιάδα προς την Κυπαρισσία και η κάτω προς την Καλαμάτα και το «Νησί». Στη μέση είχε κάτι βουναλάκια και κάτι χωριάτες τσοπάνηδες. Εκεί λοιπόν έζησα τα πρώτα 19 χρόνια μου και μετά έφυγα από το χωριό και ανέβηκα στην Αθήνα, όπου μου έλεγαν να πας να σπουδάσεις να γίνεις άνθρωπος. Εγώ άνθρωπος έγινα στα 19 χρόνια που έζησα ανάμεσα σε αυτόν τον υπέροχο αγράμματο, σοφό και πανάρχαιο λαό. Από το στόμα του παππού μου και της γιαγιάς μου, που δεν είχαν πάει ούτε στο Δημοτικό, αλλά κουβαλούσαν μέσω αυτού που λέμε ήθη και έθιμα, παραδόσεις, αρχές και αξίες, όλη την παράδοση του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας των 5 χιλιάδων χρόνων. Εκεί τα έμαθα αυτά και όχι στα πανεπιστήμια που γύρισα και στην Ευρώπη και στην Αθήνα.
Βέβαια, τότε δεν ήθελα να ζήσω στο χωριό. Ήρθα στην Αθήνα και έκανα ό,τι χαμαλίκι μπορούσα και έβρισκα, έγινα και εμποροϋπάλληλος για 5 χρόνια. Είχα το …διάολο μέσα μου και ήθελα να μάθω από την αρχή που υπήρξε αυτός ο δίποδος, ο οποίος σηκώθηκε από τα τέσσερα στα δύο και άρχισε να ερευνά και έφτασε σε αυτά που έχει φτάσει σήμερα. Πώς γεννήθηκε η ζωή πάνω στο πλανήτη; Από τον αέρα; από τον ήλιο; από το νερό; όπως δίδασκαν οι Προσωκρατικοί που τους έλεγαν Σοφιστές και τι σημαίνει σύμπαν και πώς είναι όλα αρμονικά; Αυτό δεν θα το εξηγήσουμε ποτέ».
-Και η συζήτηση πέρασε αβίαστα στους αρχαίους Έλληνες και στη συμβολή τους στον παγκόσμιο πολιτισμό και τη γλώσσα…
«Οι Αρχαίοι Έλληνες εδίδαξαν φιλοσοφία διότι κοιτάγανε το σύμπαν και αναρωτήθηκαν πώς έγινε αυτό το σύμπαν. Η αρχαία ελληνική γραμματεία είναι η βάση για όλα, όπως και η ελληνική γλώσσα είναι η μητέρα όλων των ευρωπαϊκών, λατινικών και σλαβικών, εκτός από την Κινέζικη, τη Γιαπωνέζικη και την Αραβική. Τριάντα πέντε χιλιάδες λέξεις της Αγγλικής έχουν ελληνική ρίζα, και γνωρίζοντας αρκετά καλά Γερμανικά, Γαλλικά, ξέρω ότι δεκάδες χιλιάδες ελληνικές λέξεις υπάρχουν και στις γλώσσες αυτές.
Διαβάστε την ελληνική πνευματική δημιουργία, από το 5 χιλιάδες προ Χριστού και διαβάστε την ελληνική γλώσσα ετυμολογικά. Η ελληνική γλώσσα είναι νοηματική, δεν είναι φθογγική, δεν είναι συλλαβές. Είναι το σοφότερο δημιούργημα που έκανε ο άνθρωπος πάνω στον πλανήτη Γη, η ελληνική γλώσσα, όπως και η μυθολογία και η αρχαία ελληνική γραμματεία.
Είναι αγράμματοι οι σύγχρονοι Έλληνες και οι σύγχρονοι σοφοί του πλανήτη γη. Δήθεν διδαγμένοι στα πανεπιστήμια και στα ινστιτούτα, έχουν μερική γνώση και αυτή μηχανική κι αυτό είναι λάθος».
-Και γιατί μετά από όλο αυτό το μεγαλείο η χώρα μας βρίσκεται στη σημερινή κατάσταση;
«Διότι οι άρχοντες της Ελλάδας επί αιώνες τώρα, μετά τον Αλέξανδρο και τους διαδόχους του, δεν είναι άρχοντες Έλληνες, είναι υποκείμενα οθωμανικής ή ευρωπαϊκής εξουσίας, με εντολές από τους πρέσβεις της Αγγλίας, της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Ρωσίας, της Αμερικής και δεν ξέρω ποιών άλλων. Εκτελούν θελήσεις και εντολές ξένων».
-«Απρόσμενη και αναγκαστική» χαρακτηρίζει τη «θητεία» του –«εργασία» διορθώνει- σαν ανώτατο στέλεχος του ΟΟΣΑ στο Παρίσι στα 7 σχεδόν χρόνια της δικτατορίας και εξηγεί πώς προέκυψε…
Είχα υποβάλει αίτηση να εργαστώ στην ΟΥΝΕΣΚΟ, έχοντας επαγγελματική ανάγκη παραμονής στο Μόναχο για δέκα μέρες. Είχα βγάλει και το αεροπορικό εισιτήριο Μόναχο-Παρίσι με επιστροφή στην Αθήνα στις 25 Απριλίου. Στις 22 Απριλίου το πρωί με πήρε ο αντιπρόσωπος της Ελλάδας στην ΟΥΝΕΣΚΟ Γιώργος Καβαδίας, και μου είπε ότι κηρύχθηκε στρατιωτική δικτατορία στην Ελλάδα. Έχοντας ζήσει τη δικτατορία του Μεταξά στην Ελλάδα, η οποία μας έντυσε μελανοχίτωνες το 1937 όταν μπήκα στην Α’ εξαταξίου Γυμνασίου στη Μεσσήνη (Νησί), έχοντας πάρει μέρος στην Αντίσταση του ΕΑΜ ως ΕΠΟνίτης και όντας αντιπρόεδρος της Ένωσης Δημοκρατικών Δικηγόρων Ελλάδος, αποφάσισα να μην επιστρέψω στην Ελλάδα και να παραμείνω στο Εξωτερικό, αγωνιζόμενος κατά της χούντας. Το ίδιο βράδυ μαζευτήκαμε στο σπίτι του Νίκου Πουλαντζά και κάναμε την αντιδικτατορική Επιτροπή Παρισιού οι: Στράτης Σωμερίτης, ο καθηγητής της Σορβόνης Φρατζεσκάκης, ο Νίκος Ρώτης, μέλος του ΔΣ του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών, ο Γιώργος Κριμπάς, η Μαρία Ηλιού. Την επομένη έφυγα με τον Γιώργο Κριμπά για τη Γερμανία για να ιδρύσουμε κι εκεί αντιδικτατορικές επιτροπές. Τον Μάιο προσελήφθην στον ΟΟΣΑ ως ανώτατο στέλεχος. Γνώρισα σπουδαίους Έλληνες, της Αριστεράς, της Δεξιάς, Κεντρώους, αλλά όχι Φασίστες και Ναζί.
-Η ερώτηση «τι σας λείπει από το χωριό;», «πυροδότησε» μνήμες και βιώματα, τα οποία μετατράπηκαν στην πορεία του χρόνου σε καταστάλαγμα ιδεών…
«Από το χωριό μου λείπει το εμείς, η ομαδική ζωή που ήτανε κοινή για όλους και μου λείπει η σοφία του απλού λαού, που δεν την ξέρουν όσοι δεν έζησαν τον απλό λαό, τη σοφία η οποία μεταβιβάζεται από γενιά σε γενιά, με το παράδειγμα πώς πρέπει να ζει ο άνθρωπος, με τα παραμύθια, με τα μοιρολόγια, τα τραγούδια και τους χορούς,. Δεν είναι τυχαίο ότι η γιαγιά μου που δεν είχε πάει στο σχολειό, ήξερε το τραγούδι του Νεκρού Αδελφού απ’ έξω. «Μάνα με τους εννιά σου γιους και με τη μια σου κόρη…». Είναι καταπληκτικό το εμείς και η οικογένεια. Η οικογένεια είναι ένα λιμάνι σίγουρο και η μάνα είναι γεννήτορας, είναι πηγή ζωής, ειρήνης και δημιουργίας.
Μεγάλωσα σε ένα χωριό, η μάνα μου ήταν η πρώτη από εννιά κορίτσια και δύο αγόρια που έκανε η γιαγιά μου -τα τρία κοριτσάκια πεθάνανε μικρά. Η μάνα μου πέθανε το 1927, δυό τρεις μήνες μετά το θάνατο του πατέρα μου και εγώ έμεινα ορφανός 18 μηνών και από τους δύο γονείς. Εμένα και τον αδελφό μου μας πήρε ο πατέρας της μάνας μου, ο παππούς μου, ο οποίος -όπως είπα- είχε ακόμα έξι κορίτσια και δύο αγόρια ζωντανά και πήγα στο χωριό του παππού. Πενήντα σπίτια ήταν και μεγάλωσα με τον παππού και τους δύο θείους, με τη γιαγιά και τις έξι γυναίκες θείες μου. Και είδα πόσο αδικημένη είναι η γυναίκα του χωριού, πόσο βάρβαρα της φέρεται ο άντρας. Ξυπόλητη πήγαινε στο χωράφι και έσκαβε και δούλευε σαν τα βόδια που όργωναν και όταν εγύριζε ζαλωνότανε ξύλα, ενώ ο “άρχοντας” καβάλαγε το γαϊδούρι και πήγαινε στο μαγαζί να παίξει, και να πιει ένα ποτηράκι κρασί με τους φίλους του. Είναι βάρβαρο το ανδρικό φύλο σε όλη τη φύση -το λιοντάρι ορμάει και δαγκώνει, οι τράγοι συγκρούονται μεταξύ τους όμως η κατσίκα κυοφορεί, βυζαίνει, φροντίζει και προστατεύει τα παιδιά της. Το ίδιο όλα τα θηλυκού γένους πλάσματα, είναι πηγή ζωής, αγάπης και φροντίδας».
-Για την προέλευση της βίας και το ρόλο που καλείται να παίξει η γυναίκα:
«Ο συνεργάτης μου στο δικηγορικό μου γραφείο, Τάκης Λάγιος, έχει γράψει ένα καταπληκτικό βιβλίο περί βίας που σου συνιστώ να το μελετήσεις. Όχι να το διαβάσεις, να το μελετήσεις. Τίτλος του, «Η Κοινοτοπία της Βίας», εκδόσεις Δωδώνη. Μου ζήτησε και του έγραψα έναν πρόλογο 10-12 σελίδων. Ο Λάγιος κατέχει όσο ελάχιστοι καλαμαράδες τον πλούτο και την ομορφιά της ελληνικής γλώσσας -μιας όμορφης και γοητευτικής κοπέλας 5 χιλιάδων ετών που συνεχίζει να πλουτίζει τις χάρες της και την πνευματική και καλλιτεχνική δημιουργία του Ελληνισμού των 5 χιλιάδων αυτών χρόνων- την οποία αντέγραψαν και μιμήθηκαν οι περισσότεροι λαοί της Γης. Έχει επίσης γράψει και εκδώσει στον ίδιο εκδότη ένα βιβλίο για «Δημοκρατία και Δικαιοσύνη» από την εποχή του Περικλή. Και σε αυτό έχω γράψει τον πρόλογο. Ο Τάκης Λάγιος είναι κορυφαίος γνώστης της ελληνικής γλώσσας και του ελληνικού πολιτισμού. Είναι ποιητής, δημοσιογράφος και υψηλού επιπέδου διανοούμενος.
Η Χάνα Άρεντ και ένα σωρό καλαμαράδες, δικοί μας και ξένοι, περιγράφουν τη βία, αλλά δεν περιγράφουν την αιτία, το πώς γεννήθηκε. Ζούμε σε μια -όχι απλώς πατριαρχική κοινωνία- αλλά ανδροκρατική, η οποία επιβάλλει την αντίληψη του άνδρα, ο οποίος είναι ένα ατελές δημιούργημα της φύσης, ενώ εσείς οι γυναίκες, χωρίς να είστε τέλειες, είστε ευλογημένες από τη φύση. Η γυναίκα είναι πηγή αγάπης, προσφοράς, δημιουργίας και ειρήνης. Δεν υπήρξαν πόλεμοι επί μητριαρχίας μέχρι το 2,5 χιλιάδες προ Χριστού.
Αν υπάρχει ελπίδα να σωθεί αυτό το είδος που λέγεται άνθρωπος, όπως διαμορφώθηκε από την ανδροκρατία, μόνο από τις γυναίκες μπορεί να σωθεί. Αλλά πρέπει να ξαναβρείτε το φύλο σας. Να πείτε “εμείς είμαστε πηγή ζωής και αγάπης. Εμείς είμαστε πιο σοφές, πιο ανθρώπινες, από τη φύση μας”. Αντισταθείτε, να σώσετε και εμάς και την ανθρωπότητα, αλλιώς θα χαθούμε όλοι πολύ σύντομα».
-Και οι σκέψεις του Παναγιώτη Σκούφη για τον Θεό…
«Ο Θεός είναι ένα κατασκεύασμα που το έχουν όλες οι κοινωνίες και το εδημιούργησε ο πεπερασμένος νους του ανθρώπου, ομολογώντας έτσι την περιορισμένη γνώση του. Οι παλιοί -τους οποίους δεν διδασκόμαστε και δεν μαθαίνουμε στα σχολεία από το λεγόμενο Υπουργείο Παιδείας (και αποβλάκωσης του πληθυσμού)- είχαν τις μάγισσες και τους μύθους. Η έννοια των θεών θεωρώ ότι ήταν μια αναγκαία καταφυγή στο ερωτηματικό του ανθρώπου, πώς λειτουργούνε όλα αυτά που βλέπουμε γύρω μας. Αν υπάρχει κάτι ίσως είναι η μετενσάρκωση της ψυχής, αλλά δεν θα το μάθουμε ποτέ πώς έγινε και δεν θα μάθουμε αν το κατασκεύασμα θεός είναι μια πραγματικότητα ή μια επινόηση του ανθρώπου».
– Ο Παναγιώτης Σκούφης είχε μεταφράσει το «προφητικό» βιβλίο του Τσέχου Κάρελ Τσάπεκ, «Τα Ρομπότ», που γράφτηκε το 1920 και καθιέρωσε τον όρο για τους τεχνητούς «ανθρώπους». Οι τωρινές σκέψεις του για την υψηλή τεχνολογία και την Τεχνητή Νοημοσύνη:
«Ταπεινότητα, αυτό επιβάλλει η περιορισμένη μας αντίληψη και ικανότητα. Από που και ως που τα ξέρουμε όλα και έχουμε γίνει θεοί και κατασκευάζουμε θεούς και έχουμε την Τεχνητή Νοημοσύνη; Τι είναι η ΤΝ; Είναι κατασκεύασμα κι ελέγχεται από 5 αμερικάνικες εταιρείες που ελέγχουν τα πάντα στον κόσμο.
Από μόνη της η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι ένα όπλο ουδέτερο, ο καλός χειριστής το χρησιμοποιεί για άριστους σκοπούς και αποτελέσματα, ο κακός χειριστής, ο εγκληματίας το χρησιμοποιεί για να τον βοηθήσει να κάνει εγκλήματα απάνθρωπα και σκληρά. Η Τεχνητή Νοημοσύνη, σε εγκληματικά χέρια, μπορεί να εξαφανίσει το ανθρώπινο γένος».
-Στη δύσκολη ερώτηση, για τι μετανιώνει στη ζωή του, ο κυρ Παναγιώτης «εξομολογείται»:
«Μετανιώνω για τα λάθη μου, τα οποία δεν μπορούσα να αποφύγω γιατί δεν είχα τη γνώση και την πείρα και τη δυνατότητα, την οικονομική ενδεχομένως, όμως δεν έπρεπε κάποια λάθη να τα κάνω. Μετανιώνω που δεν κράτησα αρχείο και ημερολόγιο, που δεν είχα μια φωτογραφική μηχανή όπως έκανε ο Σεφέρης, όπου γύριζα να φωτογραφίζω αυτά που μου έκαναν εντύπωση και τα κατέγραψα στα βιβλία και στις μεταφράσεις μου. Μετανιώνω γιατί είχα σχεδόν έτοιμη μια Υφηγεσία και την πέταξα στον κάλαθο των αχρήστων…
Είναι πολλά τα λάθη που έκανα, αλλά δεν μπορώ να διορθώσω τίποτα πια… Και για το πρώτο που μετανιώνω είναι ότι έδειρα μια φορά τον γιο μου, για μια ανυπακοή του, όταν ήμασταν στο Παρίσι και δεν ήταν στο πάρκο της Βουλώνης όπου μου είχε πει ότι θα ήταν με τους φίλους του κι έψαχνα να τον βρω με αγωνία. Δεν έπρεπε να το κάνω και έπρεπε να καταλάβω ένα παιδί 16-18 ετών. Μπορεί να με συγχώρεσε, γιατί τότε η αυθεντία του πατέρα ήταν ακατανίκητη και επιβλητική, αλλά στην ψυχούλα του δεν μπορώ να ξέρω τι έγινε.
Χρειάζεται αγάπη, κατανόηση και υπομονή για τα νέα παιδιά που δεν έχουν την πείρα και τη γνώση που έχουμε εμείς. Αλλάζει η ανθρωπότητα κάθε 20-30 χρόνια, επομένως πρέπει να προσπαθούμε κι εμείς οι μεγαλύτεροι να μπαίνουμε στην πραγματικότητα μιας νέας κοινωνίας που κινείται διαφορετικά».
-Αλλά ποια ήταν η κεντρική ιδέα της Υφηγεσίας που δεν αξιοποιήθηκε;
«Είχα έτοιμο το υλικό για μια μελέτη 200-250 σελίδων και το πέταξα στα σκουπίδια. Ήταν έτοιμη, με μια καταληκτική γραφή, όπου ανέτρεπα όλη την επιστημονική θεωρία για τις τράπεζες και τις ασφαλιστικές εταιρίες, που διδάσκει ο σύγχρονος παγκόσμιος καπιταλισμός για να υπερασπιστεί τον εαυτό του. Το θέμα αφορούσε στο αν η Ασφαλιστική Σύμβαση είναι «αμφοτεροβαρής» σύμβαση, όπως ισχυριζόταν το Παγκόσμιο Οικονομικό Σύστημα και δίδασκε το Νομικό και Δικαστικό Σώμα παγκοσμίως. Είναι έτσι; Ένα παράδειγμα: ασφαλίζω το σπίτι μου κατά της πυρκαγιάς και στα 50 χρόνια πλήρωσα 120 χιλιάδες δραχμές-τώρα σε ευρώ βέβαια. Ποία υπηρξε η αντίστοιχη ισότιμη προσφορά προς εμένα από μια σχέση που χαρακτηρίζεται αμφοτεροβαρής; Ποίο το βάρος για την ασφαλιστική εταιρεία; ΜΗΔΕΝ. Πρόκειται για μια «τυχηρά» σχέση, όπως το τζόκερ και τα λαχεία. Το ίδιο κάνουν όλες οι ασφαλιστικές εταιρίες και οι θυγατρικές τραπεζών, οι εκατομμυριούχων πλουσίων επιχειρηματιών. Μαζεύουν λεφτά από χιλιάδες ανθρώπους, οργανώνουν τέτοια τυχερά παιχνίδια και πληρώνουν ελάχιστα στους «τυχερούς». Καζίνο οι ασφαλιστικές εταιρείες και οι τράπεζες; Μάλιστα ΚΑΖΙΝΟ.
Και δεν είναι η μόνη περίπτωση που οι ασκούντες την εκάστοτε εξουσία επί των λαών της Γης, Οικονομική Πολιτική, Στρατιωτική και όπως αλλιώς ονομάζουν αυτή την εξουσία, και χρησιμοποιούν τη γλώσσα για να ωραιοποιήσουν και να ιδανικοποιήσουν την εξουσία τους. Επαναλαμβάνω σταθερά: «Απευθυνθείτε στη Δικαιοσύνη», «Αφήστε τη Δικαιοσύνη να μιλήσει», «Σεβαστείτε τη Δικαιοσύνη και τις αποφάσεις της» και διακρίνουν αυτοί τη Δικαιοσύνη για την οποία μιλάνε σε «Ισταμένη Δικαιοσύνη»-τους Εισαγγελείς και σε Καθημένη Δικαιοσύνη»-τους δικαστές.
Οι κύριοι αυτοί, δεν έχουν καμία απολύτως σχέση με τη Δικαιοσύνη, η οποία άλλωστε είναι Ιδέα. Αυτοί είναι στην πραγματικότητα οι γνώστες και εφαρμοστές των νόμων, τους οποίους ψηφίζει και επιβάλλει η εκάστοτε εξουσία. Αυτό που ονομάζεται «Θετό Δίκαιο».
-Και η «συμβουλή» ενός αιωνόβιου προς τα νέα παιδιά…
«Τα νέα παιδιά να διαβάζουν και να ζουν στο εμείς. Είναι απελπιστική η διαπίστωση ότι παιδιά σήμερα οπλίζονται με μαχαίρια και αλληλοσφάζονται. Παιδιά κάνουν διαρρήξεις όταν εμείς ζούσαμε ομάδα, παίζαμε παιχνίδια τραγουδάγαμε, ρωτάγαμε, μαθαίναμε και ζούσαμε στο εμείς και όχι στο εγώ. Είναι δυνατόν παιδάκια 8-10-12-14 ετών αντί να παίζουν στις αλάνες παιχνίδια, αντί να τραγουδάνε και να χορεύουνε να έχουνε μαχαίρια και να αλληλοσφάζονται. Γιατί δεν ανησυχούν οι άρχοντες του κόσμου γι’ αυτό το φαινόμενο, το αφύσικο το εγκληματικό; Ποιος το δημιούργησε; Η κοινωνία το δημιούργησε, όχι η φύση».
-Και το τελικό μήνυμα προς όλους μας που ο Παναγιώτης Σκούφης προσπαθεί να περάσει και μέσα από τα βιβλία του:
«Είμαστε δημιουργήματα του σύμπαντος το οποίο λειτουργεί πάνω στη γη με κανόνες της φύσης κι εμείς απομακρυνθήκαμε πολύ από αυτό και από τη Φύση και αναπτύξαμε κάποιες ειδικές γνώσεις που τις ονομάσαμε επιστήμη και τεχνολογία, τις οποίες αναγορεύσαμε σε παντογνωσία και σε σοφία. Μόνο εάν επανέλθουμε εις την αρμονική συνύπαρξη με όλα τα πλάσματα που είναι πάνω στον πλανήτη γη και εναρμονιστούμε με τη Φύση, με το σύμπαν, με τον ήλιο, τον αέρα, με τον ωκεανό, με όλες αυτές τις δυνάμεις τις οποίες δεν μπορούμε να εξηγήσουμε, αλλά μας καθορίζουν και να μη στεκόμαστε μακριά και εχθρικά απέναντί τους, θα σωθεί και το ανθρώπινο είδος.
Οι άνθρωποι χρειάζεται να δουλέψουν πνευματικά για να παρηγορηθούν και να μελετήσουν την ανθρώπινη δημιουργία και τον πολιτισμό, για να πάψουν να φέρονται με κυριαρχία και απολυτότητα. Να διορθώσουν τα λάθη τους, συνειδητοποιώντας την περιορισμένη και λαθεμένη συχνά γνώση τους και να χρησιμοποιούν τις μηχανές και όχι να χρησιμοποιούνται από αυτές. Σήμερα ο άνθρωπος σκέφτεται για δύναμη και πλούτο και όχι για αγάπη και δημιουργία, ούτε για έρευνα και μάθηση. Και η μοναξιά του σύγχρονου ανθρώπου είναι δημιούργημα του Κοινωνικού, Πολιτικού και Οικονομικού συστήματος που κυριαρχεί παγκοσμίως.
Αυτά θέλω να τονίσω και αυτό κάνω στα βιβλία μου και στις μεταφράσεις και με την εισαγωγή που κάνω σε κάθε μετάφρασή μου. Είμαι ευγνώμων στα διαβάσματά μου σε αυτούς που τα γράψανε. Είμαι μαθητής δεν είμαι δημιουργός, διαβάζω και μαθαίνω. Όλα δανεικά είναι, τα έχω πάρει από πολλούς και τα έχω διατυπώσει με τις δικές μου ανησυχίες και ερωτηματικά και γλώσσα που ξέρω. Έχω διαβάσει μερικές χιλιάδες βιβλία που με δίδαξαν και λέω έχω την υποχρέωση να πω πώς τα βλέπω, πώς τα κρίνω και αν μπορώ να πω πέντε λόγια, τα χρωστάω «σε αυτούς που ήρθαν, πέρασαν, θα ‘ρθουν και θα περάσουν. Κριτές θα μας δικάσουν οι αγέννητοι, οι νεκροί», όπως λέει ο Παλαμάς…».
Βιογραφικό
Ο Παναγιώτης Σκούφης γεννήθηκε στο χωριό Τρίκορφο και μεγάλωσε στο χωριό Κορομηλιά Μεσσηνίας, όπου τελείωσε και το δημοτικό σχολείο. Γυμνάσιο τελείωσε στη Μεσσήνη Μεσσηνίας. Από το 1949 ως το 1955 πήρε Πτυχίο Πολιτικών Επιστημών και Πτυχίο Νομικής στην Αθήνα. Από το 1955 ως το 1962 έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στο Δίκαιο και στην Κοινωνιολογία στα Πανεπιστήμια Μονάχου (από το οποίο πήρε διδακτορικό το 1958), Βερολίνου, Λονδίνου και Παρισίων.
Άσκησε επί 42 χρόνια δικηγορία στην Αθήνα και έχει δημοσιεύσει νομικές μελέτες στα ελληνικά, γαλλικά και γερμανικά. Υπήρξε συνεργάτης του Κέντρου Κοινωνικών
Επιστημών και στα χρόνια της δικτατορίας εργάστηκε στον ΟΟΣΑ στο Παρίσι.
Συνεργάστηκε με τα περιοδικά Επιθεώρηση Τέχνης, Θέατρο, Νέα Οικονομία, Διαβάζω, Πολίτης και Εποχές και έχει μεταφράσει άρθρα, μελέτες, διηγήματα
και ποιήματα από τα γαλλικά και τα γερμανικά. Έχει μεταφράσει τα θεατρικά έργα Τα όπλα της κυρά-Καρράρ και Άντρας για άντρα του Μπέρτολτ Μπρεχτ (ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΘΕΜΕΛΙΟ), Οι ληστές του Φρ. Σίλλερ, Τα ρομπότ του Κάρελ Τσάπεκ και Έξω απ’την πόρτα του Βόλφγκανγκ Μπόρχερτ (εκδόσεις ΔΩΔΩΝΗ, Μάρκος Ε. Λάζος).
Επίσης τα θεατρικά για παιδιά: Ο Μορμόλης του Ρ. Χάχφελντ. Σημειώνεται
χαρακτηριστικά πως το φθινόπωρο του 1973, η Ξένια Καλογεροπούλου επικοινώνησε μαζί του για την μετάφραση του έργου «Μορμόλης», κείμενο που ανήκε στον πρωτοποριακό θίασο του Θεάτρου Γκριπς (Grips Theater). Αλλά και το έργο, Η Μάρθα, το τελευταίο αγριοπερίστερο του Ντ. Ρόμπεργκ (εκδόσεις
ΝΤΟΥΝΤΟΥΜΗ).
Έχουν ανέβει όλα -εκτός από Τα Ρομπότ– σε διάφορα ελληνικά θέατρα. Από τη ΔΩΔΩΝΗ, εκδόθηκαν σε μετάφρασή του τα Πεζά και Ποιήματα του Βόλφγκανγκ
Μπόρχερτ το 2013 και από τις εκδόσεις ΘΕΜΕΛΙΟ το Εμφύλιος Πόλεμος στη Γαλλία του Καρλ Μαρξ το 2014 και το Μικρό Όργανο για το Θέατρο του Μπέρτολτ
Μπρεχτ το 2015. Το 2003 εκδόθηκε από τις εκδόσεις ΦΙΛΙΠΠΟΤΗΣ το βιβλίο του «Αναμνήσεις από το νησί», ενώ το 2012 κυκλοφόρησε ο Α’ τόμος και ο Β’ τόμος του
αυτοβιογραφικού «Σταυροδρόμια της Ζωής». Το 2016 εκδόθηκε το «Στιγμές καταμόναχες». Το 2017 εκδόθηκε το «Θέματα Κοινωνίας και Πολιτικής» (αμφότερα από τις εκδόσεις ΘΕΜΕΛΙΟ). Το 2018 εκδόθηκε το θεατρικό «EL TEATRO CAMPESINO – ACTOS», ενώ από τα νεότερα έργα του κ. Σκούφη είναι η μετάφραση του έργου του Μαρξ «Η 18η Μπρυμαίρ του Λουδοβίκου Βοναπάρτη» και η συλλογή
δικών του κειμένων που δημοσιεύθηκαν σε εφημερίδες και περιοδικά, με τίτλο «Σκόρπια Φύλλα».
Της Χριστίνας Ελευθεράκη
