«Οι άνθρωποι πρέπει να έχουν λόγο για τον τόπο τους και τη ζωή τους»
Η στροφή-μονόδρομος προς την αποανάπτυξη ώστε ο πλανήτης μας να παραμείνει βιώσιμος και για τις επόμενες γενιές και η ενεργή συμμετοχή των πολιτών, το δικαίωμα να έχουν (να έχουμε!) ουσιαστικό λόγο και να παίρνουν αποφάσεις για τον τόπο τους, είναι τα θέματα συζήτησης που βάζει επί τάπητος αυτό το Σαββατοκύριακο, 9-10 Μαΐου, το Συνεργατικό Βιβλιοπωλείο-Καφέ-Πολυχώρος Heterotopia Project, στην έδρα του στη Στοά Λόντου (οδός Κολοκοτρώνη 8) στην Καλαμάτα.
Με αυτή την αφορμή το «Θ» φιλοξενεί τον κεντρικό ομιλητή της σημερινής εκδήλωσης, τον Θεσσαλό βιοκαλλιεργητή Γιάννη Μπίλλα, ο οποίος μαζί με τον Γιώργο Κολέμπα (έφυγε από τη ζωή πριν από τρία χρόνια) συμπύκνωσαν τη συζήτηση για τα ζητήματα αυτά στην Ελλάδα το 2013-2014 στο πλαίσιο δύο εκδόσεων, «οργώνοντας» έκτοτε τη χώρα, με επισκέψεις σε περισσότερες από 50 πόλεις, για να κοινωνήσουν την αγωνία τους και τις προτάσεις τους, συμβάλλοντας στην καλλιέργεια ενός πολιτικοκοινωνικού (ακομμάτιστου) κινήματος προς αυτήν την κατεύθυνση. Πρόκειται για τα βιβλία “Ο ανθρωπολογικός τύπος της αποανάπτυξης-τοπικοποίησης” και “Για την Κοινότητα των Κοινοτήτων” που κυκλοφορούν από τις «Εκδόσεις των συναδέλφων» (το πρώτο είναι στην 5η έκδοση, ενώ το δεύτερο θα επανεκδοθεί μέσα στον Μάιο) και θα παρουσιαστούν απόψε στις 8.00 μ.μ. (τον συντονισμό θα κάνει ο Βασίλης Κοκκότης).
Την ίδια ώρα την Κυριακή θα ακολουθήσει στο Heterotopia «ανοικτή συζήτηση για το πολιτειακό ζήτημα, με βάση το πρόταγμα της αποανάπτυξης και της άμεσης δημοκρατίας, μαζί με ανθρώπους και συλλογικότητες που αναζητούν έμπρακτα άλλους δρόμους οργάνωσης, συμβίωσης και ελευθερίας», ενώ το πρωί θα γίνουν εκδηλώσεις στο Αγρόκτημα Φυσικής Καλλιέργειας Φοίφα στο πλαίσιο μιας ανοιχτής ημέρας αφιερωμένης στη Μητέρα, τη Γη, την Αγκαλιά και την Κοινότητα.
«Δεν έρχομαι εγώ στην Καλαμάτα από τα Τρίκαλα ως κάποιος που ξέρει και έχει κάποια μαγική λύση. Ανησυχίες εκφράζω για το πού θα πάνε τα πράγματα και αν μπορούμε να συνεχίσουμε έτσι και βέβαια είναι παγκόσμιο ζήτημα, δεν αφορά μόνο εμάς. Αυτές τις αγωνίες έχω και θέλω να ανταμώσω και με άλλους ανθρώπους. Δεν έχω ψευδαισθήσεις για το μέγεθός μας, λέμε μέχρι εκεί που φθάνει η δρασκελιά μας, μιλάμε όπου μας καλούν και θέτουμε τα προβλήματα. Κι αυτά τα βιβλία που γράψαμε με τον Γιώργο Κολέμπα, αυτό το ρόλο έπαιξαν, να δικτυωθούν πανελλαδικά οι άνθρωποι, να κοινωνήσουν με τις αγωνίες μας και με τα πολιτικά προτάγματα που αρχίσαμε να προβάλλουμε με την αποανάπτυξη, με την αυτονομία, με την τοπικοποίηση. Διαφορετικά, θα αποφασίζουν κάποιοι, θα τους ψηφίζουν, μετά θα τους “μαυρίζουμε” και θα ψηφίζουμε τον επόμενο και θα νομίζουμε ότι είμαστε μια χαρά. Φυσικά, δεν είμαστε οι μόνοι που μιλάμε και γράφουμε για την αποανάπτυξη, υπάρχουν πολλά κινήματα κι αυτό είναι ενθαρρυντικό» αναφέρει αρχικά στο «Θ» ο Γιάννης Μπίλλας.
Η προσωπική του εμπειρία από τη Θεσσαλία ήταν δραματική βλέποντας εξαιρετικούς υγροβιότοπους και μικρά ποταμάκια που ήταν γεμάτα ζωή με ψάρια, χέλια, καραβίδες, βίδρες, να καταστρέφονται στο βωμό της μονοκαλλιέργειας και του κέρδους, με όλα αυτά τα έμβια όντα να πεθαίνουν και να εξαφανίζονται από τα λιπάσματα και τα φυτοφάρμακα. Δεν πρόκειται, όμως, για τη νοσταλγία για μια περασμένη ειδυλλιακή ζωή, ούτε για την ουτοπία του «να επιστέψουμε στις σπηλιές», αλλά πραγματική ανησυχία για την καταστροφή του πλανήτη από την υπερεντατική εκμετάλλευση, έχοντας βασανιστικά κατά νου το χρέος να διαφυλάξουμε το μέλλον για τις επόμενες γενιές. «Αν νοιαζόμαστε για να είναι βιώσιμη αυτή η ιστορία, ο πλανήτης γη, η χώρα μας, ο τόπος μας, τα παιδιά μας και τα εγγόνια μας, πρέπει να αλλάξουμε κάποια πράγματα, δε γίνεται έτσι» λέει χαρακτηριστικά.
Στο 1ο κεφάλαιο του βιβλίου για την αποανάπτυξη-τοπικοποίηση «Η απώλεια της αυτάρκειας-το παράδειγμα της Θεσσαλίας», ο Γιάννης Μπίλλας περιγράφει πώς παλιά οι άνθρωποι ζούσαν αξιοπρεπώς με αυτάρκεια. «Ξεκίνησε μετά η ιστορία με τις επιδοτήσεις και άλλαξε όλο το κυκλικό μοντέλο της αγροτικής παραγωγής που έδινε στους ανθρώπους τη δυνατότητα να μην είναι χρεωμένοι στις τράπεζες και να μην καταστρέφουν το περιβάλλον. Άρχισαν επιδοτήσεις, μονοκαλλιέργειες, φυτοφάρμακα, μεγάλα τρακτέρ, χρέος στην τράπεζα, οι γεωτρήσεις όλο και πιο βαθιά, με αποτέλεσμα εξάντληση υδάτων, μόλυνση υδροφόρου ορίζοντα, χρέωση των αγροτών στην Αγροτική Τράπεζα και ο τόπος να ερημώνει – το 70% της αγροτικής γης είναι υποθηκευμένο στην πρώην Αγροτική Τράπεζα από αυτό το μοντέλο που ακολουθήθηκε» εξηγεί ο κ. Μπίλλας, με την κατάσταση να έχει οδηγηθεί σε αδιέξοδο μετά και τις φοβερές πλημμύρες της κακοκαιρίας «Ντάνιελ» το 2023, με τα χειρότερα να έρχονται για το θεσσαλικό κάμπο…
«Οι αγρότες δεν έχουν πια τη δύναμη να συνεχίσουν να παράγουν, γιατί καταστράφηκε το βιος τους και εγκαταλείπουν τις καλλιέργειες. Οι εταιρείες θα δίνουν ένα καλό ενοίκιο και θα νοικιάζουν τα χωράφια για 20 χρόνια, εγκαθιστώντας φωτοβολταϊκά σε γη υψηλής παραγωγικότητας, εγκαθιστώντας ένα απέραντο βιομηχανικό “πάρκο”. Αν είναι έτσι, τότε τι θα τρώμε οι άνθρωποι και τα ζώα μας;» θέτει το επιτακτικό ερώτημα ο Γιάννης Μπίλλας.
Ο ίδιος, συνταξιούχος πλέον καθηγητής Φυσικής Αγωγής, επέλεξε να δημιουργήσει και να ζήσει με την οικογένειά του σε ένα μεγάλο αγρόκτημα βιολογικών πρακτικών στα Τρίκαλα: «Εγώ άλλαξα το μοντέλο καλλιέργειας, ξαναγύρισα στην κυκλική οικονομία και την εναλλαγή καλλιεργειών, με ντόπιους σπόρους, χωρίς φυτοφάρμακα και λιπάσματα, με ζώα, και τις κοπριές από τις κότες και τα μοσχάρια που ρίχνω στα φυτά. Είναι ένα μοντέλο που σε βοηθάει να είσαι ανεξάρτητος και να αφήνεις κάτι και στις επόμενες γενιές».
Ο παραπάνω προσανατολισμός συναντάται σε διάφορες μορφές (όπως βιοκαλλιεργητές, περμακουλτούρα, αναγεννητική γεωργία κ.τ.λ.) και ο Γιάννης Μπίλλας βλέπει ότι κερδίζει έδαφος από ανθρώπους που μοιράζονται τους ίδιους προβληματισμούς- είναι ο ένας πυλώνας των αλλαγών που απαιτούνται για να αναστραφούν οι ζοφερές προβλέψεις για το μέλλον του πλανήτη. Ο άλλος είναι η άμεση αντί μιας δυσλειτουργικής αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας.
«Ο κίνδυνος είναι ότι αρχίζουμε να μοιάζουμε στο τέρας. Ζώντας σε ένα σύστημα, έχουμε ενσωματώσει και εσωτερικεύσει τα νοήματά του: Παράξτε, καταναλώστε, διασκεδάστε, και αφήστε σε μας, το πολιτικό προσωπικό, να λύσουμε τα προβλήματά σας. Αυτό ουσιαστικά ιδρυματοποίησε τους ανθρώπους γύρω από την ανάθεση και την πρακτική ότι κάποιος άλλος θα μας λύσει τα προβλήματα. Γι’ αυτό ενωνόμαστε και παραπέμπουμε σε αυτά τα εγχειρήματα τα συνεργατικά, τα αυτοδιαχειριζόμενα, και τα κινήματα που εναντιώνονται στην καταστροφή του τόπου, γιατί αυτοί οι άνθρωποι διεκδικούν και δεν αναθέτουν να τους λύσει το πρόβλημα κάποιος άλλος. Όπως λειτουργεί τώρα το σύστημα της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας και του καπιταλισμού, μια φορά στα τέσσερα χρόνια είμαστε πολίτες και όλο τον υπόλοιπο χρόνο είμαστε καταναλωτές.
Κι εδώ μπαίνει το ερώτημα με τι νοήματα θέλουμε να στηρίξουμε τη ζωή μας; Οι άνθρωποι πρέπει να διαλέξουν με τι νοήματα θέλουν να ζήσουν και οι κοινωνίες να αποφασίζουν για τον τόπο τους. Εγώ αποφάσισα να τη στηρίξω μαζί με άλλους ανθρώπους που άλλαξαν οι ίδιοι και παράγουν διαφορετικά, με νοιάξιμο για το περιβάλλον και τις επόμενες γενιές και με τα κινήματα που αντιστέκονται στην καταστροφή των τόπων. Αυτό δίνει σε μένα νόημα και κοιμάμαι καλά το βράδυ. Και το πολιτικό διακύβευμα είναι όλα αυτά τα κινήματα και οι αντιστάσεις που παράγουν κοινό νόημα να ανταμώσουν σε μια πολιτική πρόταση, που είναι και το περιεχόμενο της εκδήλωσης της Κυριακής στην Καλαμάτα. Ενωνόμαστε με άλλους ανθρώπους που άλλαξαν ή θέλουν να αλλάξουν και όχι να τους αλλάξει κάποιος άλλος και ξέρουν ότι δεν αρκούν από μόνοι τους.
Χρειάζεται να γυρίσουμε στις Κοινότητες και στους Δήμους όσον αφορά στον τρόπο που παίρνονται οι αποφάσεις. Κανένας Δήμος, Κοινότητα ή Περιφέρεια δεν έχει λόγο αποφασιστικό για το αν θα μπούνε ανεμογεννήτριες ή φωτοβολταϊκά τέρατα στην περιοχή τους. Έχουν μόνο συμβουλευτικό χαρακτήρα και τις αποφάσεις τις παίρνει το υπουργείο. Δεν είναι και κανένα τρομερό πράγμα αν το σκεφτείς να πούμε στα Τρίκαλα ή στην Καλαμάτα τι ανάγκες έχετε σε ενέργεια; Θα βάλουμε πυρηνικό σταθμό; Όχι, θα βάλουμε φωτοβολταϊκά στις ταράτσες των κτηρίων, των σχολείων, στα δημοτικά κτήρια, και όχι στην παραγωγική γη. Δεν είναι δυνατόν οι αποφάσεις για την τιμή του ρεύματος να παίρνονται στο χρηματιστήριο του Άμστερνταμ, να πετάνε ρεύμα από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας για να μην πέσει η τιμή ή να αποφασίζουν να εντάξουν την πυρηνική ενέργεια στην “πράσινη ανάπτυξη”. Δεν είμαστε αρνητές των αναγκών, οι άνθρωποι και οι κοινωνίες έχουν ανάγκες. Σε κομβικά ζητήματα (τροφή, ενέργεια κτλ.) οι άνθρωποι πρέπει να έχουν λόγο για τον τόπο τους και τη ζωή τους και, μάλιστα, μέσα σε ένα θεσμοθετημένο πλαίσιο», καταλήγει ο Γιάννης Μπίλλας.
